MṛgṬīkā zu MṛgT, Vidyāpāda, 1, 7.2
Select a line for its word-by-word analysis.
एवम् अपि कथिते तदीयं भक्तिप्रकर्षं ज्ञातुम् इच्छुर् इन्द्रत्वेन परमैश्वर्ययोगात् प्रभुः प्रभवनशीलः स तान् मुनीन् सस्मितम् आह ॥ (१।०)
evam api kathite tadīyaṃ bhaktiprakarṣaṃ jñātum icchur indratvena paramaiśvaryayogāt prabhuḥ prabhavanaśīlaḥ sa tān munīn sasmitam āha ||
मिथ्या ज्ञानं वः युष्माकं सम्बन्धि यद् एतल्लिङ्गार्चनादिशिवाराधनप्रतिपादकं ज्ञानं शास्त्रं तन् मिथ्या न सत्यं तत् प्रणेतृतथाविधदेवतानुपपत्तेः ॥ (३।०)
mithyā jñānaṃ vaḥ yuṣmākaṃ sambandhi yad etalliṅgārcanādiśivārādhanapratipādakaṃ jñānaṃ śāstraṃ tan mithyā na satyaṃ tat praṇetṛtathāvidhadevatānupapatteḥ ||
न खलु वयं प्रत्यक्षेतरप्रमाणापह्नवप्रवृत्तदुराचारचार्वाकवदसंभवम् एव देवतायाः प्रतिपद्यामहे ॥ (६।०)
na khalu vayaṃ pratyakṣetarapramāṇāpahnavapravṛttadurācāracārvākavadasaṃbhavam eva devatāyāḥ pratipadyāmahe ||
विद्यत एव देवता सा तु शब्दान् नातिरिच्यते अपि तु अयोगोलकवह्निवद् अनुपलभ्यमानवाच्यार्थपृथग्भावः शब्द एव तेषु तेषु क्रियाविशेषेषु अङ्गभावं गच्छन् यागसम्प्रदानदेवता विशेषाख्यां लभते ॥ (८।०)
vidyata eva devatā sā tu śabdān nātiricyate api tu ayogolakavahnivad anupalabhyamānavācyārthapṛthagbhāvaḥ śabda eva teṣu teṣu kriyāviśeṣeṣu aṅgabhāvaṃ gacchan yāgasampradānadevatā viśeṣākhyāṃ labhate ||
अविनिर्भिन्नशब्दार्थं ध्यायेद् ॐकारम् ईश्वरम् । (९।२)
avinirbhinnaśabdārthaṃ dhyāyed oṃkāram īśvaram |
न चात्र कश्चिद् एक एव विश्वेशितास्तीति नियमः प्रतिज्ञातुं शक्यः अनेकाकारसुप्रसिद्धबहुतरदेवताविशेषश्रवणात् ॥ (१०।०)
na cātra kaścid eka eva viśveśitāstīti niyamaḥ pratijñātuṃ śakyaḥ anekākārasuprasiddhabahutaradevatāviśeṣaśravaṇāt ||
तच् चेदम् अनुपममहिम्नः शब्दरूपस्यैवं विजृम्भितं यद् एकम् अपि सत् तत् तद् देवताविशेषप्रतीतिहेतुताम् आत्मप्रतीतिहेतुतां चाभ्येति ॥ (११।०)
tac cedam anupamamahimnaḥ śabdarūpasyaivaṃ vijṛmbhitaṃ yad ekam api sat tat tad devatāviśeṣapratītihetutām ātmapratītihetutāṃ cābhyeti ||
इन्द्रं मित्रं वरुणम् अग्निम् आहुर् अथो दिव्यः स सुपर्णो गरुत्मान् । (१२।२)
indraṃ mitraṃ varuṇam agnim āhur atho divyaḥ sa suparṇo garutmān |
एकं सद्विप्रा बहुधा वदन्त्य् अग्निं यमं मातरिश्वानम् आहुः ॥ (१२।३)
ekaṃ sadviprā bahudhā vadanty agniṃ yamaṃ mātariśvānam āhuḥ ||
एवम् अन्वयेनाभिधाय व्यतिरेकेणामुम् एवार्थं द्रढयितुम् आह ॥ (१५।०)
evam anvayenābhidhāya vyatirekeṇāmum evārthaṃ draḍhayitum āha ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.