MṛgṬīkā zu MṛgT, Vidyāpāda, 2, 17.2
Select a line for its word-by-word analysis.
स्याद् अस्ति स्यान् नास्ति चेति यद् उक्तं तद् असंगतम् ॥ (१।०)
syād asti syān nāsti ceti yad uktaṃ tad asaṃgatam ||
न हि यद्यद् एव वस्तु अर्थक्रियाकारितया सत्त्वेनावगम्यते तत् तदानीम् एवासत्त्वेनैकान्ततः कश्चिद् अप्य् अवैति ॥ (२।०)
na hi yadyad eva vastu arthakriyākāritayā sattvenāvagamyate tat tadānīm evāsattvenaikāntataḥ kaścid apy avaiti ||
कः किलानुद्भ्रान्तमतिः पुरःप्रस्फुरद्रूपे सद् इति प्रत्ययकारिणि घटादौ नायम् अस्तीति बुद्धिं कुर्याद् असति च तस्मिन् प्रख्योपाख्याविरहिणि सत्तां निश्चिनुयात् विधिनिषेधरूपयोर् भावाभावयोः परस्परपरिहारेणैवात्मलाभात् ॥ (३।०)
kaḥ kilānudbhrāntamatiḥ puraḥprasphuradrūpe sad iti pratyayakāriṇi ghaṭādau nāyam astīti buddhiṃ kuryād asati ca tasmin prakhyopākhyāvirahiṇi sattāṃ niścinuyāt vidhiniṣedharūpayor bhāvābhāvayoḥ parasparaparihāreṇaivātmalābhāt ||
अभावो हि तदसंभवलब्धजन्मापि यदि तेनैव भावेन सहितः स्यात् तदानीम् अभाव एव न स्यात् तदुपमर्दनेनैव तस्य स्वरूपसिद्धेः ॥ (४।०)
abhāvo hi tadasaṃbhavalabdhajanmāpi yadi tenaiva bhāvena sahitaḥ syāt tadānīm abhāva eva na syāt tadupamardanenaiva tasya svarūpasiddheḥ ||
एवं भावो ऽपि यदि स्वप्रतिपक्षेणाभावेनाव्यतिरिक्तो भवेत् तर्हि भाव एव न भवेत् ॥ (५।०)
evaṃ bhāvo 'pi yadi svapratipakṣeṇābhāvenāvyatirikto bhavet tarhi bhāva eva na bhavet ||
ननु घटरूपेण स्वात्मनास्ति घटः परात्मना पटरूपेण नास्तीति सदसत्त्वम् उक्तम् ॥ (६।०)
nanu ghaṭarūpeṇa svātmanāsti ghaṭaḥ parātmanā paṭarūpeṇa nāstīti sadasattvam uktam ||
किं किलैतावता प्रतिपादितं स्यात् घटः पटात्मना न भवति घटे वा पटो नास्ति ॥ (८।०)
kiṃ kilaitāvatā pratipāditaṃ syāt ghaṭaḥ paṭātmanā na bhavati ghaṭe vā paṭo nāsti ||
तद् एतद् अभिमतम् एवातदात्मकत्वेन तत्राविद्यमानत्वात् ॥ (९।०)
tad etad abhimatam evātadātmakatvena tatrāvidyamānatvāt ||
पटाद् भिद्यमानो ऽयं घटो ऽन्य एवेति सिद्धं साध्यते ॥ (१०।०)
paṭād bhidyamāno 'yaṃ ghaṭo 'nya eveti siddhaṃ sādhyate ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.