अथातो ग्रन्थ्यर्बुदश्लीपदापचीनाडीप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः । (१।१)

इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः । (१।२)

ग्रन्थिष्वामेषु कर्तव्या यथास्वं शोफवत् क्रिया । (१।३)

बृहतीचित्रकव्याघ्रीकणासिद्धेन सर्पिषा ॥ (१।४)

स्नेहयेच्छुद्धिकामं च तीक्ष्णैः शुद्धस्य लेपनम् । (२।१)

संस्वेद्य बहुशो ग्रन्थिं विमृद्नीयात् पुनः पुनः ॥ (२।२)

एष वाते विशेषेण क्रमः पित्तास्रजे पुनः । (३।१)

जलौकसो हिमं सर्वं कफजे वातिको विधिः ॥ (३।२)

तथाप्यपक्वं छित्त्वैनं स्थिते रक्ते ऽग्निना दहेत् । (४।१)

साध्वशेषं सशेषो हि पुनराप्यायते ध्रुवम् ॥ (४।२)

मांसव्रणोद्भवौ ग्रन्थी यापयेद् एवम् एव च । (५।१)

कार्यं मेदोभवे ऽप्येतत् तप्तैः फलादिभिश्च तम् ॥ (५।२)

प्रमृद्यात् तिलदिग्धेन छन्नं द्विगुणवाससा । (६।१)

शस्त्रेण पाटयित्वा वा दहेन् मेदसि सूद्धृते ॥ (६।२)

सिराग्रन्थौ नवे पेयं तैलं साहचरं तथा । (७।१)

उपनाहो ऽनिलहरैर् वस्तिकर्म सिराव्यधः ॥ (७।२)

अर्बुदे ग्रन्थिवत् कुर्यात् यथास्वं सुतरां हितम् । (८।१)

श्लीपदे ऽनिलजे विध्येत् स्निग्धस्विन्नोपनाहिते ॥ (८।२)

सिराम् उपरि गुल्फस्य द्व्यङ्गुले पाययेच्च तम् । (९।१)

मासम् एरण्डजं तैलं गोमूत्रेण समन्वितम् ॥ (९।२)

जीर्णे जीर्णान्नम् अश्नीयाच्छुण्ठीशृतपयोऽन्वितम् । (१०।१)

त्रैवृतं वा पिबेद् एवम् अशान्तावग्निना दहेत् ॥ (१०।२)

गुल्फस्याधः सिरामोक्षः पैत्ते सर्वं च पित्तजित् । (११।१)

सिराम् अङ्गुष्ठके विद्ध्वा कफजे शीलयेद् यवान् ॥ (११।२)

सक्षौद्राणि कषायाणि वर्धमानास्तथाभयाः । (१२।१)

लिम्पेत् सर्षपवार्ताकीमूलाभ्यां धन्वयाथवा ॥ (१२।२)

ऊर्ध्वाधःशोधनं पेयम् अपच्यां साधितं घृतम् । (१३।१)

दन्तीद्रवन्तीत्रिवृताजालिनीदेवदालिभिः ॥ (१३।२)

शीलयेत् कफमेदोघ्नं धूमगण्डूषनावनम् । (१४।१)

सिरयापहरेद् रक्तं पिबेन् मूत्रेण तार्क्ष्यजम् ॥ (१४।२)

ग्रन्थीन् अपक्वान् आलिम्पेन् नाकुलीपटुनागरैः । (१५।१)

स्विन्नान् लवणपोटल्या कठिनान् अनु मर्दयेत् ॥ (१५।२)

शमीमूलकशिग्रूणां बीजैः सयवसर्षपैः । (१६।१)

लेपः पिष्टो ऽम्लतक्रेण ग्रन्थिगण्डविलायनः ॥ (१६।२)

पाकोन्मुखान् स्रुतास्रस्य पित्तश्लेष्महरैर् जयेत् । (१७।१)

अपक्वान् एव वोद्धृत्य क्षाराग्निभ्याम् उपाचरेत् ॥ (१७।२)

काकादनीलाङ्गलिकानहिकोत्तुण्डिकीफलैः । (१८।१)

जीमूतबीजकर्कोटीविशालाकृतवेधनैः ॥ (१८।२)

पाठान्वितैः पलार्धांशैर् विषकर्षयुतैः पचेत् । (१९।१)

प्रस्थं करञ्जतैलस्य निर्गुण्डीस्वरसाढके ॥ (१९।२)

अनेन माला गण्डानां चिरजा पूयवाहिनी । (२०।१)

सिध्यत्यसाध्यकल्पापि पानाभ्यञ्जननावनैः ॥ (२०।२)

तैलं लाङ्गलिकीकन्दकल्कपादं चतुर्गुणे । (२१।१)

निर्गुण्डीस्वरसे पक्वं नस्याद्यैरपचीप्रणुत् ॥ (२१।२)

भद्रश्रीदारुमरिचद्विहरिद्रात्रिवृद्घनैः । (२२।१)

मनःशिलालनलदविशालाकरवीरकैः ॥ (२२।२)

गोमूत्रपिष्टैः पलिकैर् विषस्यार्धपलेन च । (२३।१)

ब्राह्मीरसार्कजक्षीरगोशकृद्रससंयुतम् ॥ (२३।२)

प्रस्थं सर्षपतैलस्य सिद्धम् आशु व्यपोहति । (२४।१)

पानाद्यैः शीलितं कुष्ठदुष्टनाडीव्रणापचीः ॥ (२४।२)

वचाहरीतकीलाक्षाकटुरोहिणिचन्दनैः । (२५।१)

तैलं प्रसाधितं पीतं समूलाम् अपचीं जयेत् ॥ (२५।२)

शरपुङ्खोद्भवं मूलं पिष्टं तण्डुलवारिणा । (२६।१)

नस्याल्लेपाच्च दुष्टारुरपचीविषजन्तुजित् ॥ (२६।२)

मूलैरुत्तमकारण्याः पीलुपर्ण्याः सहाचरात् । (२७।१)

सलोध्राभययष्ट्याह्वशताह्वाद्वीपिदारुभिः ॥ (२७।२)

तैलं क्षीरसमं सिद्धं नस्ये ऽभ्यङ्गे च पूजितम् । (२८।१)

गोऽव्यजाश्वखुरा दग्धाः कटुतैलेन लेपनम् ॥ (२८।२)

ऐङ्गुदेन तु कृष्णाहिर् वायसो वा स्वयं मृतः । (२९।१)

इत्यशान्तौ गदस्यान्यपार्श्वजङ्घासमाश्रितम् ॥ (२९।२)

वस्तेरूर्ध्वम् अधस्ताद् वा मेदो हृत्वाग्निना दहेत् । (३०।१)

स्थितस्योर्ध्वं पदं मित्वा तन्मानेन च पार्ष्णितः ॥ (३०।२)

तत ऊर्ध्वं हरेद् ग्रन्थीन् इत्याह भगवान् निमिः । (३१।१)

पार्ष्णिं प्रति द्वादश चाङ्गुलानि मुक्त्वेन्द्रवस्तिं च गदान्यपार्श्वे । (३१।२)

विदार्य मत्स्याण्डनिभानि मध्याज्जालानि कर्षेद् इति सुश्रुतोक्तिः ॥ (३१।३)

आ गुल्फकर्णात् सुमितस्य जन्तोस्तस्याष्टभागं खुडकाद् विभज्य । (३२।१)

घ्राणार्जवे ऽधः सुरराजवस्तेर् भित्त्वाक्षमात्रं त्वपरे वदन्ति ॥ (३२।२)

उपनाह्यानिलान् नाडीं पाटितां साधु लेपयेत् । (३३।१)

प्रत्यक्पुष्पीफलयुतैस्तैलैः पिष्टैः ससैन्धवैः ॥ (३३।२)

पैत्तीं तु तिलमञ्जिष्ठानागदन्तीनिशाद्वयैः । (३४।१)

श्लैष्मिकीं तिलसौराष्ट्रीनिकुम्भारिष्टसैन्धवैः ॥ (३४।२)

शल्यजां तिलमध्वाज्यैर् लेपयेच्छिन्नशोधिताम् । (३५।१)

अशस्त्रकृत्याम् एषिण्या भित्त्वान्ते सम्यगेषिताम् ॥ (३५।२)

क्षारपीतेन सूत्रेण बहुशो दारयेद् गतिम् । (३६।१)

व्रणेषु दुष्टसूक्ष्मास्यगम्भीरादिषु साधनम् ॥ (३६।२)

या वर्त्यो यानि तैलानि तन् नाडीष्वपि शस्यते । (३७।१)

पिष्टं चञ्चुफलं लेपान् नाडीव्रणहरं परम् ॥ (३७।२)

घोण्टाफलत्वक् लवणं सलाक्षं बूकस्य पत्त्रं वनितापयश्च । (३८।१)

स्नुगर्कदुग्धान्वित एष कल्को वर्तीकृतो हन्त्यचिरेण नाडीम् ॥ (३८।२)

सामुद्रसौवर्चलसिन्धुजन्मसुपक्वघोण्टाफलवेश्मधूमाः । (३९।१)

आम्रातगायत्रिजपल्लवाश्च कटङ्कटेर्यावथ चेतकी च ॥ (३९।२)

कल्के ऽभ्यङ्गे चूर्णे वर्त्यां चैतेषु शील्यमानेषु । (४०।१)

अगतिरिव नश्यति गतिश्चपला चपलेषु भूतिरिव ॥ (४०।२)