MṛgṬīkā zu MṛgT, Vidyāpāda, 11, 19.2
Select a line for its word-by-word analysis.
कस्तावदयं सहानवस्थानदोषः यद्येककालतया तदेतन्न दूषणम् अपितु दूषणमेव ॥ (१।०)
kastāvadayaṃ sahānavasthānadoṣaḥ yadyekakālatayā tadetanna dūṣaṇam apitu dūṣaṇameva ||
नहि यदैव यत्र रागस्तदानीमेव तत्र द्वेषः ॥ (२।०)
nahi yadaiva yatra rāgastadānīmeva tatra dveṣaḥ ||
अथ यस्मिन्नेव भोक्तरि रागस्तत्र द्वेष इत्येतन्नोपपन्नं तदप्ययुक्तम् ॥ (३।०)
atha yasminneva bhoktari rāgastatra dveṣa ityetannopapannaṃ tadapyayuktam ||
तुल्यबलत्वेन रागद्वेषयोः क्रमिकतया एकस्मिन्नाश्रये विषयव्यावृत्तौ न कश्चिद्दोषो भवद्भिरुद्भावितस्य सहानवस्थानस्येष्टत्वात् ॥ (५।०)
tulyabalatvena rāgadveṣayoḥ kramikatayā ekasminnāśraye viṣayavyāvṛttau na kaściddoṣo bhavadbhirudbhāvitasya sahānavasthānasyeṣṭatvāt ||
तथाहि सर्वस्य व्यवहर्तुः सर्वा व्यवहृतिः सुखदुःखबुद्धिसंभवा ॥ (६।०)
tathāhi sarvasya vyavahartuḥ sarvā vyavahṛtiḥ sukhaduḥkhabuddhisaṃbhavā ||
प्रवृत्तस्य चास्य सुखं वा दुःखं वा मोहो वा जायते ॥ (७।०)
pravṛttasya cāsya sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā moho vā jāyate ||
भोजनादिप्रवृत्त्यनन्तरं च तत्रैव द्वेषः तत्पूर्वकालतस्तु रागः ॥ (८।०)
bhojanādipravṛttyanantaraṃ ca tatraiva dveṣaḥ tatpūrvakālatastu rāgaḥ ||
पुनश्च द्वेषान्ते कस्मिंश्चित्काले तदभिलाषः ॥ (९।०)
punaśca dveṣānte kasmiṃścitkāle tadabhilāṣaḥ ||
यस्माद्यदेव वीर्यवद्बलीयस्तदेव योगस्याभिष्वङ्गजनितस्य संश्लेषस्य कारणम् ॥ (१०।०)
yasmādyadeva vīryavadbalīyastadeva yogasyābhiṣvaṅgajanitasya saṃśleṣasya kāraṇam ||
यत एवं तस्माद्रागस्य द्वेषाद् बलीयस्त्वात् सहानवस्थानदोषो न दोषः ॥ (११।०)
yata evaṃ tasmādrāgasya dveṣād balīyastvāt sahānavasthānadoṣo na doṣaḥ ||
इत्थं प्रासङ्गिकीं रागतत्त्वोपपत्तिमुक्त्वा अहङ्कारतत्त्वव्यापारमाह ॥ (१२।०)
itthaṃ prāsaṅgikīṃ rāgatattvopapattimuktvā ahaṅkāratattvavyāpāramāha ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.