MṛgṬīkā zu MṛgT, Vidyāpāda, 11, 15.2
Select a line for its word-by-word analysis.
कुत इत्याह तद्विधर्मतः तस्मादागमोक्ताद्रागात् गौणस्य वैधर्म्यं यतः ॥ (२।०)
kuta ityāha tadvidharmataḥ tasmādāgamoktādrāgāt gauṇasya vaidharmyaṃ yataḥ ||
किं तद्वैधर्म्यमित्याह तच्च भोग्यत्वमिति अवैराग्यलक्षणो बुद्धिधर्मः स्रक्चन्दनवनितादिर्वा विषय एवं बहिष्ठो यः परेषां रागत्वेनेष्टः तस्यैतदेव वैधर्म्यं यद्भोग्यत्वम् ॥ (४।०)
kiṃ tadvaidharmyamityāha tacca bhogyatvamiti avairāgyalakṣaṇo buddhidharmaḥ srakcandanavanitādirvā viṣaya evaṃ bahiṣṭho yaḥ pareṣāṃ rāgatveneṣṭaḥ tasyaitadeva vaidharmyaṃ yadbhogyatvam ||
भोगाभिष्वङ्गहेतुना रागेण भोजकेन च भाव्यम् ॥ (५।०)
bhogābhiṣvaṅgahetunā rāgeṇa bhojakena ca bhāvyam ||
एतद्वा भोग्यत्वं रागस्याङ्गीक्रियते तर्हि वीतरागस्ततो हतः तत इति एवमभ्युपगमाद्वीतरागाभावदोषः प्रसज्यते ॥ (७।०)
etadvā bhogyatvaṃ rāgasyāṅgīkriyate tarhi vītarāgastato hataḥ tata iti evamabhyupagamādvītarāgābhāvadoṣaḥ prasajyate ||
भोक्तृगतरागानभ्युपगमे बहिष्ठवराङ्गनादिभोग्यविशेषरूपरागोपगमे च सति सरागवीतरागसंनिकर्षस्थस्रगादौ भोग्यविषये सर्वेषां सरागता प्राप्नोति नहि कश्चिदत्र वीतरागो भवेत् ॥ (८।०)
bhoktṛgatarāgānabhyupagame bahiṣṭhavarāṅganādibhogyaviśeṣarūparāgopagame ca sati sarāgavītarāgasaṃnikarṣasthasragādau bhogyaviṣaye sarveṣāṃ sarāgatā prāpnoti nahi kaścidatra vītarāgo bhavet ||
वस्तुतो वीतरागाणामपि भोग्यविशेषसंनिधिमात्रादेव सरागताया दृष्टत्वात् ॥ (९।०)
vastuto vītarāgāṇāmapi bhogyaviśeṣasaṃnidhimātrādeva sarāgatāyā dṛṣṭatvāt ||
उक्तं च सद्योज्योतिःपादैः भोग्यविशेषे रागे नहि कश्चिद्वीतरागः स्यात् । (१०।१)
uktaṃ ca sadyojyotiḥpādaiḥ bhogyaviśeṣe rāge nahi kaścidvītarāgaḥ syāt |
तस्माद्भोक्तृगत एव रागोपगमो न भोग्यविशेषरूपः स्रगादिः अवैराग्यलक्षणबुद्धिधर्मात्मको वा ॥ (११।०)
tasmādbhoktṛgata eva rāgopagamo na bhogyaviśeṣarūpaḥ sragādiḥ avairāgyalakṣaṇabuddhidharmātmako vā ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.