MṛgṬīkā zu MṛgT, Vidyāpāda, 5, 18.2
Select a line for its word-by-word analysis.
नित्यं कालानवच्छेदाद्वैतत्यान् न प्रदेशगम् । (३।१)
nityaṃ kālānavacchedādvaitatyān na pradeśagam |
क्रमाक्रमसमुत्पत्तेः क्रमाद्युत्पत्तिशक्तिमत् ॥ (३।२)
kramākramasamutpatteḥ kramādyutpattiśaktimat ||
करणं च न शक्त्यन्यच्छक्तिर् नाचेतना चितः ॥ (५।०)
karaṇaṃ ca na śaktyanyacchaktir nācetanā citaḥ ||
विनियोगफलं मुक्तिर्भुक्तिर् अप्यनुषङ्गतः ॥ (७।०)
viniyogaphalaṃ muktirbhuktir apyanuṣaṅgataḥ ||
एताभिः सत्तास्वरूपकरणार्थविधेयदृग्भिः संक्षेपोक्ताभिर् ईशतत्त्वं ये विदुः जानन्ति ते पुरुषाः संसारकर्दमनिमग्नान् संसारिणो मोचयन्ति न तु विस्तरेण पशुरूपं पाशरूपं वा ईश्वरं ये विदुः यथा ॥ (१२।०)
etābhiḥ sattāsvarūpakaraṇārthavidheyadṛgbhiḥ saṃkṣepoktābhir īśatattvaṃ ye viduḥ jānanti te puruṣāḥ saṃsārakardamanimagnān saṃsāriṇo mocayanti na tu vistareṇa paśurūpaṃ pāśarūpaṃ vā īśvaraṃ ye viduḥ yathā ||
इत्येवंविधपुरुषरूपेश्वरवादिनः कर्मकालाव्यक्तादिपाशरूपेश्वरवादिनो वा पशूनां स्वयम् एवानाद्यज्ञाननिमग्नत्वेनाकिंचित्करत्वात् पाशानां च तत्पाशन एव चरितार्थत्वात् तत्तत्संयोगे वियोगादौ वा निगलादिवत् परापेक्षत्वे सत्यनीश्वरत्वात् ॥ (१४।०)
ityevaṃvidhapuruṣarūpeśvaravādinaḥ karmakālāvyaktādipāśarūpeśvaravādino vā paśūnāṃ svayam evānādyajñānanimagnatvenākiṃcitkaratvāt pāśānāṃ ca tatpāśana eva caritārthatvāt tattatsaṃyoge viyogādau vā nigalādivat parāpekṣatve satyanīśvaratvāt ||
तथाविधेश्वरावबोधात् परमोचनं सकललोकोपहासावहं यतः ॥ (१५।०)
tathāvidheśvarāvabodhāt paramocanaṃ sakalalokopahāsāvahaṃ yataḥ ||
पशुशब्दश्चात्र समनन्तरप्रकरणोपक्रम्यमाणात्मतत्त्वोपक्षेपायोपहृतः ॥ (१६।०)
paśuśabdaścātra samanantaraprakaraṇopakramyamāṇātmatattvopakṣepāyopahṛtaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.