राजा राजगृहासन्ने प्राणाचार्यं निवेशयेत् । (१।१)

सर्वदा स भवत्य् एवं सर्वत्र प्रतिजागृविः ॥ (१।२)

अन्नपानं विषाद् रक्षेद् विशेषेण महीपतेः । (२।१)

योगक्षेमौ तदायत्तौ धर्माद्या यन्निबन्धनाः ॥ (२।२)

ओदनो विषवान् सान्द्रो यात्य् अविस्राव्यताम् इव । (३।१)

चिरेण पच्यते पक्वो भवेत् पर्युषितोपमः ॥ (३।२)

मयूरकण्ठतुल्योष्मा मोहमूर्छाप्रसेककृत् । (४।१)

हीयते वर्णगन्धाद्यैः क्लिद्यते चन्द्रिकाचितः ॥ (४।२)

व्यञ्जनान्य् आशु शुष्यन्ति ध्यामक्वाथानि तत्र च । (५।१)

हीनातिरिक्ता विकृता छाया दृश्येत नैव वा ॥ (५।२)

फेनोर्ध्वराजिसीमन्ततन्तुबुद्बुदसम्भवः । (६।१)

विच्छिन्नविरसाः रागाः खाण्डवाः शाकम् आमिषम् ॥ (६।२)

नीला राजी रसे ताम्रा क्षीरे दध्नि दृश्यते । (७।१)

श्यावा पीता सिता तक्रे घृते पानीयसंनिभा ॥ (७।२)

मस्तुनि स्यात् कपोताभा राजी कृष्णा तुषोदके । (८।१)

काली मद्याम्भसोः क्षौद्रे हरित् तैले ऽरुणोपमा ॥ (८।२)

पाकः फलानाम् आमानां पक्वानां परिकोथनम् । (९।१)

द्रव्याणाम् आर्द्रशुष्काणां स्यातां म्लानिविवर्णते ॥ (९।२)

मृदूनां कठिनानां च भवेत् स्पर्शविपर्ययः । (१०।१)

माल्यस्य स्फुटिताग्रत्वं म्लानिर् गन्धान्तरोद्भवः ॥ (१०।२)

ध्याममण्डलता वस्त्रे शदनं तन्तुपक्ष्मणाम् । (११।१)

धातुमौक्तिककाष्ठाश्मरत्नादिषु मलाक्तता ॥ (११।२)

स्नेहस्पर्शप्रभाहानिः सप्रभत्वं तु मृन्मये । (१२।१)

विषदः श्यावशुष्कास्यो विलक्षो वीक्षते दिशः ॥ (१२।२)

स्वेदवेपथुमांस् त्रस्तो भीतः स्खलति जृम्भते । (१३।१)

प्राप्यान्नं सविषं त्व् अग्निर् एकावर्तः स्फुटत्य् अति ॥ (१३।२)

शिखिकण्ठाभधूमार्चिर् अनर्चिर् वोग्रगन्धवान् । (१४।१)

म्रियन्ते मक्षिकाः प्राश्य काकः क्षामस्वरो भवेत् ॥ (१४।२)

उत्क्रोशन्ति च दृष्ट्वैतच् छुकदात्यूहसारिकाः । (१५।१)

हंसः प्रस्खलति ग्लानिर् जीवंजीवस्य जायते ॥ (१५।२)

चकोरस्याक्षिवैराग्यं क्रौञ्चस्य स्यान् मदोदयः । (१६।१)

कपोतपरभृद्दक्षचक्रवाका जहत्य् असून् ॥ (१६।२)

उद्वेगं याति मार्जारः शकृन् मुञ्चति वानरः । (१७।१)

हृष्येन् मयूरस् तद्दृष्ट्या मन्दतेजो भवेद् विषम् ॥ (१७।२)

इत्य् अन्नं विषवज् ज्ञात्वा त्यजेद् एवं प्रयत्नतः । (१८।१)

यथा तेन विपद्येरन्न् अपि न क्षुद्रजन्तवः ॥ (१८।२)

स्पृष्टे तु कण्डूदाहोषाज्वरार्तिस्फोटसुप्तयः । (१९।१)

नखरोमच्युतिः शोफः सेकाद्या विषनाशनाः ॥ (१९।२)

शस्तास् तत्र प्रलेपाश् च सेव्यचन्दनपद्मकैः । (२०।१)

ससोमवल्कतालीशपत्त्रकुष्ठामृतानतैः ॥ (२०।२)

लाला जिह्वौष्ठयोर् जाड्यम् ऊषा चिमिचिमायनम् । (२१।१)

दन्तहर्षो रसाज्ञत्वं हनुस्तम्भश् च वक्त्रगे ॥ (२१।२)

सेव्याद्यैस् तत्र गण्डूषाः सर्वं च विषजिद्धितम् । (२२।१)

आमाशयगते स्वेदमूर्छाध्मानमदभ्रमाः ॥ (२२।२)

रोमहर्षो वमिर् दाहश् चक्षुर्हृदयरोधनम् । (२३।१)

बिन्दुभिश् चाचयो ऽङ्गानां पक्वाशयगते पुनः ॥ (२३।२)

अनेकवर्णं वमति मूत्रयत्य् अतिसार्यते । (२४।१)

तन्द्रा कृशत्वं पाण्डुत्वम् उदरं बलसंक्षयः ॥ (२४।२)

तयोर् वान्तविरिक्तस्य हरिद्रे कटभीं गुडम् । (२५।१)

सिन्धुवारितनिष्पावबाष्पिकाशतपर्विकाः ॥ (२५।२)

तण्डुलीयकमूलानि कुक्कुटाण्डम् अवल्गुजम् । (२६।१)

नावनाञ्जनपानेषु योजयेद् विषशान्तये ॥ (२६।२)

विषभुक्ताय दद्याच् च शुद्धायोर्ध्वम् अधस् तथा । (२७।१)

सूक्ष्मं ताम्ररजः काले सक्षौद्रं हृद्विशोधनम् ॥ (२७।२)

शुद्धे हृदि ततः शाणं हेमचूर्णस्य दापयेत् । (२८।१)

न सज्जते हेमपाङ्गे पद्मपत्त्रे ऽम्बुवद् विषम् ॥ (२८।२)

जायते विपुलं चायुर् गरे ऽप्य् एष विधिः स्मृतः । (२९।१)

विरुद्धम् अपि चाहारं विद्याद् विषगरोपमम् ॥ (२९।२)

आनूपम् आमिषं माषक्षौद्रक्षीरविरूढकैः । (३०।१)

विरुध्यते सह बिसैर् मूलकेन गुडेन वा ॥ (३०।२)

विशेषात् पयसा मत्स्या मत्स्येष्व् अपि चिलीचिमः । (३१।१)

विरुद्धम् अम्लं पयसा सह सर्वं फलं तथा ॥ (३१।२)

तद्वत् कुलत्थचणककङ्गुवल्लमकुष्टकाः । (३२।१)

भक्षयित्वा हरितकं मूलकादि पयस् त्यजेत् ॥ (३२।२)

वाराहं श्वाविधा नाद्याद् दध्ना पृषतकुक्कुटौ । (३३।१)

आममांसानि पित्तेन माषसूपेन मूलकम् ॥ (३३।२)

अविं कुसुम्भशाकेन बिसैः सह विरूढकम् । (३४।१)

माषसूपगुडक्षीरदध्याज्यैर् लाकुचं फलम् ॥ (३४।२)

फलं कदल्यास् तक्रेण दध्ना तालफलेन वा । (३५।१)

कणोषणाभ्यां मधुना काकमाचीं गुडेन वा ॥ (३५।२)

सिद्धां वा मत्स्यपचने पचने नागरस्य वा । (३६।१)

सिद्धाम् अन्यत्र वा पात्रे कामात् ताम् उषितां निशाम् ॥ (३६।२)

मत्स्यनिस्तलनस्नेहे साधिताः पिप्पलीस् त्यजेत् । (३७।१)

कांस्ये दशाहम् उषितं सर्पिर् उष्णं त्व् अरुष्करे ॥ (३७।२)

भासो विरुध्यते शूल्यः कम्पिल्लस् तक्रसाधितः । (३८।१)

ऐकध्यं पायससुराकृसराः परिवर्जयेत् ॥ (३८।२)

मधुसर्पिर्वसातैलपानीयानि द्विशस् त्रिशः । (३९।१)

एकत्र वा समांशानि विरुध्यन्ते परस्परम् ॥ (३९।२)

भिन्नांशे अपि मध्वाज्ये दिव्यवार्य् अनुपानतः । (४०।१)

मधुपुष्करबीजं च मधुमैरेयशार्करम् ॥ (४०।२)

मन्थानुपानः क्षैरेयो हारिद्रः कटुतैलवान् । (४१।१)

उपोदकातिसाराय तिलकल्केन साधिता ॥ (४१।२)

बलाका वारुणीयुक्ता कुल्माषैश् च विरुध्यते । (४२।१)

भृष्टा वराहवसया सैव सद्यो निहन्त्य् असून् ॥ (४२।२)

तद्वत् तित्तिरिपत्त्राढ्यगोधालावकपिञ्जलाः । (४३।१)

ऐरण्डेनाग्निना सिद्धास् तत्तैलेन विमूर्छिताः ॥ (४३।२)

हारीतमांसं हारिद्रशूलकप्रोतपाचितम् । (४४।१)

हरिद्रावह्निना सद्यो व्यापादयति जीवितम् ॥ (४४।२)

भस्मपांसुपरिध्वस्तं तद् एव च समाक्षिकम् । (४५।१)

यत् किंचिद् दोषम् उत्क्लेश्य न हरेत् तत् समासतः ॥ (४५।२)

विरुद्धं शुद्धिर् अत्रेष्टा शमो वा तद्विरोधिभिः । (४६।१)

द्रव्यैस् तैर् एव वा पूर्वं शरीरस्याभिसंस्कृतिः ॥ (४६।२)

व्यायामस्निग्धदीप्ताग्निवयःस्थबलशालिनाम् । (४७।१)

विरोध्य् अपि न पीडायै सात्म्यम् अल्पं च भोजनम् ॥ (४७।२)

पादेनापथ्यम् अभ्यस्तं पादपादेन वा त्यजेत् । (४८।१)

निषेवेत हितं तद्वद् एकद्वित्र्यन्तरीकृतम् ॥ (४८।२)

अपथ्यम् अपि हि त्यक्तं शीलितं पथ्यम् एव वा । (४९।१)

सात्म्यासात्म्यविकाराय जायते सहसान्यथा ॥ (४९।२)

क्रमेणापचिता दोषाः क्रमेणोपचिता गुणाः । (५०।१)

सन्तो यान्त्य् अपुनर्भावम् अप्रकम्प्या भवन्ति च ॥ (५०।२)

अत्यन्तसंनिधानानां दोषाणां दूषणात्मनाम् । (५१।१)

अहितैर् दूषणं भूयो न विद्वान् कर्तुम् अर्हति ॥ (५१।२)

आहारशयनब्रह्मचर्यैर् युक्त्या प्रयोजितैः । (५२।१)

शरीरं धार्यते नित्यम् आगारम् इव धारणैः ॥ (५२।२)

आहारो वर्णितस् तत्र तत्र तत्र च वक्ष्यते । (५३।१)

निद्रायत्तं सुखं दुःखं पुष्टिः कार्श्यं बलाबलम् ॥ (५३।२)

वृषता क्लीबता ज्ञानम् अज्ञानं जीवितं न च । (५४।१)

अकाले ऽतिप्रसङ्गाच् च न च निद्रा निषेविता ॥ (५४।२)

सुखायुषी पराकुर्यात् कालरात्रिर् इवापरा । (५५।१)

रात्रौ जागरणं रूक्षं स्निग्धं प्रस्वपनं दिवा ॥ (५५।२)

अरूक्षम् अनभिष्यन्दि त्व् आसीनप्रचलायितम् । (५६।१)

ग्रीष्मे वायुचयादानरौक्ष्यरात्र्यल्पभावतः ॥ (५६।२)

दिवास्वप्नो हितो ऽन्यस्मिन् कफपित्तकरो हि सः । (५७।१)

मुक्त्वा तु भाष्ययानाध्वमद्यस्त्रीभारकर्मभिः ॥ (५७।२)

क्रोधशोकभयैः क्लान्तान् श्वासहिध्मातिसारिणः । (५८।१)

वृद्धबालाबलक्षीणक्षततृट्शूलपीडितान् ॥ (५८।२)

अजीर्ण्यभिहतोन्मत्तान् दिवास्वप्नोचितान् अपि । (५९।१)

धातुसाम्यं तथा ह्य् एषां श्लेष्मा चाङ्गानि पुष्यति ॥ (५९।२)

बहुमेदःकफाः स्वप्युः स्नेहनित्याश् च नाहनि । (६०।१)

विषार्तः कण्ठरोगी च नैव जातु निशास्व् अपि ॥ (६०।२)

अकालशयनान् मोहज्वरस्तैमित्यपीनसाः । (६१।१)

शिरोरुक्शोफहृल्लासस्रोतोरोधाग्निमन्दताः ॥ (६१।२)

तत्रोपवासवमनस्वेदनावनम् औषधम् । (६२।१)

योजयेद् अतिनिद्रायां तीक्ष्णं प्रच्छर्दनाञ्जनम् ॥ (६२।२)

नावनं लङ्घनं चिन्तां व्यवायं शोकभीक्रुधः । (६३।१)

एभिर् एव च निद्राया नाशः श्लेष्मातिसंक्षयात् ॥ (६३।२)

निद्रानाशाद् अङ्गमर्दशिरोगौरवजृम्भिकाः । (६४।१)

जाड्यग्लानिभ्रमापक्तितन्द्रा रोगाश् च वातजाः ॥ (६४।२)

कफो ऽल्पो वायुनोद्धूतो धमनीः संनिरुध्य तु । (६५।१)

कुर्यात् संज्ञापहां तन्द्रां दारुणां मोहकारिणीम् ॥ (६५।२)

उन्मीलितविनिर्भुग्ने परिवर्तिततारके । (६६।१)

भवतस् तत्र नयने स्रुते लुलितपक्ष्मणी ॥ (६६।२)

यथाकालम् अतो निद्रां रात्रौ सेवेत सात्म्यतः । (६७।१)

असात्म्याज् जागराद् अर्धं प्रातः स्वप्याद् अभुक्तवान् ॥ (६७।२)

शीलयेन् मन्दनिद्रस् तु क्षीरमद्यरसान् दधि । (६८।१)

अभ्यङ्गोद्वर्तनस्नानमूर्धकर्णाक्षितर्पणम् ॥ (६८।२)

कान्ताबाहुलताश्लेषो निर्वृतिः कृतकृत्यता । (६९।१)

मनोऽनुकूला विषयाः कामं निद्रासुखप्रदाः ॥ (६९।२)

ब्रह्मचर्यरतेर् ग्राम्यसुखनिःस्पृहचेतसः । (७०।१)

निद्रा संतोषतृप्तस्य स्वं कालं नातिवर्तते ॥ (७०।२)

ग्राम्यधर्मे त्यजेन् नारीम् अनुत्तानां रजस्वलाम् । (७१।१)

अप्रियाम् अप्रियाचारां दुष्टसंकीर्णमेहनाम् ॥ (७१।२)

अतिस्थूलकृशाम् सूतां गर्भिणीम् अन्ययोषितम् । (७२।१)

वर्णिनीम् अन्ययोनिं च गुरुदेवनृपालयम् ॥ (७२।२)

पर्वाण्य् अनङ्गं दिवसं शिरोहृदयताडनम् ॥ (७३।२)

अत्याशितो ऽधृतिः क्षुद्वान् दुःस्थिताङ्गः पिपासितः । (७४।१)

बालो वृद्धो ऽन्यवेगार्तस् त्यजेद् रोगी च मैथुनम् ॥ (७४।२)

सेवेत कामतः कामं तृप्तो वाजीकृताम् हिमे । (७५।१)

त्र्यहाद् वसन्तशरदोः पक्षाद् वर्षानिदाघयोः ॥ (७५।२)

भ्रमक्लमोरुदौर्बल्यबलधात्विन्द्रियक्षयाः । (७६।१)

अपर्वमरणं च स्याद् अन्यथा गच्छतः स्त्रियम् ॥ (७६।२)

स्मृतिमेधायुरारोग्यपुष्टीन्द्रिययशोबलैः । (७७।१)

अधिका मन्दजरसो भवन्ति स्त्रीषु संयताः ॥ (७७।२)

सेवेत चानु शयनं विरतौ रतस्य तस्यैवम् आशु वपुषः पुनर् एति धाम ॥ (७८।२)

श्रुतचरितसमृद्धे कर्मदक्षे दयालौ भिषजि निरनुबन्धं देहरक्षां निवेश्य । (७९।१)

भवति विपुलतेजःस्वास्थ्यकीर्तिप्रभावः स्वकुशलफलभोगी भूमिपालश् चिरायुः ॥ (७९।२)