MṛgṬīkā zu MṛgT, Vidyāpāda, 10, 10.2
Select a line for its word-by-word analysis.
तेन विद्याख्येन तत्त्वेन प्रकाशकत्वात् ज्ञानशक्त्यभिव्यञ्जकेन सर्वैर् बुद्धीन्द्रियैः कर्मेन्द्रियैर् यथास्वं निर्वर्त्यं परं कर्तृविषयात् कार्यात्मकविषयाद् अन्यत् ज्ञेयाख्यं यद्वा परम् इति अव्यवहितं विषयं प्रतिबिम्बितबाह्यविषयत्वेन संनिकृष्टं बुद्धितत्त्वम् अवैति जानाति ॥ (१।०)
tena vidyākhyena tattvena prakāśakatvāt jñānaśaktyabhivyañjakena sarvair buddhīndriyaiḥ karmendriyair yathāsvaṃ nirvartyaṃ paraṃ kartṛviṣayāt kāryātmakaviṣayād anyat jñeyākhyaṃ yadvā param iti avyavahitaṃ viṣayaṃ pratibimbitabāhyaviṣayatvena saṃnikṛṣṭaṃ buddhitattvam avaiti jānāti ||
विद्याख्येन करणेन किल प्रतिबिम्बितस्रक्चन्दनादिबाह्यविषया भोग्यरूपा बुद्धिर् गृह्यते ॥ (२।०)
vidyākhyena karaṇena kila pratibimbitasrakcandanādibāhyaviṣayā bhogyarūpā buddhir gṛhyate ||
बुद्धिर् विषयाकारा सुखादिरूपा समासतो भोग्या ॥ (३।२)
buddhir viṣayākārā sukhādirūpā samāsato bhogyā ||
रविवत्प्रकाशरूपो यदि नाम महांस्तथापि कर्मत्वात् । (५।२)
ravivatprakāśarūpo yadi nāma mahāṃstathāpi karmatvāt |
करणान्तरसापेक्षः शक्तो ग्राहयितुम् आत्मानम् ॥ (५।३)
karaṇāntarasāpekṣaḥ śakto grāhayitum ātmānam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.