अथातो वाजीकरणविधिम् अध्यायं व्याख्यास्यामः । (१।१)

इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः । (१।२)

वाजीकरणम् अन्विच्छेत् सततं विषयी पुमान् । (१।३)

तुष्टिः पुष्टिरपत्यं च गुणवत् तत्र संश्रितम् ॥ (१।४)

अपत्यसंतानकरं यत् सद्यः संप्रहर्षणम् । (२।१)

वाजीवातिबलो येन यात्यप्रतिहतो ऽङ्गनाः ॥ (२।२)

भवत्यतिप्रियः स्त्रीणां येन येनोपचीयते । (३।१)

तद् वाजीकरणं तद्धि देहस्योर्जस्करं परम् ॥ (३।२)

धर्म्यं यशस्यम् आयुष्यं लोकद्वयरसायनम् । (४।१)

अनुमोदामहे ब्रह्मचर्यम् एकान्तनिर्मलम् ॥ (४।२)

अल्पसत्त्वस्य तु क्लेशैर् बाध्यमानस्य रागिणः । (५।१)

शरीरक्षयरक्षार्थं वाजीकरणम् उच्यते ॥ (५।२)

कल्यस्योदग्रवयसो वाजीकरणसेविनः । (६।१)

सर्वेष्वृतुष्वहरहर् व्यवायो न निवार्यते ॥ (६।२)

अथ स्निग्धविशुद्धानां निरूहान् सानुवासनान् । (७।१)

घृततैलरसक्षीरशर्कराक्षौद्रसंयुतान् ॥ (७।२)

योगविद् योजयेत् पूर्वं क्षीरमांसरसाशिनाम् । (८।१)

ततो वाजीकरान् योगान् शुक्रापत्यबलप्रदान् ॥ (८।२)

अच्छायः पूतिकुसुमः फलेन रहितो द्रुमः । (९।१)

यथैकश्चैकशाखश्च निरपत्यस्तथा नरः ॥ (९।२)

स्खलद्गमनम् अव्यक्तवचनं धूलिधूसरम् । (१०।१)

अपि लालाविलमुखं हृदयाह्लादकारकम् ॥ (१०।२)

अपत्यं तुल्यतां केन दर्शनस्पर्शनादिषु । (११।१)

किं पुनर् यद् यशोधर्ममानश्रीकुलवर्धनम् ॥ (११।२)

शुद्धकाये यथाशक्ति वृष्ययोगान् प्रयोजयेत् । (१२।१)

शरेक्षुकुशकाशानां विदार्या वीरणस्य च ॥ (१२।२)

मूलानि कण्टकार्याश्च जीवकर्षभकौ बलाम् । (१३।१)

मेदे द्वे द्वे च काकोल्यौ शूर्पपर्ण्यौ शतावरीम् ॥ (१३।२)

अश्वगन्धाम् अतिबलां आत्मगुप्तां पुनर्नवाम् । (१४।१)

वीरां पयस्यां जीवन्तीम् ऋद्धिं रास्नां त्रिकण्टकम् ॥ (१४।२)

मधुकं शालिपर्णीं च भागांस्त्रिपलिकान् पृथक् । (१५।१)

माषाणाम् आढकं चैतद् द्विद्रोणे साधयेद् अपाम् ॥ (१५।२)

रसेनाढकशेषेण पचेत् तेन घृताढकम् । (१६।१)

दत्त्वा विदारीधात्रीक्षुरसानाम् आढकाढकम् ॥ (१६।२)

घृताच्चतुर्गुणं क्षीरं पेष्याणीमानि चावपेत् । (१७।१)

वीरां स्वगुप्तां काकोल्यौ यष्टीं फल्गूनि पिप्पलीम् ॥ (१७।२)

द्राक्षां विदारीं खर्जूरं मधुकानि शतावरीम् । (१८।१)

तत् सिद्धपूतं चूर्णस्य पृथक् प्रस्थेन योजयेत् ॥ (१८।२)

शर्करायास्तुगायाश्च पिप्पल्याः कुडवेन च । (१९।१)

मरिचस्य प्रकुञ्चेन पृथग् अर्धपलोन्मितैः ॥ (१९।२)

त्वगेलाकेसरैः श्लक्ष्णैः क्षौद्रद्विकुडवेन च । (२०।१)

पलमात्रं ततः खादेत् प्रत्यहं रसदुग्धभुक् ॥ (२०।२)

तेनारोहति वाजीव कुलिङ्ग इव हृष्यति । (२१।१)

विदारीपिप्पलीशालिप्रियालेक्षुरकाद् रजः ॥ (२१।२)

पृथक् स्वगुप्तामूलाच्च कुडवांशं तथा मधु । (२२।१)

तुलार्धं शर्कराचूर्णात् प्रस्थार्धं नवसर्पिषः ॥ (२२।२)

सो ऽक्षमात्रम् अतः खादेत् यस्य रामाशतं गृहे । (२३।१)

सात्मगुप्ताफलान् क्षीरे गोधूमान् साधितान् हिमान् ॥ (२३।२)

माषान् वा सघृतक्षौद्रान् खादन् गृष्टिपयोऽनुपः । (२४।१)

जागर्ति रात्रिं सकलाम् अखिन्नः खेदयन् स्त्रियः ॥ (२४।२)

बस्ताण्डसिद्धे पयसि भावितान् असकृत् तिलान् । (२५।१)

यः खादेत् ससितान् गच्छेत् स स्त्रीशतम् अपूर्ववत् ॥ (२५।२)

चूर्णं विदार्या बहुशः स्वरसेनैव भावितम् । (२६।१)

क्षौद्रसर्पिर्युतं लीढ्वा प्रमदाशतम् ऋच्छति ॥ (२६।२)

कृष्णाधात्रीफलरजः स्वरसेन सुभावितम् । (२७।१)

शर्करामधुसर्पिर्भिर् लीढ्वा यो ऽनु पयः पिबेत् ॥ (२७।२)

स नरो ऽशीतिवर्षो ऽपि युवेव परिहृष्यति । (२८।१)

कर्षं मधुकचूर्णस्य घृतक्षौद्रसमन्वितम् ॥ (२८।२)

पयोऽनुपानं यो लिह्यान् नित्यवेगः स ना भवेत् । (२९।१)

कुलीरशृङ्ग्या यः कल्कम् आलोड्य पयसा पिबेत् ॥ (२९।२)

सिताघृतपयोऽन्नाशी स नारीषु वृषायते । (३०।१)

यः पयस्यां पयःसिद्धां खादेन् मधुघृतान्विताम् ॥ (३०।२)

पिबेद् बाष्कयणं चानु क्षीरं न क्षयम् एति सः । (३१।१)

स्वयङ्गुप्तेक्षुरकयोर् बीजचूर्णं सशर्करम् ॥ (३१।२)

धारोष्णेन नरः पीत्वा पयसा रासभायते । (३२।१)

उच्चटाचूर्णम् अप्येवं शतावर्याश्च योजयेत् ॥ (३२।२)

चन्द्रशुभ्रं दधिसरं ससिताषष्टिकौदनम् । (३३।१)

पटे सुमार्जितं भुक्त्वा वृद्धो ऽपि तरुणायते ॥ (३३।२)

श्वदंष्ट्रेक्षुरमाषात्मगुप्ताबीजशतावरीः । (३४।१)

पिबन् क्षीरेण जीर्णो ऽपि गच्छति प्रमदाशतम् ॥ (३४।२)

यत् किंचिन् मधुरं स्निग्धं बृंहणं बलवर्धनम् । (३५।१)

मनसो हर्षणं यच्च तत् सर्वं वृष्यम् उच्यते ॥ (३५।२)

द्रव्यैरेवंविधैस्तस्माद् दर्पितः प्रमदां व्रजेत् । (३६।१)

आत्मवेगेन चोदीर्णः स्त्रीगुणैश्च प्रहर्षितः ॥ (३६।२)

सेव्याः सर्वेन्द्रियसुखा धर्मकल्पद्रुमाङ्कुराः । (३७।१)

विषयातिशयाः पञ्च शराः कुसुमधन्वनः ॥ (३७।२)

इष्टा ह्येकैकशो ऽप्यर्था हर्षप्रीतिकराः परम् । (३८।१)

किं पुनः स्त्रीशरीरे ये संघातेन प्रतिष्ठिताः ॥ (३८।२)

नामापि यस्या हृदयोत्सवाय यां पश्यतां तृप्तिरनाप्तपूर्वा । (३९।१)

सर्वेन्द्रियाकर्षणपाशभूता कान्तानुवृत्तिव्रतदीक्षिता या ॥ (३९।२)

कलाविलासाङ्गवयोविभूषा शुचिः सलज्जा रहसि प्रगल्भा । (४०।१)

प्रियंवदा तुल्यमनःशया या सा स्त्री वृष्यत्वाय परं नरस्य ॥ (४०।२)

आचरेच्च सकलां रतिचर्यां कामसूत्रविहिताम् अनवद्याम् । (४१।१)

देशकालबलशक्त्यनुरोधाद् वैद्यतन्त्रसमयोक्त्यविरुद्धाम् ॥ (४१।२)

अभ्यञ्जनोद्वर्तनसेकगन्धस्रक्चित्रवस्त्राभरणप्रकाराः । (४२।१)

गान्धर्वकाव्यादिकथाप्रवीणाः समस्वभावा वशगा वयस्याः ॥ (४२।२)

दीर्घिका स्वभवनान्तनिविष्टा पद्मरेणुमधुमत्तविहङ्गा । (४३।१)

नीलसानुगिरिकूटनितम्बे काननानि पुरकण्ठगतानि ॥ (४३।२)

दृष्टिसुखा विविधा तरुजातिः श्रोत्रसुखः कलकोकिलनादः । (४४।१)

अङ्गसुखर्तुवशेन विभूषा चित्तसुखः सकलः परिवारः ॥ (४४।२)

ताम्बूलम् अच्छमदिरा कान्ता कान्ता निशा शशाङ्काङ्का । (४५।१)

यद् यच्च किंचिद् इष्टं मनसो वाजीकरं तत् तत् ॥ (४५।२)

मधु मुखम् इव सोत्पलं प्रियायाः कलरणना परिवादिनी प्रियेव । (४६।१)

कुसुमचयमनोरमा च शय्या किसलयिनी लतिकेव पुष्पिताग्रा ॥ (४६।२)

देशे शरीरे च न काचिद् अर्तिरर्थेषु नाल्पो ऽपि मनोविधानः । (४७।१)

वाजीकराः संनिहिताश्च योगाः कामस्य कामं परिपूरयन्ति ॥ (४७।२)

मुस्ता पर्पटकं ज्वरे तृषि जलं मृद्भृष्टलोष्टोद्भवं लाजाश्छर्दिषु वस्तिजेषु गिरिजं मेहेषु धात्रीनिशे । (४८।१)

पाण्डौ श्रेष्ठम् अयो ऽभयानिलकफे प्लीहामये पिप्पली संधाने कृमिजा विषे शुकतरुर् मेदोऽनिले गुग्गुलुः ॥ (४८।२)

वृषो ऽस्रपित्ते कुटजो ऽतिसारे भल्लातको ऽर्शःसु गरेषु हेम । (४९।१)

स्थूलेषु तार्क्ष्यं कृमिषु कृमिघ्नं शोषे सुरा छागपयो ऽथ मांसम् ॥ (४९।२)

अक्ष्यामयेषु त्रिफला गुडूची वातास्ररोगे मथितं ग्रहण्याम् । (५०।१)

कुष्ठेषु सेव्यः खदिरस्य सारः सर्वेषु रोगेषु शिलाह्वयं च ॥ (५०।२)

उन्मादं घृतम् अनवं शोकं मद्यं व्यपस्मृतिं ब्राह्मी । (५१।१)

निद्रानाशं क्षीरं जयति रसाला प्रतिश्यायम् ॥ (५१।२)

मांसं कार्श्यं लशुनः प्रभञ्जनं स्तब्धगात्रतां स्वेदः । (५२।१)

गुडमञ्जर्याः खपुरो नस्यात् स्कन्धांसबाहुरुजम् ॥ (५२।२)

नवनीतखण्डमर्दितम् औष्ट्रं मूत्रं पयश्च हन्त्युदरम् । (५३।१)

नस्यं मूर्धविकारान् विद्रधिम् अचिरोत्थितम् अस्रविस्रावः ॥ (५३।२)

नस्यं कवडो मुखजान् नस्याञ्जनतर्पणानि नेत्ररुजः । (५४।१)

वृद्धस्य क्षीरघृते मूर्छां शीताम्बुमारुतच्छायाः ॥ (५४।२)

समशुक्तार्द्रकमात्रा मन्दे वह्नौ श्रमे सुरा स्नानम् । (५५।१)

दुःखसहत्वे स्थैर्ये व्यायामो गोक्षुरुर् हितः कृच्छ्रे ॥ (५५।२)

कासे निदिग्धिका पार्श्वशूले पुष्करजा जटा । (५६।१)

वयसः स्थापने धात्री त्रिफला गुग्गुलुर् व्रणे ॥ (५६।२)

वस्तिर् वातविकारान् पैत्तान् रेकः कफोद्भवान् वमनम् । (५७।१)

क्षौद्रं जयति बलासं सर्पिः पित्तं समीरणं तैलम् ॥ (५७।२)

इत्यग्र्यं यत् प्रोक्तं रोगाणाम् औषधं शमायालम् । (५८।१)

तद् देशकालबलतो विकल्पनीयं यथायोगम् ॥ (५८।२)

इत्यात्रेयाद् आगमय्यार्थसूत्रं तत्सूक्तानां पेशलानाम् अतृप्तः । (५९।१)

भेडादीनां संमतो भक्तिनम्रः पप्रच्छेदं संशयानो ऽग्निवेशः ॥ (५९।२)

दृश्यन्ते भगवन् केचिद् आत्मवन्तो ऽपि रोगिणः । (६०।१)

द्रव्योपस्थातृसम्पन्ना वृद्धवैद्यमतानुगाः ॥ (६०।२)

क्षीयमाणामयप्राणा विपरीतास्तथापरे । (६१।१)

हिताहितविभागस्य फलं तस्माद् अनिश्चितम् ॥ (६१।२)

किं शास्ति शास्त्रम् अस्मिन् इति कल्पयतो ऽग्निवेशमुख्यस्य । (६२।१)

शिष्यगणस्य पुनर्वसुराचख्यौ कार्त्स्न्यतस्तत्त्वम् ॥ (६२।२)

न चिकित्साचिकित्सा च तुल्या भवितुम् अर्हति । (६३।१)

विनापि क्रियया स्वास्थ्यं गच्छतां षोडशांशया ॥ (६३।२)

आतङ्कपङ्कमग्नानां हस्तालम्बो भिषग्जितम् । (६४।१)

जीवितं म्रियमाणानां सर्वेषाम् एव नौषधात् ॥ (६४।२)

न ह्युपायम् अपेक्षन्ते सर्वे रोगा न चान्यथा । (६५।१)

उपायसाध्याः सिध्यन्ति नाहेतुर् हेतुमान् यतः ॥ (६५।२)

यद् उक्तं सर्वसंपत्तियुक्तयापि चिकित्सया । (६६।१)

मृत्युर् भवति तन् नैवं नोपाये ऽस्त्यनुपायता ॥ (६६।२)

अपि चोपाययुक्तस्य धीमतो जातुचित् क्रिया । (६७।१)

न सिध्येद् दैववैगुण्यान् न त्वियं षोडशात्मिका ॥ (६७।२)

कस्यासिद्धो ऽग्नितोयादिः स्वेदस्तम्भादिकर्मणि । (६८।१)

न प्रीणनं कर्षणं वा कस्य क्षीरं गवेधुकम् ॥ (६८।२)

कस्य माषात्मगुप्तादौ वृष्यत्वे नास्ति निश्चयः । (६९।१)

विण्मूत्रकरणाक्षेपौ कस्य संशयितौ यवे ॥ (६९।२)

विषं कस्य जरां याति मन्त्रतन्त्रविवर्जितम् । (७०।१)

कः प्राप्तः कल्यतां पथ्याद् ऋते रोहिणिकादिषु ॥ (७०।२)

अपि चाकालमरणं सर्वसिद्धान्तनिश्चितम् । (७१।१)

महतापि प्रयत्नेन वार्यतां कथम् अन्यथा ॥ (७१।२)

चन्दनाद्यपि दाहादौ रूढम् आगमपूर्वकम् । (७२।१)

शास्त्राद् एव गतं सिद्धिं ज्वरे लङ्घनबृंहणम् ॥ (७२।२)

चतुष्पाद्गुणसम्पन्ने सम्यग् आलोच्य योजिते । (७३।१)

मा कृथा व्याधिनिर्घातं विचिकित्सां चिकित्सिते ॥ (७३।२)

एतद्धि मृत्युपाशानाम् अकाण्डे छेदनं दृढम् । (७४।१)

रोगोत्त्रासितभीतानां रक्षासूत्रम् असूत्रकम् ॥ (७४।२)

एतत् तद् अमृतं साक्षाज्जगदायासवर्जितम् । (७५।१)

याति हालाहलत्वं तु सद्यो दुर्भाजनस्थितम् ॥ (७५।२)

अज्ञातशास्त्रसद्भावाञ्छास्त्रमात्रपरायणान् । (७६।१)

त्यजेद् दूराद् भिषक्पाशान् पाशान् वैवस्वतान् इव ॥ (७६।२)

भिषजां साधुवृत्तानां भद्रम् आगमशालिनाम् । (७७।१)

अभ्यस्तकर्मणां भद्रं भद्रं भद्राभिलाषिणाम् ॥ (७७।२)

इति तन्त्रगुणैर् युक्तं तन्त्रदोषैर् विवर्जितम् । (७८।१)

चिकित्साशास्त्रम् अखिलं व्याप्य यत् परितः स्थितम् ॥ (७८।२)

विपुलामलविज्ञानमहामुनिमतानुगम् । (७९।१)

महासागरगम्भीरसंग्रहार्थोपलक्षणम् ॥ (७९।२)

अष्टाङ्गवैद्यकमहोदधिमन्थनेन यो ऽष्टाङ्गसंग्रहमहामृतराशिराप्तः । (८०।१)

तस्माद् अनल्पफलम् अल्पसमुद्यमानां प्रीत्यर्थम् एतद् उदितं पृथग् एव तन्त्रम् ॥ (८०।२)

इदम् आगमसिद्धत्वात् प्रत्यक्षफलदर्शनात् । (८१।१)

मन्त्रवत् सम्प्रयोक्तव्यं न मीमांस्यं कथञ्चन ॥ (८१।२)

दीर्घजीवितम् आरोग्यं धर्मम् अर्थं सुखं यशः । (८२।१)

पाठावबोधानुष्ठानैरधिगच्छत्यतो ध्रुवम् ॥ (८२।२)

एतत् पठन् संग्रहबोधशक्तः स्वभ्यस्तकर्मा भिषग् अप्रकम्प्यः । (८३।१)

आकम्पयत्यन्यविशालतन्त्रकृताभियोगान् यदि तन् न चित्रम् ॥ (८३।२)

यदि चरकम् अधीते तद्ध्रुवं सुश्रुतादिप्रणिगदितगदानां नाममात्रे ऽपि बाह्यः । (८४।१)

अथ चरकविहीनः प्रक्रियायाम् अक्लिन्नः किम् इव खलु करोतु व्याधितानां वराकः ॥ (८४।२)

अभिनिवेशवशाद् अभियुज्यते सुभणिते ऽपि न यो दृढमूढकः । (८५।१)

पठतु यत्नपरः पुरुषायुषं स खलु वैद्यकम् आद्यम् अनिर्विदः ॥ (८५।२)

वाते पित्ते श्लेष्मशान्तौ च पथ्यं तैलं सर्पिर् माक्षिकं च क्रमेण । (८६।१)

एतद् ब्रह्मा भाषतां ब्रह्मजो वा का निर्मन्त्रे वक्तृभेदोक्तिशक्तिः ॥ (८६।२)

अभिधातृवशात् किं वा द्रव्यशक्तिर् विशिष्यते । (८७।१)

अतो मत्सरम् उत्सृज्य माध्यस्थ्यम् अवलम्ब्यताम् ॥ (८७।२)

ऋषिप्रणीते प्रीतिश्चेन् मुक्त्वा चरकसुश्रुतौ । (८८।१)

भेडाद्याः किं न पठ्यन्ते तस्माद् ग्राह्यं सुभाषितम् ॥ (८८।२)

हृदयम् इव हृदयम् एतत् सर्वायुर्वेदवाङ्मयपयोधेः । (८९।१)

कृत्वा यच्छुभम् आप्तं शुभम् अस्तु परं ततो जगतः ॥ (८९।२)