MṛgṬīkā zu MṛgT, Vidyāpāda, 2, 7.2
Select a line for its word-by-word analysis.
प्रावृणोति प्रकर्षेणाच्छादयति आत्मनां दृक्क्रिये इति प्रावृतिः स्वाभाविक्य् अशुद्धिर् मल इत्य् अर्थः ॥ (१।१)
prāvṛṇoti prakarṣeṇācchādayati ātmanāṃ dṛkkriye iti prāvṛtiḥ svābhāviky aśuddhir mala ity arthaḥ ||
ईष्टे स्वातन्त्र्येणेतीशः तदीयं बलं रोधशक्तिर् द्वितीयः पाशः ॥ (२।१)
īṣṭe svātantryeṇetīśaḥ tadīyaṃ balaṃ rodhaśaktir dvitīyaḥ pāśaḥ ||
तथा ह्य् अग्रे वक्ष्यति तासां माहेश्वरी शक्तिः सर्वानुग्राहिका शिवा धर्मानुवर्तनाद् एव पाश इत्य् उपचर्यते इति ॥ (३।१)
tathā hy agre vakṣyati tāsāṃ māheśvarī śaktiḥ sarvānugrāhikā śivā dharmānuvartanād eva pāśa ity upacaryate iti ||
क्रियते तत्तत्फलार्थिभिर् इति कर्म तस्य चानादित्वम् आद्यकोटेर् अनुपलभ्यमानत्वात् यतः ॥ (४।१)
kriyate tattatphalārthibhir iti karma tasya cānāditvam ādyakoṭer anupalabhyamānatvāt yataḥ ||
शरीरवतः कर्म करणं तच् च शरीरं कर्मारब्धं तान्यपि शरीरान्तरेण कृतानि तच् च कर्मजम् इति सो ऽयं तृतीयः पाशः ॥ (५।१)
śarīravataḥ karma karaṇaṃ tac ca śarīraṃ karmārabdhaṃ tānyapi śarīrāntareṇa kṛtāni tac ca karmajam iti so 'yaṃ tṛtīyaḥ pāśaḥ ||
मात्यस्यां शक्त्यात्मना प्रलये सर्वं जगत् सृष्टौ व्यक्तिं यातीति माया ॥ (६।१)
mātyasyāṃ śaktyātmanā pralaye sarvaṃ jagat sṛṣṭau vyaktiṃ yātīti māyā ||
शक्तिरूपेण कार्याणि तल्लीनानि महाक्षये विकृतौ व्यक्तिम् आयान्ति इति ॥ (७।२)
śaktirūpeṇa kāryāṇi tallīnāni mahākṣaye vikṛtau vyaktim āyānti iti ||
स्वकार्येण कलादिना सहितेयम् अप्य् अनादिकालीना चतुर्थः पाश इति ॥ (८।०)
svakāryeṇa kalādinā sahiteyam apy anādikālīnā caturthaḥ pāśa iti ||
एतद् आत्मनां सहजसामर्थ्यप्रतिबन्धकत्वात् पाशानां जालम् इव जालं समासतः संक्षेपाद् उक्तम् ॥ (९।०)
etad ātmanāṃ sahajasāmarthyapratibandhakatvāt pāśānāṃ jālam iva jālaṃ samāsataḥ saṃkṣepād uktam ||
येषां च ये धर्मा व्यापारास् ते नाम्नैव प्रदर्शिताः अन्वर्थेन स्वाभिधानेन सूचितास् तथापि यथावसरं वक्ष्यन्ते ॥ (१०।०)
yeṣāṃ ca ye dharmā vyāpārās te nāmnaiva pradarśitāḥ anvarthena svābhidhānena sūcitās tathāpi yathāvasaraṃ vakṣyante ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.