MṛgṬīkā zu MṛgT, Vidyāpāda, 4, 12.2
Select a line for its word-by-word analysis.
एतान् कारकैर् भोगसाधनैस् तत्त्वभावभुवनादिभिर् युक्तान् स्वतेजसा निजेच्छाशक्त्या सम्यगधिष्ठाय स्वार्थसिद्ध्यर्थम् इत्यात्मीयस्य व्यापारस्य सम्पत्तये यद्वा स्वैरात्मभिर् अर्थ्यत इत्यर्थो भोगापवर्गलक्षणः पुरुषार्थः तस्य निष्पत्त्यर्थं नियोजयति न तून्मत्तवत् नाप्य् अप्रयोजनं प्रयोजनानुद्देशेन मन्दस्याप्यप्रवृत्तेः नच क्रीडार्थं रागादिविरहिणस् तदसंभवात् नाप्यात्मनिमित्तं परिपूर्णत्वात् ॥ (१।०)
etān kārakair bhogasādhanais tattvabhāvabhuvanādibhir yuktān svatejasā nijecchāśaktyā samyagadhiṣṭhāya svārthasiddhyartham ityātmīyasya vyāpārasya sampattaye yadvā svairātmabhir arthyata ityartho bhogāpavargalakṣaṇaḥ puruṣārthaḥ tasya niṣpattyarthaṃ niyojayati na tūnmattavat nāpy aprayojanaṃ prayojanānuddeśena mandasyāpyapravṛtteḥ naca krīḍārthaṃ rāgādivirahiṇas tadasaṃbhavāt nāpyātmanimittaṃ paripūrṇatvāt ||
भूतैः प्राणिभिरविद्यावशादविदिततद्दृक्क्रियः ॥ (२।०)
bhūtaiḥ prāṇibhiravidyāvaśādaviditataddṛkkriyaḥ ||
तदियता सृष्टिस्थिती उक्त्वा संहारं वक्तुम् आह ॥ (३।०)
tadiyatā sṛṣṭisthitī uktvā saṃhāraṃ vaktum āha ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.