MṛgṬīkā zu MṛgT, Vidyāpāda, 12, 5.2
Select a line for its word-by-word analysis.
शब्दस्पर्शरूपरसगन्धा अविशिष्टगुणा अनभिव्यक्तविशेषत्वेन तावन्मात्रपदे भूतप्रकृतित्वरूपे योजितास्तन्मात्राशब्देन ज्ञेयाः ॥ (१।०)
śabdasparśarūparasagandhā aviśiṣṭaguṇā anabhivyaktaviśeṣatvena tāvanmātrapade bhūtaprakṛtitvarūpe yojitāstanmātrāśabdena jñeyāḥ ||
तावत्यश्च मात्रास्तन्मात्रा इति स्त्रीलिङ्गोऽयमिह तन्मात्राशब्दः ॥ (२।०)
tāvatyaśca mātrāstanmātrā iti strīliṅgo'yamiha tanmātrāśabdaḥ ||
गुणाविशिष्टत्वं चैतासामित्थम् यथा पृथिव्यां खटखटादिरूपः शब्दः स्पर्शश्च शीतोष्णः रूपमपि अनेकविधं शुक्लादि षड्विधश्च रसो गन्धश्च सुरभ्यसुरभिरूपोऽस्ति ॥ (३।०)
guṇāviśiṣṭatvaṃ caitāsāmittham yathā pṛthivyāṃ khaṭakhaṭādirūpaḥ śabdaḥ sparśaśca śītoṣṇaḥ rūpamapi anekavidhaṃ śuklādi ṣaḍvidhaśca raso gandhaśca surabhyasurabhirūpo'sti ||
नैवं तत्कारणभूतपृथिवीतन्मात्रावस्थिता विशेषा उपलभ्यन्ते अपितु अविशिष्टगुणपञ्चकमात्रं पृथिवीतन्मात्रमेव मन्यते ॥ (४।०)
naivaṃ tatkāraṇabhūtapṛthivītanmātrāvasthitā viśeṣā upalabhyante apitu aviśiṣṭaguṇapañcakamātraṃ pṛthivītanmātrameva manyate ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.