MṛgṬīkā zu MṛgT, Vidyāpāda, 12, 15.1
Select a line for its word-by-word analysis.
एकैकमिन्द्रियं स्वकारणाद् अन्यत् कारणान्तरं गुणसहितं यदि नादत्ते न गृह्णाति तत्तथास्तु ॥ (१।०)
ekaikamindriyaṃ svakāraṇād anyat kāraṇāntaraṃ guṇasahitaṃ yadi nādatte na gṛhṇāti tattathāstu ||
अयमर्थः यदि इन्द्रियं स्वकारणसमानजातीयं द्रव्यं तद्गुणं च गृह्णीयात् तदानीं विषयनियमः प्रकृतिनियमगमक इष्येत ॥ (२।०)
ayamarthaḥ yadi indriyaṃ svakāraṇasamānajātīyaṃ dravyaṃ tadguṇaṃ ca gṛhṇīyāt tadānīṃ viṣayaniyamaḥ prakṛtiniyamagamaka iṣyeta ||
यावता द्रव्यान्तराणि तद्गुणांश्च गृह्णाति तस्मान्न नियतार्थतया प्रकृतिगमकत्वम् अक्षाणाम् उपपन्नम् ॥ (३।१)
yāvatā dravyāntarāṇi tadguṇāṃśca gṛhṇāti tasmānna niyatārthatayā prakṛtigamakatvam akṣāṇām upapannam ||
अथ किं तदनैयत्यमित्याह त्वगिन्द्रियम् इत्यादि ॥ (४।०)
atha kiṃ tadanaiyatyamityāha tvagindriyam ityādi ||
तथाहि त्वगिन्द्रियं युक्तस्य स्वकारणत्वात् ग्रहीतुमुपपन्नस्य पराङ्मुखं न स्यात् तदा तदेव तत्परत्वेन गृह्णीयात् न च स्वकारणाद् अन्यत्वेन अयुक्तग्रहणानां पृथिव्यप्तेजसामर्थानां गृहीतृ ॥ (५।०)
tathāhi tvagindriyaṃ yuktasya svakāraṇatvāt grahītumupapannasya parāṅmukhaṃ na syāt tadā tadeva tatparatvena gṛhṇīyāt na ca svakāraṇād anyatvena ayuktagrahaṇānāṃ pṛthivyaptejasāmarthānāṃ gṛhītṛ ||
तथा दृग्दृष्टिः तेजोद्रव्यं पृथिवीद्रव्यं च भिन्नरूपं गृह्णाति ॥ (७।०)
tathā dṛgdṛṣṭiḥ tejodravyaṃ pṛthivīdravyaṃ ca bhinnarūpaṃ gṛhṇāti ||
न चास्यास् त्रिद्रव्यजत्वं परेणेष्यते तैजसत्वेनाभ्युपगमात् ॥ (९।०)
na cāsyās tridravyajatvaṃ pareṇeṣyate taijasatvenābhyupagamāt ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.