MṛgṬīkā zu MṛgT, Vidyāpāda, 8, 4.1
Select a line for its word-by-word analysis.
जनकं निमित्ततया देहेन्द्रियभुवनादेः यतः कर्मफलोपभोगायैव तत्तत्तनुकरणादियोगोत्पादः ॥ (१।०)
janakaṃ nimittatayā dehendriyabhuvanādeḥ yataḥ karmaphalopabhogāyaiva tattattanukaraṇādiyogotpādaḥ ||
धारकत्वं च तस्यैव प्रतिनियतकालस्य मातृत्वेन ॥ (२।०)
dhārakatvaṃ ca tasyaiva pratiniyatakālasya mātṛtvena ||
किंचाध्यात्मादि त्रयं साधनं यस्य तत् तथा ॥ (४।०)
kiṃcādhyātmādi trayaṃ sādhanaṃ yasya tat tathā ||
तत्राध्यात्मशब्देनान्तःकरणतया संनिकर्षेणात्मानम् अधिकृत्य यद्वर्तते तन्मन उच्यते ॥ (५।०)
tatrādhyātmaśabdenāntaḥkaraṇatayā saṃnikarṣeṇātmānam adhikṛtya yadvartate tanmana ucyate ||
एवं च मनोवाक्कायाः साधनं यस्य तत् यथाक्रमम् इष्टदेवतानुध्याननमस्कारस्तोत्रपाठयजनादिरूपधर्मात्मकं कर्म परस्वाजिहीर्षातत्प्रवादतदुपघातादयो यथासंख्यं मनोवाक्कायकर्मकृताः साधनं यस्य तद् अधर्मात्मकम् ॥ (७।०)
evaṃ ca manovākkāyāḥ sādhanaṃ yasya tat yathākramam iṣṭadevatānudhyānanamaskārastotrapāṭhayajanādirūpadharmātmakaṃ karma parasvājihīrṣātatpravādatadupaghātādayo yathāsaṃkhyaṃ manovākkāyakarmakṛtāḥ sādhanaṃ yasya tad adharmātmakam ||
यद् वाध्यात्मभूतदैवानि हेतुतयाधिकृत्याध्यात्मम् अधिभूतम् अधिदैवतं च यत् सुखदुःखम् उत्पद्यते तस्य त्रिविधस्यापि साधनम् ॥ (८।०)
yad vādhyātmabhūtadaivāni hetutayādhikṛtyādhyātmam adhibhūtam adhidaivataṃ ca yat sukhaduḥkham utpadyate tasya trividhasyāpi sādhanam ||
कर्मवशाद्धि चेतःप्रसादाद्युद्वेगादि चाध्यात्मिकं सुखदुःखम् उदेति आधिभौतिकं चाङ्गनासम्भोगगजसिंहाद्यभिभवरूपम् आधिदैविकं चाभिमतानभिमतवातवर्षातपादिकृतम् ॥ (९।०)
karmavaśāddhi cetaḥprasādādyudvegādi cādhyātmikaṃ sukhaduḥkham udeti ādhibhautikaṃ cāṅganāsambhogagajasiṃhādyabhibhavarūpam ādhidaivikaṃ cābhimatānabhimatavātavarṣātapādikṛtam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.