अथातो गर्भावक्रान्तिशारीरं व्याख्यास्यामः । (१।१)

इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः । (१।२)

शुद्धे शुक्रार्तवे सत्त्वः स्वकर्मक्लेशचोदितः । (१।३)

गर्भः सम्पद्यते युक्तिवशाद् अग्निरिवारणौ ॥ (१।४)

बीजात्मकैर् महाभूतैः सूक्ष्मैः सत्त्वानुगैश्च सः । (२।१)

मातुश्चाहाररसजैः क्रमात् कुक्षौ विवर्धते ॥ (२।२)

तेजो यथार्करश्मीनां स्फटिकेन तिरस्कृतम् । (३।१)

नेन्धनं दृश्यते गच्छत् सत्त्वो गर्भाशयं तथा ॥ (३।२)

कारणानुविधायित्वात् कार्याणां तत्स्वभावता । (४।१)

नानायोन्याकृतीः सत्त्वो धत्ते ऽतो द्रुतलोहवत् ॥ (४।२)

अत एव च शुक्रस्य बाहुल्याज् जायते पुमान् । (५।१)

रक्तस्य स्त्री तयोः साम्ये क्लीबः शुक्रार्तवे पुनः ॥ (५।२)

वायुना बहुशो भिन्ने यथास्वं बह्वपत्यता । (६।१)

वियोनिविकृताकारा जायन्ते विकृतैर् मलैः ॥ (६।२)

मासि मासि रजः स्त्रीणां रसजं स्रवति त्र्यहम् । (७।१)

वत्सराद् द्वादशाद् ऊर्ध्वं याति पञ्चाशतः क्षयम् ॥ (७।२)

पूर्णषोडशवर्षा स्त्री पूर्णविंशेन संगता । (८।१)

शुद्धे गर्भाशये मार्गे रक्ते शुक्रे ऽनिले हृदि ॥ (८।२)

वीर्यवन्तं सुतं सूते ततो न्यूनाब्दयोः पुनः । (९।१)

रोग्यल्पायुरधन्यो वा गर्भो भवति नैव वा ॥ (९।२)

वातादिकुणपग्रन्थिपूयक्षीणमलाह्वयम् । (१०।१)

बीजासमर्थं रेतोऽस्रं स्वलिङ्गैर् दोषजं वदेत् ॥ (१०।२)

रक्तेन कुणपं श्लेष्मवाताभ्यां ग्रन्थिसंनिभम् । (११।१)

पूयाभं रक्तपित्ताभ्यां क्षीणं मारुतपित्ततः ॥ (११।२)

कृच्छ्राण्येतान्यसाध्यं तु त्रिदोषं मूत्रविट्प्रभम् । (१२।१)

कुर्याद् वातादिभिर् दुष्टे स्वौषधं कुणपे पुनः ॥ (१२।२)

धातकीपुष्पखदिरदाडिमार्जुनसाधितम् । (१३।१)

पाययेत् सर्पिरथवा विपक्वम् असनादिभिः ॥ (१३।२)

पलाशभस्माश्मभिदा ग्रन्थ्याभे पूयरेतसि । (१४।१)

परूषकवटादिभ्यां क्षीणे शुक्रकरी क्रिया ॥ (१४।२)

संशुद्धो विट्प्रभे सर्पिर् हिङ्गुसेव्यादिसाधितम् । (१५।१)

पिबेद् ग्रन्थ्यार्तवे पाठाव्योषवृक्षकजं जलम् ॥ (१५।२)

पेयं कुणपपूयास्रे चन्दनं वक्ष्यते तु यत् । (१६।१)

गुह्यरोगे च तत् सर्वं कार्यं सोत्तरवस्तिकम् ॥ (१६।२)

शुक्रं शुक्लं गुरु स्निग्धं मधुरं बहलं बहु । (१७।१)

घृतमाक्षिकतैलाभं सद्गर्भायार्तवं पुनः ॥ (१७।२)

लाक्षारसशशास्राभं धौतं यच्च विरज्यते । (१८।१)

शुद्धशुक्रार्तवं स्वस्थं संरक्तं मिथुनं मिथः ॥ (१८।२)

स्नेहैः पुंसवनैः स्निग्धं शुद्धं शीलितबस्तिकम् । (१९।१)

नरं विशेषात् क्षीराज्यैर् मधुरौषधसंस्कृतैः ॥ (१९।२)

नारीं तैलेन माषैश्च पित्तलैः समुपाचरेत् । (२०।१)

क्षामप्रसन्नवदनां स्फुरच्छ्रोणिपयोधराम् ॥ (२०।२)

स्रस्ताक्षिकुक्षिं पुंस्कामां विद्याद् ऋतुमतीं स्त्रियम् । (२१।१)

पद्मं संकोचम् आयाति दिने ऽतीते यथा तथा ॥ (२१।२)

ऋतावतीते योनिः सा शुक्रं नातः प्रतीच्छति । (२२।१)

मासेनोपचितं रक्तं धमनीभ्याम् ऋतौ पुनः ॥ (२२।२)

ईषत्कृष्णं विगन्धं च वायुर् योनिमुखान् नुदेत् । (२३।१)

ततः पुष्पेक्षणाद् एव कल्याणध्यायिनी त्र्यहम् ॥ (२३।२)

मृजालङ्काररहिता दर्भसंस्तरशायिनी । (२४।१)

क्षैरेयं यावकं स्तोकं कोष्ठशोधनकर्षणम् ॥ (२४।२)

पर्णे शरावे हस्ते वा भुञ्जीत ब्रह्मचारिणी । (२५।१)

चतुर्थे ऽह्नि ततः स्नाता शुक्लमाल्याम्बरा शुचिः ॥ (२५।२)

इच्छन्ती भर्तृसदृशं पुत्रं पश्येत् पुरः पतिम् । (२६।१)

ऋतुस् तु द्वादश निशाः पूर्वास् तिस्रो ऽत्र निन्दिताः ॥ (२६।२)

एकादशी च युग्मासु स्यात् पुत्रो ऽन्यासु कन्यका । (२७।१)

उपाध्यायो ऽथ पुत्रीयं कुर्वीत विधिवद् विधिम् ॥ (२७।२)

नमस्कारपरायास् तु शूद्राया मन्त्रवर्जितम् । (२८।१)

अवन्ध्य एवं संयोगः स्याद् अपत्यं च कामतः ॥ (२८।२)

सन्तो ह्याहुरपत्यार्थं दम्पत्योः संगतिं रहः । (२९।१)

दुरपत्यं कुलाङ्गारो गोत्रे जातं महत्यपि ॥ (२९।२)

इच्छेतां यादृशं पुत्रं तद्रूपचरितांश्च तौ । (३०।१)

चिन्तयेतां जनपदांस् तदाचारपरिच्छदौ ॥ (३०।२)

कर्मान्ते च पुमान् सर्पिःक्षीरशाल्योदनाशितः । (३१।१)

प्राग् दक्षिणेन पादेन शय्यां मौहूर्तिकाज्ञया ॥ (३१।२)

आरोहेत् स्त्री तु वामेन तस्य दक्षिणपार्श्वतः । (३२।१)

तैलमाषोत्तराहारा तत्र मन्त्रं प्रयोजयेत् ॥ (३२।२)

ॐ आहिरस्य् आयुरसि सर्वतः प्रतिष्ठासि धाता त्वाम् । (३३।१)

दधातु विधाता त्वां दधातु ब्रह्मवर्चसा भवेति । (३३।२)

ब्रह्मा बृहस्पतिर् विष्णुः सोमः सूर्यस् तथाश्विनौ । (३३।३)

भगो ऽथ मित्रावरुणौ वीरं ददतु मे सुतम् ॥ (३३।४)

सान्त्वयित्वा ततो ऽन्योन्यं संविशेतां मुदान्वितौ । (३४।१)

उत्ताना तन्मना योषित् तिष्ठेद् अङ्गैः सुसंस्थितैः ॥ (३४।२)

तथा हि बीजं गृह्णाति दोषैः स्वस्थानम् आस्थितैः । (३५।१)

लिङ्गं तु सद्योगर्भाया योन्या बीजस्य संग्रहः ॥ (३५।२)

तृप्तिर् गुरुत्वं स्फुरणं शुक्रास्राननुबन्धनम् । (३६।१)

हृदयस्पन्दनं तन्द्रा तृड्ग्लानी रोमहर्षणम् ॥ (३६।२)

अव्यक्तः प्रथमे मासि सप्ताहात् कललीभवेत् । (३७।१)

गर्भः पुंसवनान्यत्र पूर्वं व्यक्तेः प्रयोजयेत् ॥ (३७।२)

बली पुरुषकारो हि दैवम् अप्यतिवर्तते । (३८।१)

पुष्ये पुरुषकं हैमं राजतं वाथवायसम् ॥ (३८।२)

कृत्वाग्निवर्णं निर्वाप्य क्षीरे तस्याञ्जलिं पिबेत् । (३९।१)

गौरदण्डम् अपामार्गं जीवकर्षभसैर्यकान् ॥ (३९।२)

पिबेत् पुष्ये जले पिष्टान् एकद्वित्रिसमस्तशः । (४०।१)

क्षीरेण श्वेतबृहतीमूलं नासापुटे स्वयम् ॥ (४०।२)

पुत्रार्थं दक्षिणे सिञ्चेद् वामे दुहितृवाञ्छया । (४१।१)

पयसा लक्ष्मणामूलं पुत्रोत्पादस्थितिप्रदम् ॥ (४१।२)

नासयास्येन वा पीतं वटशुङ्गाष्टकं तथा । (४२।१)

ओषधीर् जीवनीयाश्च बाह्यान्तरुपयोजयेत् ॥ (४२।२)

उपचारः प्रियहितैर् भर्त्रा भृत्यैश्च गर्भधृक् । (४३।१)

नवनीतघृतक्षीरैः सदा चैनाम् उपाचरेत् ॥ (४३।२)

अतिव्यवायम् आयासं भारं प्रावरणं गुरु । (४४।१)

अकालजागरस्वप्नं कठिनोत्कटकासनम् ॥ (४४।२)

शोकक्रोधभयोद्वेगवेगश्रद्धाविधारणम् । (४५।१)

उपवासाध्वतीक्ष्णोष्णगुरुविष्टम्भिभोजनम् ॥ (४५।२)

रक्तं निवसनं श्वभ्रकूपेक्षां मद्यम् आमिषम् । (४६।१)

उत्तानशयनं यच्च स्त्रियो नेच्छन्ति तत् त्यजेत् ॥ (४६।२)

तथा रक्तस्रुतिं शुद्धिं वस्तिम् आ मासतो ऽष्टमात् । (४७।१)

एभिर् गर्भः स्रवेद् आमः कुक्षौ शुष्येन् म्रियेत वा ॥ (४७।२)

वातलैश्च भवेद् गर्भः कुब्जान्धजडवामनः । (४८।१)

पित्तलैः खलतिः पिङ्गः श्वित्री पाण्डुः कफात्मभिः ॥ (४८।२)

व्याधींश्चास्या मृदुसुखैरतीक्ष्णैरौषधैर् जयेत् । (४९।१)

द्वितीये मासि कललाद् घनः पेश्यथवार्बुदम् ॥ (४९।२)

पुंस्त्रीक्लीबाः क्रमात् तेभ्यस् तत्र व्यक्तस्य लक्षणम् । (५०।१)

क्षामता गरिमा कुक्षेर् मूर्छा छर्दिररोचकः ॥ (५०।२)

जृम्भा प्रसेकः सदनं रोमराज्याः प्रकाशनम् । (५१।१)

अम्लेष्टता स्तनौ पीनौ सस्तन्यौ कृष्णचूचुकौ ॥ (५१।२)

पादशोफो विदाहो ऽन्ये श्रद्धाश्च विविधात्मिकाः । (५२।१)

मातृजं ह्यस्य हृदयं मातुश्च हृदयेन तत् ॥ (५२।२)

सम्बद्धं तेन गर्भिण्या नेष्टं श्रद्धाविमाननम् । (५३।१)

देयम् अप्यहितं तस्यै हितोपहितम् अल्पकम् ॥ (५३।२)

श्रद्धाविघाताद् गर्भस्य विकृतिश्च्युतिरेव वा । (५४।१)

व्यक्तीभवति मासे ऽस्य तृतीये गात्रपञ्चकम् ॥ (५४।२)

मूर्धा द्वे सक्थिनी बाहू सर्वसूक्ष्माङ्गजन्म च । (५५।१)

समम् एव हि मूर्धाद्यैर् ज्ञानं च सुखदुःखयोः ॥ (५५।२)

गर्भस्य नाभौ मातुश्च हृदि नाडी निबध्यते । (५६।१)

यया स पुष्टिम् आप्नोति केदार इव कुल्यया ॥ (५६।२)

चतुर्थे व्यक्तताङ्गानां चेतनायाश्च पञ्चमे । (५७।१)

षष्ठे स्नायुसिरारोमबलवर्णनखत्वचाम् ॥ (५७।२)

सर्वैः सर्वाङ्गसम्पूर्णो भावैः पुष्यति सप्तमे । (५८।१)

गर्भेणोत्पीडिता दोषास् तस्मिन् हृदयम् आश्रिताः । (५८।२)

कण्डूं विदाहं कुर्वन्ति गर्भिण्याः किक्किसानि च ॥ (५८।३)

नवनीतं हितं तत्र कोलाम्बुमधुरौषधैः । (५९।१)

सिद्धम् अल्पपटुस्नेहं लघु स्वादु च भोजनम् ॥ (५९।२)

चन्दनोशीरकल्केन लिम्पेद् ऊरुस्तनोदरम् । (६०।१)

श्रेष्ठया वैणहरिणशशशोणितयुक्तया ॥ (६०।२)

अश्वघ्नपत्त्रसिद्धेन तैलेनाभ्यज्य मर्दयेत् । (६१।१)

पटोलनिम्बमञ्जिष्ठासुरसैः सेचयेत् पुनः ॥ (६१।२)

दार्वीमधुकतोयेन मृजां च परिशीलयेत् । (६२।१)

ओजो ऽष्टमे संचरति मातापुत्रौ मुहुः क्रमात् ॥ (६२।२)

तेन तौ म्लानमुदितौ तत्र जातो न जीवति । (६३।१)

शिशुरोजोऽनवस्थानान् नारी संशयिता भवेत् ॥ (६३।२)

क्षीरपेया च पेयात्र सघृतान्वासनं घृतम् । (६४।१)

मधुरैः साधितं शुद्ध्यै पुराणशकृतस् तथा ॥ (६४।२)

शुष्कमूलककोलाम्लकषायेण प्रशस्यते । (६५।१)

शताह्वाकल्कितो वस्तिः सतैलघृतसैन्धवः ॥ (६५।२)

तस्मिंस् त्वेकाहयाते ऽपि कालः सूतेरतः परम् । (६६।१)

वर्षाद् विकारकारी स्यात् कुक्षौ वातेन धारितः ॥ (६६।२)

शस्तश्च नवमे मासि स्निग्धो मांसरसौदनः । (६७।१)

बहुस्नेहा यवागूर् वा पूर्वोक्तं चानुवासनम् ॥ (६७।२)

तत एव पिचुं चास्या योनौ नित्यं निधापयेत् । (६८।१)

वातघ्नपत्त्रभङ्गाम्भः शीतं स्नाने ऽन्वहं हितम् ॥ (६८।२)

निःस्नेहाङ्गी न नवमान् मासात् प्रभृति वासयेत् । (६९।१)

प्राग् दक्षिणस्तनस्तन्या पूर्वं तत्पार्श्वचेष्टिनी ॥ (६९।२)

पुंनामदौर्हृदप्रश्नरता पुंस्वप्नदर्शिनी । (७०।१)

उन्नते दक्षिणे कुक्षौ गर्भे च परिमण्डले ॥ (७०।२)

पुत्रं सूते ऽन्यथा कन्यां या चेच्छति नृसंगतिम् । (७१।१)

नृत्यवादित्रगान्धर्वगन्धमाल्यप्रिया च या ॥ (७१।२)

क्लीबं तत्संकरे तत्र मध्यं कुक्षेः समुन्नतम् । (७२।१)

यमौ पार्श्वद्वयोन्नामात् कुक्षौ द्रोण्याम् इव स्थिते ॥ (७२।२)

प्राक् चैव नवमान् मासात् सा सूतिगृहम् आश्रयेत् । (७३।१)

देशे प्रशस्ते संभारैः सम्पन्नं साधके ऽहनि ॥ (७३।२)

तत्रोदीक्षेत सा सूतिं सूतिकापरिवारिता । (७४।१)

अद्यश्वःप्रसवे ग्लानिः कुक्ष्यक्षिश्लथता क्लमः ॥ (७४।२)

अधोगुरुत्वम् अरुचिः प्रसेको बहुमूत्रता । (७५।१)

वेदनोरूदरकटीपृष्ठहृद्वस्तिवङ्क्षणे ॥ (७५।२)

योनिभेदरुजातोदस्फुरणस्रवणानि च । (७६।१)

आवीनाम् अनु जन्मातस् ततो गर्भोदकस्रुतिः ॥ (७६।२)

अथोपस्थितगर्भां तां कृतकौतुकमङ्गलाम् । (७७।१)

हस्तस्थपुंनामफलां स्वभ्यक्तोष्णाम्बुसेचिताम् ॥ (७७।२)

पाययेत् सघृतां पेयां तनौ भूशयने स्थिताम् । (७८।१)

आभुग्नसक्थिम् उत्तानाम् अभ्यक्ताङ्गीं पुनः पुनः ॥ (७८।२)

अधो नाभेर् विमृद्नीयात् कारयेज् जृम्भचङ्क्रमम् । (७९।१)

गर्भः प्रयात्यवाग् एवं तल्लिङ्गं हृद्विमोक्षतः ॥ (७९।२)

आविश्य जठरं गर्भो वस्तेरुपरि तिष्ठति । (८०।१)

आव्यो ऽभित्वरयन्त्येनां खट्वाम् आरोपयेत् ततः ॥ (८०।२)

अथ संपीडिते गर्भे योनिम् अस्याः प्रसारयेत् । (८१।१)

मृदुपूर्वं प्रवाहेत बाढम् आ प्रसवाच्च सा ॥ (८१।२)

हर्षयेत् तां मुहुः पुत्रजन्मशब्दजलानिलैः । (८२।१)

प्रत्यायान्ति तथा प्राणाः सूतिक्लेशावसादिताः ॥ (८२।२)

धूपयेद् गर्भसङ्गे तु योनिं कृष्णाहिकञ्चुकैः । (८३।१)

हिरण्यपुष्पीमूलं च पाणिपादेन धारयेत् ॥ (८३।२)

सुवर्चलां विशल्यां वा जराय्वपतने ऽपि च । (८४।१)

कार्यम् एतत् तथोत्क्षिप्य बाह्वोरेनां विकम्पयेत् ॥ (८४।२)

कटीम् आकोटयेत् पार्ष्ण्या स्फिजौ गाढं निपीडयेत् । (८५।१)

तालुकण्ठं स्पृशेद् वेण्या मूर्ध्नि दद्यात् स्नुहीपयः ॥ (८५।२)

भूर्जलाङ्गलिकीतुम्बीसर्पत्वक्कुष्ठसर्षपैः । (८६।१)

पृथग् द्वाभ्यां समस्तैर् वा योनिलेपनधूपनम् ॥ (८६।२)

कुष्ठतालीशकल्कं वा सुरामण्डेन पाययेत् । (८७।१)

यूषेण वा कुलत्थानां बाल्बजेनासवेन वा ॥ (८७।२)

शताह्वासर्षपाजाजीशिग्रुतीक्ष्णकचित्रकैः । (८८।१)

सहिङ्गुकुष्ठमदनैर् मूत्रे क्षीरे च सार्षपम् ॥ (८८।२)

तैलं सिद्धं हितं पायौ योन्यां वाप्यनुवासनम् । (८९।१)

शतपुष्पावचाकुष्ठकणासर्षपकल्कितः ॥ (८९।२)

निरूहः पातयत्याशु सस्नेहलवणो ऽपराम् । (९०।१)

तत्सङ्गे ह्यनिलो हेतुः सा निर्यात्याशु तज्जयात् ॥ (९०।२)

कुशला पाणिनाक्तेन हरेत् कॢप्तनखेन वा । (९१।१)

मुक्तगर्भापरां योनिं तैलेनाङ्गं च मर्दयेत् ॥ (९१।२)

मक्कल्लाख्ये शिरोवस्तिकोष्ठशूले तु पाययेत् । (९२।१)

सुचूर्णितं यवक्षारं घृतेनोष्णजलेन वा ॥ (९२।२)

धान्याम्बु वा गुडव्योषत्रिजातकरजोऽन्वितम् । (९३।१)

अथ बालोपचारेण बालं योषिद् उपाचरेत् ॥ (९३।२)

सूतिका क्षुद्वती तैलाद् घृताद् वा महतीं पिबेत् । (९४।१)

पञ्चकोलकिनीं मात्राम् अनु चोष्णं गुडोदकम् ॥ (९४।२)

वातघ्नौषधतोयं वा तथा वायुर् न कुप्यति । (९५।१)

विशुध्यति च दुष्टास्रं द्वित्रिरात्रम् अयं क्रमः ॥ (९५।२)

स्नेहायोग्या तु निःस्नेहम् अमुम् एव विधिं भजेत् । (९६।१)

पीतवत्याश्च जठरं यमकाक्तं विवेष्टयेत् ॥ (९६।२)

जीर्णे स्नाता पिबेत् पेयां पूर्वोक्तौषधसाधिताम् । (९७।१)

त्र्यहाद् ऊर्ध्वं विदार्यादिवर्गक्वाथेन साधिता ॥ (९७।२)

हिता यवागूः स्नेहाढ्या सात्म्यतः पयसाथवा । (९८।१)

सप्तरात्रात् परं चास्यै क्रमशो बृंहणं हितम् ॥ (९८।२)

द्वादशाहे ऽनतिक्रान्ते पिशितं नोपयोजयेत् । (९९।१)

यत्नेनोपचरेत् सूतां दुःसाध्यो हि तदामयः ॥ (९९।२)

गर्भवृद्धिप्रसवरुक्क्लेदास्रस्रुतिपीडनैः । (१००।१)

एवं च मासाद् अध्यर्धान्मुक्ताहारादियन्त्रणा ॥ (१००।२)

गतसूताभिधाना स्यात् पुनरार्तवदर्शनात् ॥ (१०१।१)