MṛgṬīkā zu MṛgT, Vidyāpāda, 11, 16.1
Select a line for its word-by-word analysis.
उक्तवद्भोक्तृगतो रागो योऽर्थेषु स्रगादिष्वभिलाष इत्यभिलाषहेतुरेवाभिलाषशब्देनोक्तः कारणे कार्यस्याभेदोपचारात् आयुर्घृतमितिवत् स च रागाख्योऽर्थेषु अभिलाषरूपत्वादभिलाषहेतुर्विषयद्वये एकस्मिन्बाह्ये स्रक्चन्दनादौ वीतरागाभावप्रसङ्गतया नास्तीत्यभ्युपगन्तव्यः द्वितीयस्मिंस्तु अवैराग्यलक्षणे बुद्धिधर्मे भोग्यरूपत्वाद् अभिलाषहेतुत्वं नास्ति ॥ (१।०)
uktavadbhoktṛgato rāgo yo'rtheṣu sragādiṣvabhilāṣa ityabhilāṣaheturevābhilāṣaśabdenoktaḥ kāraṇe kāryasyābhedopacārāt āyurghṛtamitivat sa ca rāgākhyo'rtheṣu abhilāṣarūpatvādabhilāṣaheturviṣayadvaye ekasminbāhye srakcandanādau vītarāgābhāvaprasaṅgatayā nāstītyabhyupagantavyaḥ dvitīyasmiṃstu avairāgyalakṣaṇe buddhidharme bhogyarūpatvād abhilāṣahetutvaṃ nāsti ||
तस्मादभिलाषहेतुना रागेण जन्यते असौ बुद्धिगतस्पृहात्मकः क्रियारूपो भोग्यत्वसंपादक इत्यलम् ॥ (२।०)
tasmādabhilāṣahetunā rāgeṇa janyate asau buddhigataspṛhātmakaḥ kriyārūpo bhogyatvasaṃpādaka ityalam ||
ननु कर्मैव सुखदुःखादिरूपभोग्येऽभिलाष हेतुत्वेन भविष्यतीत्याह ॥ (३।०)
nanu karmaiva sukhaduḥkhādirūpabhogye'bhilāṣa hetutvena bhaviṣyatītyāha ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.