अथातो ग्रन्थ्यर्बुदश्लीपदापचीनाडीविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः । (१।१)

इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः । (१।२)

कफप्रधानाः कुर्वन्ति मेदोमांसास्रगा मलाः । (१।३)

वृत्तोन्नतं यं श्वयथुं स ग्रन्थिर् ग्रथनात् स्मृतः ॥ (१।४)

दोषास्रमांसमेदोऽस्थिसिराव्रणभवा नव । (२।१)

ते तत्र वाताद् आयामतोदभेदान्वितो ऽसितः ॥ (२।२)

स्थानात् स्थानान्तरगतिरकस्माद्धानिवृद्धिमान् । (३।१)

मृदुर् वस्तिरिवानद्धो विभिन्नो ऽच्छं स्रवत्यसृक् ॥ (३।२)

पित्तात् सदाहः पीताभो रक्तो वा पच्यते द्रुतम् । (४।१)

भिन्नो ऽस्रम् उष्णं स्रवति श्लेष्मणा नीरुजो घनः ॥ (४।२)

शीतः सवर्णः कण्डूमान् पक्वः पूयं स्रवेद् घनम् । (५।१)

दोषैर् दुष्टे ऽसृजि ग्रन्थिर् भवेन् मूर्छत्सु जन्तुषु ॥ (५।२)

सिरामांसं च संश्रित्य सस्वापः पित्तलक्षणः । (६।१)

मांसलैर् दूषितं मांसम् आहारैर् ग्रन्थिम् आवहेत् ॥ (६।२)

स्निग्धं महान्तं कठिनं सिरानद्धं कफाकृतिम् । (७।१)

प्रवृद्धं मेदुरैर् मेदो नीतं मांसे ऽथवा त्वचि ॥ (७।२)

वायुना कुरुते ग्रन्थिं भृशं स्निग्धं मृदुं चलम् । (८।१)

श्लेष्मतुल्याकृतिं देहक्षयवृद्धिक्षयोदयम् ॥ (८।२)

स विभिन्नो घनं मेदस्ताम्रासितसितं स्रवेत् । (९।१)

अस्थिभङ्गाभिघाताभ्याम् उन्नतावनतं तु यत् ॥ (९।२)

सो ऽस्थिग्रन्थिः पदातेस्तु सहसाम्भोऽवगाहनात् । (१०।१)

व्यायामाद् वा प्रतान्तस्य सिराजालं सशोणितम् ॥ (१०।२)

वायुः संपीड्य संकोच्य वक्रीकृत्य विशोष्य च । (११।१)

निःस्फुरं नीरुजं ग्रन्थिं कुरुते स सिराह्वयः ॥ (११।२)

अरूढे रूढमात्रे वा व्रणे सर्वरसाशिनः । (१२।१)

सार्द्रे वा बन्धरहिते गात्रे ऽश्माभिहते ऽथवा ॥ (१२।२)

वातो ऽस्रम् अस्रुतं दुष्टं संशोष्य ग्रथितं व्रणम् । (१३।१)

कुर्यात् सदाहः कण्डूमान् व्रणग्रन्थिरयं स्मृतः ॥ (१३।२)

साध्या दोषास्रमेदोजा न तु स्थूलखराश्चलाः । (१४।१)

मर्मकण्ठोदरस्थाश्च महत् तु ग्रन्थितो ऽर्बुदम् ॥ (१४।२)

तल्लक्षणं च मेदोऽन्तैः षोढा दोषादिभिस्तु तत् । (१५।१)

प्रायो मेदःकफाढ्यत्वात् स्थिरत्वाच्च न पच्यते ॥ (१५।२)

सिरास्थं शोणितं दोषः संकोच्यान्तः प्रपीड्य च । (१६।१)

पाचयेत तद् आनद्धं सास्रावं मांसपिण्डितम् ॥ (१६।२)

मांसाङ्कुरैश्चितं याति वृद्धिं चाशु स्रवेत् ततः । (१७।१)

अजस्रं दुष्टरुधिरं भूरि तच्छोणितार्बुदम् ॥ (१७।२)

तेष्वसृङ्मांसजे वर्ज्ये चत्वार्यन्यानि साधयेत् । (१८।१)

प्रस्थिता वङ्क्षणोर्वादिम् अधःकायं कफोल्बणाः ॥ (१८।२)

दोषा मांसास्रगाः पादौ कालेनाश्रित्य कुर्वते । (१९।१)

शनैः शनैर् घनं शोफं श्लीपदं तत् प्रचक्षते ॥ (१९।२)

परिपोटयुतं कृष्णम् अनिमित्तरुजं खरम् । (२०।१)

रूक्षं च वातात् पित्तात् तु पीतं दाहज्वरान्वितम् ॥ (२०।२)

कफाद् गुरु स्निग्धम् अरुक् चितं मांसाङ्कुरैर् बृहत् । (२१।१)

तत् त्यजेद् वत्सरातीतं सुमहत् सुपरिस्रुति ॥ (२१।२)

पाणिनासौष्ठकर्णेषु वदन्त्येके तु पादवत् । (२२।१)

श्लीपदं जायते तच्च देशे ऽनूपे भृशं भृशम् ॥ (२२।२)

मेदस्थाः कण्ठमन्याक्षकक्षावङ्क्षणगा मलाः । (२३।१)

सवर्णान् कठिनान् स्निग्धान् वार्ताकामलकाकृतीन् ॥ (२३।२)

अवगाढान् बहून् गण्डांश्चिरपाकांश्च कुर्वते । (२४।१)

पच्यन्ते ऽल्परुजस्ते ऽन्ये स्रवन्त्यन्ये ऽतिकण्डुराः ॥ (२४।२)

नश्यन्त्यन्ये भवन्त्यन्ये दीर्घकालानुबन्धिनः । (२५।१)

गण्डमालापची चेयं दूर्वेव क्षयवृद्धिभाक् ॥ (२५।२)

तां त्यजेत् सज्वरच्छर्दिपार्श्वरुक्कासपीनसाम् । (२६।१)

अभेदात् पक्वशोफस्य व्रणे चापथ्यसेविनः ॥ (२६।२)

अनुप्रविश्य मांसादीन् दूरं पूयो ऽभिधावति । (२७।१)

गतिः सा दूरगमनान् नाडी नाडीव संस्रुतेः ॥ (२७।२)

नाड्येकानृजुरन्येषां सैवानेकगतिर् गतिः । (२८।१)

सा दोषैः पृथग् एकस्थैः शल्यहेतुश्च पञ्चमी ॥ (२८।२)

वातात् सरुक् सूक्ष्ममुखी विवर्णा फेनिलोद्वमा । (२९।१)

स्रवत्यभ्यधिकं रात्रौ पित्तात् तृड्ज्वरदाहकृत् ॥ (२९।२)

पीतोष्णपूतिपूयस्रुद् दिवा चाति निषिञ्चति । (३०।१)

घनपिच्छिलसंस्रावा कण्डूला कठिना कफात् ॥ (३०।२)

निशि चाभ्यधिकक्लेदा सर्वैः सर्वाकृतिं त्यजेत् । (३१।१)

अन्तःस्थितं शल्यम् अनाहृतं तु करोति नाडीं वहते च सास्य । (३१।२)

फेनानुविद्धं तनुम् अल्पम् उष्णं सास्रं च पूयं सरुजं च नित्यम् ॥ (३१।३)