अथातो मदात्ययादिनिदानं व्याख्यास्यामः । (१।१)

इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः । (१।२)

मदात्ययतीक्ष्णोष्णरूक्षसूक्ष्माम्लं व्यवाय्याशुकरं लघु । (१।३)

विकाषि विशदं मद्यम् ओजसो ऽस्माद् विपर्ययः ॥ (१।४)

तीक्ष्णादयो विषे ऽप्युक्ताश्चित्तोपप्लाविनो गुणाः । (२।१)

जीवितान्ताय जायन्ते विषे तूत्कर्षवृत्तितः ॥ (२।२)

तीक्ष्णादिभिर् गुणैर् मद्यं मन्दादीन् ओजसो गुणान् । (३।१)

दशभिर् दश संक्षोभ्य चेतो नयति विक्रियाम् ॥ (३।२)

आद्ये मदे द्वितीये तु प्रमादायतने स्थितः । (४।१)

दुर्विकल्पहतो मूढः सुखम् इत्यधिमुच्यते ॥ (४।२)

मध्यमोत्तमयोः संधिं प्राप्य राजसतामसः । (५।१)

निरङ्कुश इव व्यालो न किंचिन् नाचरेज् जडः ॥ (५।२)

इयं भूमिरवद्यानां दौःशील्यस्येदम् आस्पदम् । (६।१)

एको ऽयं बहुमार्गाय दुर्गतेर् देशिकः परम् ॥ (६।२)

निश्चेष्टः शववच्छेते तृतीये तु मदे स्थितः । (७।१)

मरणाद् अपि पापात्मा गतः पापतरां दशाम् ॥ (७।२)

धर्माधर्मं सुखं दुःखम् अर्थानर्थं हिताहितम् । (८।१)

यद् आसक्तो न जानाति कथं तच्छीलयेद् बुधः ॥ (८।२)

मद्ये मोहो भयं शोकः क्रोधो मृत्युश्च संश्रिताः । (९।१)

सोन्मादमदमूर्छायाः सापस्मारापतानकाः ॥ (९।२)

यत्रैकः स्मृतिविभ्रंशस् तत्र सर्वम् असाधु यत् । (१०।१)

अयुक्तियुक्तम् अन्नं हि व्याधये मरणाय वा ॥ (१०।२)

मद्यं त्रिवर्गधीधैर्यलज्जादेरपि नाशनम् । (११।१)

नातिमाद्यन्ति बलिनः कृताहारा महाशनाः ॥ (११।२)

स्निग्धाः सत्त्ववयोयुक्ता मद्यनित्यास् तदन्वयाः । (१२।१)

मेदःकफाधिका मन्दवातपित्ता दृढाग्नयः ॥ (१२।२)

विपर्यये ऽतिमाद्यन्ति विश्रब्धाः कुपिताश्च ये । (१३।१)

मद्येन चाम्लरूक्षेण साजीर्णे बहुनाति च ॥ (१३।२)

वातात् पित्तात् कफात् सर्वैश्चत्वारः स्युर् मदात्ययाः । (१४।१)

सर्वे ऽपि सर्वैर् जायन्ते व्यपदेशस् तु भूयसा ॥ (१४।२)

सामान्यं लक्षणं तेषां प्रमोहो हृदयव्यथा । (१५।१)

विड्भेदः प्रततं तृष्णा सौम्याग्नेयो ज्वरो ऽरुचिः ॥ (१५।२)

शिरःपार्श्वास्थिरुक्कम्पो मर्मभेदस् त्रिकग्रहः । (१६।१)

उरोविबन्धस् तिमिरं कासः श्वासः प्रजागरः ॥ (१६।२)

स्वेदो ऽतिमात्रं विष्टम्भः श्वयथुश्चित्तविभ्रमः । (१७।१)

प्रलापश्छर्दिरुत्क्लेशो भ्रमो दुःस्वप्नदर्शनम् ॥ (१७।२)

विशेषाज् जागरश्वासकम्पमूर्धरुजो ऽनिलात् । (१८।१)

स्वप्ने भ्रमत्युत्पतति प्रेतैश्च सह भाषते ॥ (१८।२)

पित्ताद् दाहज्वरस्वेदमोहातीसारतृड्भ्रमाः । (१९।१)

देहो हरितहारिद्रो रक्तनेत्रकपोलता ॥ (१९।२)

श्लेष्मणा छर्दिहृल्लासनिद्रोदर्दाङ्गगौरवम् । (२०।१)

सर्वजे सर्वलिङ्गत्वं मुक्त्वा मद्यं पिबेत् तु यः ॥ (२०।२)

ध्वंसक, विक्षयसहसानुचितं वान्यत् तस्य ध्वंसकविक्षयौ । (२१।१)

भवेतां मारुतात् कष्टौ दुर्बलस्य विशेषतः ॥ (२१।२)

ध्वंसके श्लेष्मनिष्ठीवः कण्ठशोषो ऽतिनिद्रता । (२२।१)

शब्दासहत्वं तन्द्रा च विक्षये ऽङ्गशिरोऽतिरुक् ॥ (२२।२)

हृत्कण्ठरोगः संमोहः कासस् तृष्णा वमिर् ज्वरः । (२३।१)

निवृत्तो यस् तु मद्येभ्यो जितात्मा बुद्धिपूर्वकृत् ॥ (२३।२)

विकारैः स्पृश्यते जातु न स शारीरमानसैः । (२४।१)

रजोमोहाहिताहारपरस्य स्युस् त्रयो गदाः ॥ (२४।२)

रसासृक्चेतनावाहिस्रोतोरोधसमुद्भवाः । (२५।१)

मदमूर्छायसंन्यासा यथोत्तरबलोत्तराः ॥ (२५।२)

मद (रौस्छ्)मदो ऽत्र दोषैः सर्वैश्च रक्तमद्यविषैरपि । (२६।१)

सक्तानल्पद्रुताभाषश् चलः स्खलितचेष्टितः ॥ (२६।२)

रूक्षश्यावारुणतनुर् मदे वातोद्भवे भवेत् । (२७।१)

पित्तेन क्रोधनो रक्तपीताभः कलहप्रियः ॥ (२७।२)

स्वल्पसम्बद्धवाक् पाण्डुः कफाद्ध्यानपरो ऽलसः । (२८।१)

सर्वात्मा संनिपातेन रक्तात् स्तब्धाङ्गदृष्टिता ॥ (२८।२)

पित्तलिङ्गं च मद्येन विकृतेहास्वराङ्गता । (२९।१)

विषे कम्पो ऽतिनिद्रा च सर्वेभ्यो ऽभ्यधिकस् तु सः ॥ (२९।२)

लक्षयेल् लक्षणोत्कर्षाद् वातादीन् शोणितादिषु । (३०।१)

मूर्छा (ओह्न्मछ्त्)अरुणं कृष्णनीलं वा खं पश्यन् प्रविशेत् तमः ॥ (३०।२)

शीघ्रं च प्रतिबुध्येत हृत्पीडा वेपथुर् भ्रमः । (३१।१)

कार्श्यं श्यावारुणा छाया मूर्छाये मारुतात्मके ॥ (३१।२)

पित्तेन रक्तं पीतं वा नभः पश्यन् विशेत् तमः । (३२।१)

विबुध्येत च सस्वेदो दाहतृट्तापपीडितः ॥ (३२।२)

भिन्नविण् नीलपीताभो रक्तपीताकुलेक्षणः । (३३।१)

कफेन मेघसंकाशं पश्यन्न् आकाशम् आविशेत् ॥ (३३।२)

तमश्चिराच्च बुध्येत सहृल्लासः प्रसेकवान् । (३४।१)

गुरुभिः स्तिमितैरङ्गैरार्द्रचर्मावनद्धवत् ॥ (३४।२)

सर्वाकृतिस् त्रिभिर् दोषैरपस्मार इवापरः । (३५।१)

पातयत्याशु निश्चेष्टं विना बीभत्सचेष्टितैः ॥ (३५।२)

दोषेषु मदमूर्छायाः कृतवेगेषु देहिनाम् । (३६।१)

संन्यासस्वयम् एवोपशाम्यन्ति संन्यासो नौषधैर् विना ॥ (३६।२)

वाग्देहमनसां चेष्टाम् आक्षिप्यातिबला मलाः । (३७।१)

संन्यासं संनिपतिताः प्राणायतनसंश्रयाः ॥ (३७।२)

कुर्वन्ति तेन पुरुषः काष्ठीभूतो मृतोपमः । (३८।१)

म्रियेत शीघ्रं शीघ्रं चेच्चिकित्सा न प्रयुज्यते ॥ (३८।२)

अगाधे ग्राहबहुले सलिलौघ इवाटते । (३९।१)

संन्यासे विनिमज्जन्तं नरम् आशु निवर्तयेत् ॥ (३९।२)

मदमानरोषतोषप्रभृतिभिररिभिर् निजैः परिष्वङ्गः । (४०।१)

युक्तायुक्तं च समं युक्तिवियुक्तेन मद्येन ॥ (४०।२)

बलकालदेशसात्म्यप्रकृतिसहायामयवयांसि । (४१।१)

प्रविभज्य तदनुरूपं यदि पिबति ततः पिबत्यमृतम् ॥ (४१।२)