MṛgṬīkā zu MṛgT, Vidyāpāda, 5, 16.2
Select a line for its word-by-word analysis.
अक्षसव्यपेक्षं हि ज्ञानं प्रत्यक्षमक्षव्यापारणात् तदभावेऽभावात् तद्भावे भावानुविधायित्वाच् च व्याहतमपि स्यात् ॥ (१।०)
akṣasavyapekṣaṃ hi jñānaṃ pratyakṣamakṣavyāpāraṇāt tadabhāve'bhāvāt tadbhāve bhāvānuvidhāyitvāc ca vyāhatamapi syāt ||
न चैवं शाम्भवं ज्ञानमतो न प्रत्यक्षम् नाप्यानुमानिकं तस्य प्रत्यक्षाधीनवृत्तित्वात् शाब्दत्वं तु दूरापास्तम् अत्यन्तपरोक्षार्थविषयत्वात् तस्य ॥ (२।०)
na caivaṃ śāmbhavaṃ jñānamato na pratyakṣam nāpyānumānikaṃ tasya pratyakṣādhīnavṛttitvāt śābdatvaṃ tu dūrāpāstam atyantaparokṣārthaviṣayatvāt tasya ||
न च किंचिद्भगवतः परोक्षमतः सर्वविषयं तस्य ज्ञानं प्रकाशते ॥ (३।०)
na ca kiṃcidbhagavataḥ parokṣamataḥ sarvaviṣayaṃ tasya jñānaṃ prakāśate ||
इत्यादिना श्रूयत एवागमेष्वीश्वरस्य शरीरेन्द्रिययोगः तत्सद्भावेऽपि कस्मान् न तत्सव्यपेक्षे ईश्वरस्य ज्ञानक्रिये ॥ (४।३)
ityādinā śrūyata evāgameṣvīśvarasya śarīrendriyayogaḥ tatsadbhāve'pi kasmān na tatsavyapekṣe īśvarasya jñānakriye ||
नास्य ज्ञानक्रियोपयोगी शरीरेन्द्रिययोगः स्वभावत एव सर्वार्थक्रिया शक्तिमत्त्वादिच्छामात्रेणैव सर्गस्थित्यादिकरणक्षमत्वात् ॥ (५।०)
nāsya jñānakriyopayogī śarīrendriyayogaḥ svabhāvata eva sarvārthakriyā śaktimattvādicchāmātreṇaiva sargasthityādikaraṇakṣamatvāt ||
भक्तानुग्रहणार्थं चाकारग्रहणमन्यथा निराकारे ध्यानपूजाद्ययोगात् ॥ (६।०)
bhaktānugrahaṇārthaṃ cākāragrahaṇamanyathā nirākāre dhyānapūjādyayogāt ||
साधकस्य तु लक्ष्यार्थं तस्य रूपमिदं स्मृतम् । (७।२)
sādhakasya tu lakṣyārthaṃ tasya rūpamidaṃ smṛtam |
सर्वतः पाणिपादं तत्सर्वतो ऽक्षिशिरोमुखम् ॥ (७।३)
sarvataḥ pāṇipādaṃ tatsarvato 'kṣiśiromukham ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.