MṛgṬīkā zu MṛgT, Vidyāpāda, 3, 7.1
Select a line for its word-by-word analysis.
सैषा बाधा सर्वस्याप्य् अनुमानवादिनः प्रसक्ता ॥ (१।०)
saiṣā bādhā sarvasyāpy anumānavādinaḥ prasaktā ||
तथा हि महानसादिगतानां विशिष्टदेशकालाकाराणाम् एव धूमाग्निव्यक्तीनां सम्बन्धग्रहणे धूममात्राच् च पर्वतादौ वह्निमात्रानुमानम् इत्यगृहीतसम्बन्धैव धूमव्यक्तिः कथं तथाविधवह्निव्यक्तिं गमयेदिति सम्बन्धग्रहपर्यनुयोगः समानः ॥ (२।०)
tathā hi mahānasādigatānāṃ viśiṣṭadeśakālākārāṇām eva dhūmāgnivyaktīnāṃ sambandhagrahaṇe dhūmamātrāc ca parvatādau vahnimātrānumānam ityagṛhītasambandhaiva dhūmavyaktiḥ kathaṃ tathāvidhavahnivyaktiṃ gamayediti sambandhagrahaparyanuyogaḥ samānaḥ ||
अथ धूममात्रस्यैव वह्निमात्राविनाभावलक्षणः सम्बन्धो गृहीतः तद् इहापि कार्यमात्रात् कर्तृमात्रानुमानमदुष्टम् ॥ (५।०)
atha dhūmamātrasyaiva vahnimātrāvinābhāvalakṣaṇaḥ sambandho gṛhītaḥ tad ihāpi kāryamātrāt kartṛmātrānumānamaduṣṭam ||
इत्थं च विचित्रतत्तत्कर्माशयाधिवासितभोक्तृभोगतत्साधनतदुपादानादिविशेषज्ञः कर्ता अनुमानान्तरेणानुमीयत इति न कश्चिद्दोषः ॥ (९।०)
itthaṃ ca vicitratattatkarmāśayādhivāsitabhoktṛbhogatatsādhanatadupādānādiviśeṣajñaḥ kartā anumānāntareṇānumīyata iti na kaściddoṣaḥ ||
भवभोक्तृभोगसाधनतदुपादानादि यो विजानाति । (१०।२)
bhavabhoktṛbhogasādhanatadupādānādi yo vijānāti |
तमृते भवेन् नहीदं पुंस्कर्माशयविपाकज्ञम् ॥ (१०।३)
tamṛte bhaven nahīdaṃ puṃskarmāśayavipākajñam ||
इति अस्तु तर्हि ईश्वरः कर्ता स तु न तावदशरीरः प्रत्येतव्यः ॥ (११।०)
iti astu tarhi īśvaraḥ kartā sa tu na tāvadaśarīraḥ pratyetavyaḥ ||
कार्यं शरीरयुक्तेन कर्त्रा व्याप्तं सदैव यत् ॥ (१२।०)
kāryaṃ śarīrayuktena kartrā vyāptaṃ sadaiva yat ||
इत्यादिना देहविरहिणः कर्तृत्वायोगस्योक्तत्वात् ॥ (१३।०)
ityādinā dehavirahiṇaḥ kartṛtvāyogasyoktatvāt ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.