MṛgṬīkā zu MṛgT, Vidyāpāda, 12, 18.1
Select a line for its word-by-word analysis.
नियतविषयत्वेऽप्यक्षाणामिदं तावद्भवान् पृष्टो व्याचष्टां यदि कर्णरन्ध्रविशिष्टो नभोभागः शब्दवर्गस्येत्यनेकविधस्य शब्दस्य द्योतकः तत् नासारन्ध्रादिच्छिद्रान्तरं तथाविधत्वादुच्यताम् ॥ (१।०)
niyataviṣayatve'pyakṣāṇāmidaṃ tāvadbhavān pṛṣṭo vyācaṣṭāṃ yadi karṇarandhraviśiṣṭo nabhobhāgaḥ śabdavargasyetyanekavidhasya śabdasya dyotakaḥ tat nāsārandhrādicchidrāntaraṃ tathāvidhatvāducyatām ||
अथात्रादृष्टं पुरुषार्थप्रदं कर्माख्यमस्ति येन श्रोत्रनभोभाग एव शब्दवर्गावभासको न नासारन्ध्रादिरिति नियमः तर्हि तदपीति तथापि अन्यत्रेत्यस्मत्पक्षेऽपि तथात्वाभ्युपगमस्य का क्षतिः ॥ (३।०)
athātrādṛṣṭaṃ puruṣārthapradaṃ karmākhyamasti yena śrotranabhobhāga eva śabdavargāvabhāsako na nāsārandhrādiriti niyamaḥ tarhi tadapīti tathāpi anyatretyasmatpakṣe'pi tathātvābhyupagamasya kā kṣatiḥ ||
तत्र हि किं कृतं को बाधको जातः आहंकारिकत्वे सत्यप्यदृष्टावरुद्धत्वस्य को दोष इत्यर्थः ॥ (४।०)
tatra hi kiṃ kṛtaṃ ko bādhako jātaḥ āhaṃkārikatve satyapyadṛṣṭāvaruddhatvasya ko doṣa ityarthaḥ ||
अन्यथाहि आतोद्ये तन्त्रीवंशमुरजादिवाद्ये प्राप्तमपि आस्यनासारन्ध्रसंनिकर्षस्थम् अपि शब्दं तदास्थरन्ध्रं घ्राणच्छिद्रं वा किं केनापि दस्युना दुराचारेण शप्तत्वात् शब्दं न गृह्णातीति काक्वा व्याख्येयम् ॥ (५।०)
anyathāhi ātodye tantrīvaṃśamurajādivādye prāptamapi āsyanāsārandhrasaṃnikarṣastham api śabdaṃ tadāstharandhraṃ ghrāṇacchidraṃ vā kiṃ kenāpi dasyunā durācāreṇa śaptatvāt śabdaṃ na gṛhṇātīti kākvā vyākhyeyam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.