मृगेन्द्रटीकाMṛgendraṭīkā

MṛgṬīkā zu MṛgT, Vidyāpāda, 3, 7.1

74 of 257 · 19 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

सैषा बाधा सर्वस्याप्य् अनुमानवादिनः प्रसक्ता ॥ (१।०)

saiṣā bādhā sarvasyāpy anumānavādinaḥ prasaktā ||

2.0२.०

तथा हि महानसादिगतानां विशिष्टदेशकालाकाराणाम् एव धूमाग्निव्यक्तीनां सम्बन्धग्रहणे धूममात्राच् च पर्वतादौ वह्निमात्रानुमानम् इत्यगृहीतसम्बन्धैव धूमव्यक्तिः कथं तथाविधवह्निव्यक्तिं गमयेदिति सम्बन्धग्रहपर्यनुयोगः समानः ॥ (२।०)

tathā hi mahānasādigatānāṃ viśiṣṭadeśakālākārāṇām eva dhūmāgnivyaktīnāṃ sambandhagrahaṇe dhūmamātrāc ca parvatādau vahnimātrānumānam ityagṛhītasambandhaiva dhūmavyaktiḥ kathaṃ tathāvidhavahnivyaktiṃ gamayediti sambandhagrahaparyanuyogaḥ samānaḥ ||

3.1३.१

ततश्च । (३।१)

tataśca |

3.2३.२

यत्र स्याद् उभयोर्दोषः परिहारश्च वा समः । (३।२)

yatra syād ubhayordoṣaḥ parihāraśca vā samaḥ |

3.3३.३

नैकः पर्यनुयोक्तव्यस् तादृगर्थविनिश्चये ॥ (३।३)

naikaḥ paryanuyoktavyas tādṛgarthaviniścaye ||

4.0४.०

इति नैतद् अस्माकमेव चोद्यम् ॥ (४।०)

iti naitad asmākameva codyam ||

5.0५.०

अथ धूममात्रस्यैव वह्निमात्राविनाभावलक्षणः सम्बन्धो गृहीतः तद् इहापि कार्यमात्रात् कर्तृमात्रानुमानमदुष्टम् ॥ (५।०)

atha dhūmamātrasyaiva vahnimātrāvinābhāvalakṣaṇaḥ sambandho gṛhītaḥ tad ihāpi kāryamātrāt kartṛmātrānumānamaduṣṭam ||

6.0६.०

अन्यथा सर्वानुमानोच्छेद एव स्यात् ॥ (६।०)

anyathā sarvānumānoccheda eva syāt ||

7.1७.१

तदुक्तम् । (७।१)

taduktam |

7.3७.३

प्रवृत्तिरनुमानस्य तदभावस् तदन्यथा ॥ (७।३)

pravṛttiranumānasya tadabhāvas tadanyathā ||

8.0८.०

इति ॥ (८।०)

iti ||

9.0९.०

इत्थं च विचित्रतत्तत्कर्माशयाधिवासितभोक्तृभोगतत्साधनतदुपादानादिविशेषज्ञः कर्ता अनुमानान्तरेणानुमीयत इति न कश्चिद्दोषः ॥ (९।०)

itthaṃ ca vicitratattatkarmāśayādhivāsitabhoktṛbhogatatsādhanatadupādānādiviśeṣajñaḥ kartā anumānāntareṇānumīyata iti na kaściddoṣaḥ ||

10.1१०.१

तदिदम् उक्तं तत्रभवद्बृहस्पतिपादैः । (१०।१)

tadidam uktaṃ tatrabhavadbṛhaspatipādaiḥ |

10.2१०.२

भवभोक्तृभोगसाधनतदुपादानादि यो विजानाति । (१०।२)

bhavabhoktṛbhogasādhanatadupādānādi yo vijānāti |

10.3१०.३

तमृते भवेन् नहीदं पुंस्कर्माशयविपाकज्ञम् ॥ (१०।३)

tamṛte bhaven nahīdaṃ puṃskarmāśayavipākajñam ||

11.0११.०

इति अस्तु तर्हि ईश्वरः कर्ता स तु न तावदशरीरः प्रत्येतव्यः ॥ (११।०)

iti astu tarhi īśvaraḥ kartā sa tu na tāvadaśarīraḥ pratyetavyaḥ ||

12.0१२.०

कार्यं शरीरयुक्तेन कर्त्रा व्याप्तं सदैव यत् ॥ (१२।०)

kāryaṃ śarīrayuktena kartrā vyāptaṃ sadaiva yat ||

13.0१३.०

इत्यादिना देहविरहिणः कर्तृत्वायोगस्योक्तत्वात् ॥ (१३।०)

ityādinā dehavirahiṇaḥ kartṛtvāyogasyoktatvāt ||

14.0१४.०

तथाहि ॥ (१४।०)

tathāhi ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MṛgṬīkā zu MṛgT, Vidyāpāda, 3, 7.1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit