MṛgṬīkā zu MṛgT, Vidyāpāda, 11, 11.2
Select a line for its word-by-word analysis.
अथ प्रोक्तवद्बुद्धेर् अप्यानर्थक्यप्रसङ्गतया व्यञ्जकान्तरसद्भावे व्यञ्जकस्यानर्थक्यं प्रसज्यत इत्येवं न पर्यनुयुज्यते किंतु करणत्वविवक्षयैवं केचिद्ब्रुवते चोद्यं कुर्वन्ति यदुत बुद्ध्याख्ये करणे सत्यपि किं विद्याभिधानेन करणेन ॥ (१।०)
atha proktavadbuddher apyānarthakyaprasaṅgatayā vyañjakāntarasadbhāve vyañjakasyānarthakyaṃ prasajyata ityevaṃ na paryanuyujyate kiṃtu karaṇatvavivakṣayaivaṃ kecidbruvate codyaṃ kurvanti yaduta buddhyākhye karaṇe satyapi kiṃ vidyābhidhānena karaṇena ||
तत्त्वं विद्याख्यम् असृजत् करणं परमात्मनः ॥ (४।२)
tattvaṃ vidyākhyam asṛjat karaṇaṃ paramātmanaḥ ||
सो ऽप्ययं पक्षो मनःषष्ठैर् बुद्धीन्द्रियैर् अनैकान्तिकः ॥ (६।०)
so 'pyayaṃ pakṣo manaḥṣaṣṭhair buddhīndriyair anaikāntikaḥ ||
तथाहि बुद्धीन्द्रियपञ्चकस्य स्वस्वविषयग्रहणक्रियायां करणस्य सतः षष्ठेन मनसा करणान्तरेणाङ्गीक्रियमाणेनानैकान्तिकीकृतम् एतत् यत्करणान्तरसद्भावे करणानर्थक्यम् इति ॥ (७।०)
tathāhi buddhīndriyapañcakasya svasvaviṣayagrahaṇakriyāyāṃ karaṇasya sataḥ ṣaṣṭhena manasā karaṇāntareṇāṅgīkriyamāṇenānaikāntikīkṛtam etat yatkaraṇāntarasadbhāve karaṇānarthakyam iti ||
प्रत्युत करणान्तरापेक्षस्य कासुचित्क्रियासूपलम्भः ॥ (८।०)
pratyuta karaṇāntarāpekṣasya kāsucitkriyāsūpalambhaḥ ||
यथा चैषां श्रोत्रादीनां पञ्चानां मनःषष्ठत्वं करणत्वे सामान्ये ऽप्यात्मवादिभिर् इष्टं तथा बुद्धौ सत्यामपि तद्ग्राहिका विद्या सेत्स्यतीति न कश्चिद् दोषः ॥ (११।०)
yathā caiṣāṃ śrotrādīnāṃ pañcānāṃ manaḥṣaṣṭhatvaṃ karaṇatve sāmānye 'pyātmavādibhir iṣṭaṃ tathā buddhau satyāmapi tadgrāhikā vidyā setsyatīti na kaścid doṣaḥ ||
एवं च पक्षद्वयेनाशङ्कितं चोद्यं समर्थ्य पक्षान्तरेणाप्याशङ्कमानस् तद्दूषणायाह ॥ (१२।०)
evaṃ ca pakṣadvayenāśaṅkitaṃ codyaṃ samarthya pakṣāntareṇāpyāśaṅkamānas taddūṣaṇāyāha ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.