MṛgṬīkā zu MṛgT, Vidyāpāda, 1, 14.2
Select a line for its word-by-word analysis.
नद्यास् तीरे गुडशकटं पर्यस्तम् इत्यादेर् निर्मूलस्यापि प्रवादस्य एकान्तेन न मिथ्यात्वं कदाचित् संवादितत्वात् ॥ (१।०)
nadyās tīre guḍaśakaṭaṃ paryastam ityāder nirmūlasyāpi pravādasya ekāntena na mithyātvaṃ kadācit saṃvāditatvāt ||
ततश् च सर्वप्रवादो न सत्य इत्य् एतन् न युक्तिमत् न प्रमाणोपपन्नम् इति यावत् समूलत्वे सति मिथ्यात्वासिद्धेः ॥ (२।०)
tataś ca sarvapravādo na satya ity etan na yuktimat na pramāṇopapannam iti yāvat samūlatve sati mithyātvāsiddheḥ ||
प्रसिद्धिम् आगमः प्राप्तो लोक इत्य् अभिधीयते । (४।२)
prasiddhim āgamaḥ prāpto loka ity abhidhīyate |
अथ निर्मूलो यः प्रवादः स चेन् मिथ्यारूपः तद् अप्य् अयुक्तं यस्माद् एवं कल्प्यमाने भूतानां सर्वाः प्रवृत्तयो व्याहन्येरन् ॥ (५।०)
atha nirmūlo yaḥ pravādaḥ sa cen mithyārūpaḥ tad apy ayuktaṃ yasmād evaṃ kalpyamāne bhūtānāṃ sarvāḥ pravṛttayo vyāhanyeran ||
सर्वो हि हितप्रेप्सुर् अहितजिहासुर् वा न प्रमाणघटनां कृत्वा तां पुरस्कृत्य लोकव्यवहारे दृष्टफले सेवाकृष्यादाव् अदृष्टफले वेष्टापूर्तादौ प्रवर्तते किं तु प्रायशो गतानुगतिकप्रवादमात्राधिवासितमतिः ॥ (६।०)
sarvo hi hitaprepsur ahitajihāsur vā na pramāṇaghaṭanāṃ kṛtvā tāṃ puraskṛtya lokavyavahāre dṛṣṭaphale sevākṛṣyādāv adṛṣṭaphale veṣṭāpūrtādau pravartate kiṃ tu prāyaśo gatānugatikapravādamātrādhivāsitamatiḥ ||
कीदृशं च भवता प्रवादस्य मूलम् अन्वेष्टव्यम् ॥ (७।०)
kīdṛśaṃ ca bhavatā pravādasya mūlam anveṣṭavyam ||
यदि चिरकालप्रवृत्तत्वेन बहुजनोद्धोष्स्थयमाणत्वं तद् युक्तम् एव ॥ (८।०)
yadi cirakālapravṛttatvena bahujanoddhoṣsthayamāṇatvaṃ tad yuktam eva ||
अन्यथा प्रवाद एव नासौ तथा च सति नास्य मिथ्यात्वम् ॥ (९।०)
anyathā pravāda eva nāsau tathā ca sati nāsya mithyātvam ||
चिरतरम् अनेकजनप्रथितत्वे ऽपि कुतो ऽस्योद्भव इत्य् एवं विधिमूलं परीक्ष्यते तर्ह्य् आगमपरीक्षैवेयं न लोकवादविचारः ॥ (१०।०)
cirataram anekajanaprathitatve 'pi kuto 'syodbhava ity evaṃ vidhimūlaṃ parīkṣyate tarhy āgamaparīkṣaiveyaṃ na lokavādavicāraḥ ||
न चैतद् एवं यतो भवद्भिर् अपि श्रुतिरूपाद् आगमाद् अन्य एव सज्जनसेवितो व्यवहारः शिष्टाचाराख्यो धर्ममूलत्वेनाभ्युपगत इत्य् अलं प्रद्वेषेण ॥ (११।०)
na caitad evaṃ yato bhavadbhir api śrutirūpād āgamād anya eva sajjanasevito vyavahāraḥ śiṣṭācārākhyo dharmamūlatvenābhyupagata ity alaṃ pradveṣeṇa ||
तद् एवं समूलेन लोकप्रवादेनेश्वराख्यविशिष्टदेवतासंभवः ॥ (१२।०)
tad evaṃ samūlena lokapravādeneśvarākhyaviśiṣṭadevatāsaṃbhavaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.