दोषधातुमला मूलं सदा देहस्य तं चलः । (१।१)

उत्साहोच्छ्वासनिश्वासचेष्टावेगप्रवर्तनैः ॥ (१।२)

सम्यग्गत्या च धातूनाम् अक्षाणां पाटवेन च । (२।१)

अनुगृह्णात्य् अविकृतः पित्तं पक्त्यूष्मदर्शनैः ॥ (२।२)

क्षुत्तृड्रुचिप्रभामेधाधीशौर्यतनुमार्दवैः । (३।१)

श्लेष्मा स्थिरत्वस्निग्धत्वसंधिबन्धक्षमादिभिः ॥ (३।२)

प्रीणनं जीवनं लेपः स्नेहो धारणपूरणे । (४।१)

गर्भोत्पादश् च धातूनां श्रेष्ठं कर्म क्रमात् स्मृतम् ॥ (४।२)

अवष्टम्भः पुरीषस्य मूत्रस्य क्लेदवाहनम् । (५।१)

स्वेदस्य क्लेदविधृतिर् वृद्धस् तु कुरुते ऽनिलः ॥ (५।२)

कार्श्यकार्ष्ण्योष्णकामत्वकम्पानाहशकृद्ग्रहान् । (६।१)

बलनिद्रेन्द्रियभ्रंशप्रलापभ्रमदीनताः ॥ (६।२)

पीतविण्मूत्रनेत्रत्वक्क्षुत्तृड्दाहाल्पनिद्रताः । (७।१)

पित्तं श्लेष्माग्निसदनप्रसेकालस्यगौरवम् ॥ (७।२)

श्वैत्यशैत्यश्लथाङ्गत्वं श्वासकासातिनिद्रताः । (८।१)

रसो ऽपि श्लेष्मवद् रक्तं विसर्पप्लीहविद्रधीन् ॥ (८।२)

कुष्ठवातास्रपित्तास्रगुल्मोपकुशकामलाः । (९।१)

व्यङ्गाग्निनाशसम्मोहरक्तत्वङ्नेत्रमूत्रताः ॥ (९।२)

मांसं गण्डार्बुदग्रन्थिगण्डोरूदरवृद्धिताः । (१०।१)

कण्ठादिष्व् अधिमांसं च तद्वन् मेदस् तथा श्रमम् ॥ (१०।२)

अल्पे ऽपि चेष्टिते श्वासं स्फिक्स्तनोदरलम्बनम् । (११।१)

अस्थ्य् अध्यस्थ्य् अधिदन्तांश् च मज्जा नेत्राङ्गगौरवम् ॥ (११।२)

पर्वसु स्थूलमूलानि कुर्यात् कृच्छ्राण्य् अरूंषि च । (१२।१)

अतिस्त्रीकामतां वृद्धं शुक्तं शुक्राश्मरीम् अपि ॥ (१२।२)

कुक्षाव् आध्मानम् आटोपं गौरवं वेदनां शकृत् । (१३।१)

मूत्रं तु वस्तिनिस्तोदं कृते ऽप्य् अकृतसंज्ञताम् ॥ (१३।२)

स्वेदो ऽतिस्वेददौर्गन्ध्यकण्डूर् एवं च लक्षयेत् । (१४।१)

दूषिकादीन् अपि मलान् बाहुल्यगुरुतादिभिः ॥ (१४।२)

लिङ्गं क्षीणे ऽनिले ऽङ्गस्य सादो ऽल्पं भाषितेहितम् । (१५।१)

संज्ञामोहस् तथा श्लेष्मवृद्ध्युक्तामयसम्भवः ॥ (१५।२)

पित्ते मन्दो ऽनलः शीतं प्रभाहानिः कफे भ्रमः । (१६।१)

श्लेष्माशयानां शून्यत्वं हृद्द्रवः श्लथसंधिता ॥ (१६।२)

रसे रौक्ष्यं श्रमः शोषो ग्लानिः शब्दासहिष्णुता । (१७।१)

रक्ते ऽम्लशिशिरप्रीतिसिराशैथिल्यरूक्षताः ॥ (१७।२)

मांसे ऽक्षग्लानिगण्डस्फिक्शुष्कतासंधिवेदनाः । (१८।१)

मेदसि स्वपनं कट्याः प्लीह्नो वृद्धिः कृशाङ्गता ॥ (१८।२)

अस्थ्न्य् अस्थितोदः शदनं दन्तकेशनखादिषु । (१९।१)

अस्थ्नां मज्जनि सौषिर्यं भ्रमस् तिमिरदर्शनम् ॥ (१९।२)

शुक्रे चिरात् प्रसिच्येत शुक्रं शोणितम् एव वा । (२०।१)

तोदो ऽत्यर्थं वृषणयोर् मेढ्रं धूमायतीव च ॥ (२०।२)

पुरीषे वायुर् अन्त्राणि सशब्दो वेष्टयन्न् इव । (२१।१)

कुक्षौ भ्रमति यात्य् ऊर्ध्वं हृत्पार्श्वे पीडयन् भृशम् ॥ (२१।२)

मूत्रे ऽल्पं मूत्रयेत् कृच्छ्राद् विवर्णं सास्रम् एव वा । (२२।१)

स्वेदे रोमच्युतिः स्तब्धरोमता स्फुटनं त्वचः ॥ (२२।२)

मलानाम् अतिसूक्ष्माणां दुर्लक्ष्यं लक्षयेत् क्षयम् । (२३।१)

स्वमलायनसंशोषतोदशून्यत्वलाघवैः ॥ (२३।२)

दोषादीनां यथास्वं च विद्याद् वृद्धिक्षयौ भिषक् । (२४।१)

क्षयेण विपरीतानां गुणानां वर्धनेन च ॥ (२४।२)

वृद्धिं मलानां सङ्गाच् च क्षयं चातिविसर्गतः । (२५।१)

मलोचितत्वाद् देहस्य क्षयो वृद्धेस् तु पीडनः ॥ (२५।२)

तत्रास्थ्नि स्थितो वायुः पित्तं तु स्वेदरक्तयोः । (२६।१)

श्लेष्मा शेषेषु तेनैषाम् आश्रयाश्रयिणां मिथः ॥ (२६।२)

यद् एकस्य तद् अन्यस्य वर्धनक्षपणौषधम् । (२७।१)

अस्थिमारुतयोर् नैवं प्रायो वृद्धिर् हि तर्पणात् ॥ (२७।२)

श्लेष्मणानुगता तस्मात् संक्षयस् तद्विपर्ययात् । (२८।१)

वायुनानुगतो ऽस्माच् च वृद्धिक्षयसमुद्भवान् ॥ (२८।२)

विकारान् साधयेच् छीघ्रं क्रमाल् लङ्घनबृंहणैः । (२९।१)

वायोर् अन्यत्र तज्जांस् तु तैर् एवोत्क्रमयोजितैः ॥ (२९।२)

विशेषाद् रक्तवृद्ध्युत्थान् रक्तस्रुतिविरेचनैः । (३०।१)

मांसवृद्धिभवान् रोगान् शस्त्रक्षाराग्निकर्मभिः ॥ (३०।२)

स्थौल्यकार्श्योपचारेण मेदोजान् अस्थिसंक्षयात् । (३१।१)

जातान् क्षीरघृतैस् तिक्तसंयुतैर् वस्तिभिस् तथा ॥ (३१।२)

विड्वृद्धिजान् अतीसारक्रियया विट्क्षयोद्भवान् । (३२।१)

मेषाजमध्यकुल्माषयवमाषद्वयादिभिः ॥ (३२।२)

मूत्रवृद्धिक्षयोत्थांश् च मेहकृच्छ्रचिकित्सया । (३३।१)

व्यायामाभ्यञ्जनस्वेदमद्यैः स्वेदक्षयोद्भवान् ॥ (३३।२)

स्वस्थानस्थस्य कायाग्नेर् अंशा धातुषु संश्रिताः । (३४।१)

तेषां सादातिदीप्तिभ्यां धातुवृद्धिक्षयोद्भवः ॥ (३४।२)

पूर्वो धातुः परं कुर्याद् वृद्धः क्षीणश् च तद्विधम् । (३५।१)

दोषा दुष्टा रसैर् धातून् दूषयन्त्य् उभये मलान् ॥ (३५।२)

अधो द्वे सप्त शिरसि खानि स्वेदवहानि च । (३६।१)

मला मलायनानि स्युर् यथास्वं तेष्व् अतो गदाः ॥ (३६।२)

ओजस् तु तेजो धातूनां शुक्रान्तानां परं स्मृतम् । (३७।१)

हृदयस्थम् अपि व्यापि देहस्थितिनिबन्धनम् ॥ (३७।२)

स्निग्धं सोमात्मकं शुद्धम् ईषल्लोहितपीतकम् । (३८।१)

यन्नाशे नियतं नाशो यस्मिंस् तिष्ठति तिष्ठति ॥ (३८।२)

निष्पद्यन्ते यतो भावा विविधा देहसंश्रयाः । (३९।१)

ओजः क्षीयेत कोपक्षुद्ध्यानशोकश्रमादिभिः ॥ (३९।२)

बिभेति दुर्बलो ऽभीक्ष्णं ध्यायति व्यथितेन्द्रियः । (४०।१)

दुश्छायो दुर्मना रूक्षो भवेत् क्षामश् च तत्क्षये ॥ (४०।२)

जीवनीयौषधक्षीररसाद्यास् तत्र भेषजम् । (४१।१)

ओजोवृद्धौ हि देहस्य तुष्टिपुष्टिबलोदयः ॥ (४१।२)

यद् अन्नं द्वेष्टि यद् अपि प्रार्थयेताविरोधि तु । (४२।१)

तत् तत् त्यजन् समश्नंश् च तौ तौ वृद्धिक्षयौ जयेत् ॥ (४२।२)

कुर्वते हि रुचिं दोषा विपरीतसमानयोः । (४३।१)

वृद्धाः क्षीणाश् च भूयिष्ठं लक्षयन्त्य् अबुधास् तु न ॥ (४३।२)

यथाबलं यथास्वं च दोषा वृद्धा वितन्वते । (४४।१)

रूपाणि जहति क्षीणाः समाः स्वं कर्म कुर्वते ॥ (४४।२)

य एव देहस्य समा विवृद्ध्यै त एव दोषा विषमा वधाय । (४५।१)

यस्माद् अतस् ते हितचर्ययैव क्षयाद् विवृद्धेर् इव रक्षणीयाः ॥ (४५।२)