अथातो भङ्गप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः । (१।१)

इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः । (१।२)

पातघातादिभिर् द्वेधा भङ्गो ऽस्थ्नां संध्यसंधितः । (१।३)

प्रसारणाकुञ्चनयोरशक्तिः संधिमुक्तता ॥ (१।४)

इतरस्मिन् भृशं शोफः सर्वावस्थास्वतिव्यथा । (२।१)

अशक्तिश्चेष्टिते ऽल्पे ऽपि पीड्यमाने सशब्दता ॥ (२।२)

समासाद् इति भङ्गस्य लक्षणं बहुधा तु तत् । (३।१)

भिद्यते भङ्गभेदेन तस्य सर्वस्य साधनम् ॥ (३।२)

यथा स्याद् उपयोगाय तथा तद् उपदेक्ष्यते । (४।१)

प्राज्याणुदारि यत् त्वस्थि स्पर्शे शब्दं करोति यत् ॥ (४।२)

यत्रास्थिलेशः प्रविशेन् मध्यम् अस्थ्नो विदारितः । (५।१)

भग्नं यच्चाभिघातेन किंचिद् एवावशेषितम् ॥ (५।२)

उन्नम्यमानं क्षतवद् यच्च मज्जनि मज्जति । (६।१)

तद् दुःसाध्यं कृशाशक्तवातलाल्पाशिनाम् अपि ॥ (६।२)

भिन्नं कपालं यत् कट्यां संधिमुक्तं च्युतं च यत् । (७।१)

जघनं प्रति पिष्टं च भग्नं यत् तद् विवर्जयेत् ॥ (७।२)

असंश्लिष्टकपालं च ललाटं चूर्णितं तथा । (८।१)

यच्च भग्नं भवेच्छङ्खशिरःपृष्ठस्तनान्तरे ॥ (८।२)

सम्यग्यमितम् अप्यस्थि दुर्न्यासाद् दुर्निबन्धनात् । (९।१)

संक्षोभाद् अपि यद् गच्छेद् विक्रियां तद् विवर्जयेत् ॥ (९।२)

आदितो यच्च दुर्जातम् अस्थि संधिरथापि वा । (१०।१)

तरुणास्थीनि भुज्यन्ते भज्यन्ते नलकानि तु ॥ (१०।२)

कपालानि विभिद्यन्ते स्फुटन्त्यन्यानि भूयसा । (११।१)

अथावनतम् उन्नम्यम् उन्नतं चावपीडयेत् ॥ (११।२)

आञ्छेद् अतिक्षिप्तम् अधोगतं चोपरि वर्तयेत् । (१२।१)

आञ्छनोत्पीडनोन्नामचर्मसंक्षेपबन्धनैः ॥ (१२।२)

संधीञ्छरीरगान् सर्वांश्चलान् अप्यचलान् अपि । (१३।१)

इत्येतैः स्थापनोपायैः सम्यक् संस्थाप्य निश्चलम् ॥ (१३।२)

पट्टैः प्रभूतसर्पिर्भिः वेष्टयित्वा सुखैस्ततः । (१४।१)

कदम्बोदुम्बराश्वत्थसर्जार्जुनपलाशजैः ॥ (१४।२)

वंशोद्भवैर् वा पृथुभिस्तनुभिः सुनिवेशितैः । (१५।१)

सुश्लक्ष्णैः सप्रतिस्तम्भैर् वल्कलैः शकलैरपि ॥ (१५।२)

कुशाह्वयैः समं बन्धं पट्टस्योपरि योजयेत् । (१६।१)

शिथिलेन हि बन्धेन संधिस्थैर्यं न जायते ॥ (१६।२)

गाढेनाति रुजादाहपाकश्वयथुसंभवः । (१७।१)

त्र्यहात् त्र्यहाद् ऋतौ घर्मे सप्ताहान् मोक्षयेद्धिमे ॥ (१७।२)

साधारणे तु पञ्चाहाद् भङ्गदोषवशेन वा । (१८।१)

न्यग्रोधादिकषायेण ततः शीतेन सेचयेत् ॥ (१८।२)

तं पञ्चमूलपक्वेन पयसा तु सवेदनम् । (१९।१)

सुखोष्णं वावचार्यं स्याच्चक्रतैलं विजानता ॥ (१९।२)

विभज्य देशं कालं च वातघ्नौषधसंयुतम् । (२०।१)

प्रततं सेकलेपांश्च विदध्याद् भृशशीतलान् ॥ (२०।२)

गृष्टिक्षीरं ससर्पिष्कं मधुरौषधसाधितम् । (२१।१)

प्रातः प्रातः पिबेद् भग्नः शीतलं लाक्षया युतम् ॥ (२१।२)

सव्रणस्य तु भग्नस्य व्रणो मधुघृतोत्तरैः । (२२।१)

कषायैः प्रतिसार्यो ऽथ शेषो भङ्गोदितः क्रमः ॥ (२२।२)

लम्बानि व्रणमांसानि प्रलिप्य मधुसर्पिषा । (२३।१)

संदधीत व्रणान् वैद्यो बन्धनैश्चोपपादयेत् ॥ (२३।२)

तान् समान् सुस्थिताञ् ज्ञात्वा फलिनीलोध्रकट्फलैः । (२४।१)

समङ्गाधातकीयुक्तैश्चूर्णितैरवचूर्णयेत् ॥ (२४।२)

धातकीलोध्रचूर्णैर् वा रोहन्त्याशु तथा व्रणाः । (२५।१)

इति भङ्ग उपक्रान्तः स्थिरधातोरृतौ हिमे ॥ (२५।२)

मांसलस्याल्पदोषस्य सुसाध्यो दारुणो ऽन्यथा । (२६।१)

पूर्वमध्यान्तवयसाम् एकद्वित्रिगुणैः क्रमात् ॥ (२६।२)

मासैः स्थैर्यं भवेत् संधेर् यथोक्तं भजतां विधिम् । (२७।१)

कटीजङ्घोरुभग्नानां कपाटशयनं हितम् ॥ (२७।२)

यन्त्रणार्थं तथा कीलाः पञ्च कार्या निबन्धनाः । (२८।१)

जङ्घोर्वोः पार्श्वयोर् द्वौ द्वौ तल एकश्च कीलकः ॥ (२८।२)

श्रोण्यां वा पृष्ठवंशे वा वक्षस्यक्षकयोस्तथा । (२९।१)

विमोक्षे भग्नसंधीनां विधिम् एवं समाचरेत् ॥ (२९।२)

संधींश्चिरविमुक्तांस्तु स्निग्धस्विन्नान् मृदूकृतान् । (३०।१)

उक्तैर् विधानैर् बुद्ध्या च यथास्वं स्थानम् आनयेत् ॥ (३०।२)

असंधिभग्ने रूढे तु विषमोल्बणसाधिते । (३१।१)

आपोथ्य भङ्गं यमयेत् ततो भग्नवद् आचरेत् ॥ (३१।२)

भग्नं नैति यथा पाकं प्रयतेत तथा भिषक् । (३२।१)

पक्वमांससिरास्नायुः संधिः श्लेषं न गच्छति ॥ (३२।२)

वातव्याधिविनिर्दिष्टान् स्नेहान् भग्नस्य योजयेत् । (३३।१)

चतुष्प्रयोगान् बल्यांश्च वस्तिकर्म च शीलयेत् ॥ (३३।२)

शाल्याज्यरसदुग्धाद्यैः पौष्टिकैरविदाहिभिः । (३४।१)

मात्रयोपचरेद् भग्नं संधिसंश्लेषकारिभिः ॥ (३४।२)

ग्लानिर् न शस्यते तस्य संधिविश्लेषकृद्धि सा । (३५।१)

लवणं कटुकं क्षारम् अम्लं मैथुनम् आतपम् । (३५।२)

व्यायामं च न सेवेत भग्नो रूक्षं च भोजनम् ॥ (३५।३)

गन्धतैलकृष्णांस्तिलान् विरजसो दृढवस्त्रबद्धान् सप्त क्षपा वहति वारिणि वासयेत् । (३६।१)

संशोषयेद् अनुदिनं प्रविसार्य चैतान् क्षीरे तथैव मधुकक्वथिते च तोये ॥ (३६।२)

पुनरपि पीतपयस्कांस्तान् पूर्ववद् एव शोषितान् बाढम् । (३७।१)

विगततुषान् अरजस्कान् संचूर्ण्य सुचूर्णितैर् युञ्ज्यात् ॥ (३७।२)

नलदवालकलोहितयष्टिकानखमिशिप्लवकुष्ठबलात्रयैः । (३८।१)

अगुरुकुङ्कुमचन्दनशारिवासरलसर्जरसामरदारुभिः ॥ (३८।२)

पद्मकादिगणोपेतैस्तिलपिष्टं ततश्च तत् । (३९।१)

समस्तगन्धभैषज्यसिद्धदुग्धेन पीडयेत् ॥ (३९।२)

शैलेयरास्नांशुमतीकसेरुकालानुसारीनतपत्त्रलोध्रैः । (४०।१)

सक्षीरशुक्लैः सपयः सदूर्वैस्तैलं पचेत् तन् नलदादिभिश्च ॥ (४०।२)

गन्धतैलम् इदम् उत्तमम् अस्थिस्थैर्यकृज् जयति चाशु विकारान् । (४१।१)

वातपित्तजनितान् अतिवीर्यान् व्यापिनो ऽपि विविधैरुपयोगैः ॥ (४१।२)