MṛgṬīkā zu MṛgT, Vidyāpāda, 1, 8.2
Select a line for its word-by-word analysis.
शब्दव्यतिरिक्ता हि यदि देवता विद्यते किं विग्रहवती अविग्रहा उभयरूपानुभयरूपा वा ॥ (१।१)
śabdavyatiriktā hi yadi devatā vidyate kiṃ vigrahavatī avigrahā ubhayarūpānubhayarūpā vā ||
अनुभयरूपत्वे विरुद्धधर्माध्यासः स्वसिद्धान्तविरुद्धानेकान्तवादाभ्युपगमः व्यस्तपक्षद्वयोद्भावितदोषप्रसङ्गश् च ॥ (२।१)
anubhayarūpatve viruddhadharmādhyāsaḥ svasiddhāntaviruddhānekāntavādābhyupagamaḥ vyastapakṣadvayodbhāvitadoṣaprasaṅgaś ca ||
विग्रहवत्त्वे तु भिन्नदेशावस्थितेषु युगपत् प्रारब्धयागेषु यज्वसु मूर्तत्वात् तस्याः सांनिध्यानुपपत्तिः ॥ (४।१)
vigrahavattve tu bhinnadeśāvasthiteṣu yugapat prārabdhayāgeṣu yajvasu mūrtatvāt tasyāḥ sāṃnidhyānupapattiḥ ||
ननु मूर्तत्वे सत्य् अपि सांनिध्यं परस्परविदूरदेशस्थोपस्थातृजनोपहृतसपर्ययोर् अर्केन्दुबिम्बयोर् दृष्टम् इत्य् अनैकान्तिकं मूर्तत्वम् ॥ (५।१)
nanu mūrtatve saty api sāṃnidhyaṃ parasparavidūradeśasthopasthātṛjanopahṛtasaparyayor arkendubimbayor dṛṣṭam ity anaikāntikaṃ mūrtatvam ||
नानैकान्तिकम् अर्केन्दुबिम्बयोः स्वप्रभाभास्वरयोर् उच्चतरत्वेन सकलदेशोपलक्ष्यस्थानमात्रस्थयोर् बहुजनोपलम्भयोग्यदेशावस्थानम् एव सांनिध्यं भवतां प्रतिभाति न वास्तवम् ॥ (६।१)
nānaikāntikam arkendubimbayoḥ svaprabhābhāsvarayor uccataratvena sakaladeśopalakṣyasthānamātrasthayor bahujanopalambhayogyadeśāvasthānam eva sāṃnidhyaṃ bhavatāṃ pratibhāti na vāstavam ||
तथा चात्युत्तुङ्गरङ्गोत्सङ्गवर्तिनी नर्तकी विदूरदेशवर्तिभिर् भूयोभिः प्रेक्षकैः प्रेक्ष्यमाणा नैकैकं प्रति प्राकाम्यशक्त्या सांनिध्यं भजते ॥ (७।०)
tathā cātyuttuṅgaraṅgotsaṅgavartinī nartakī vidūradeśavartibhir bhūyobhiḥ prekṣakaiḥ prekṣyamāṇā naikaikaṃ prati prākāmyaśaktyā sāṃnidhyaṃ bhajate ||
तस्मात् समकालम् अनेकगृहभोजनोपनिमन्त्रितानां यथास्माकम् अनेकगृहभोजनं न दृष्टम् एवं देवतायास् तुल्यकालं भिन्नदेशस्थयागसांनिध्यं मूर्तत्वान् न संभाव्यम् इति शब्दमात्रत्वम् एवास्याः साधीयः ॥ (८।०)
tasmāt samakālam anekagṛhabhojanopanimantritānāṃ yathāsmākam anekagṛhabhojanaṃ na dṛṣṭam evaṃ devatāyās tulyakālaṃ bhinnadeśasthayāgasāṃnidhyaṃ mūrtatvān na saṃbhāvyam iti śabdamātratvam evāsyāḥ sādhīyaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.