MṛgṬīkā zu MṛgT, Vidyāpāda, 10, 1.2
Select a line for its word-by-word analysis.
मायातत्त्वात्प्रथमतः कलाभिधेययोः कलानियत्योः कालस्य नृशब्देनोक्तस्य पुंसश्च पुंस्प्रत्ययहेतोस् तत्त्वविशेषस्याभिव्यक्तिः कलातत्त्वात् तु विद्यारागाव्यक्तानां मातृशब्देन च प्रकृतिर् अव्यक्ताख्या तत्सकाशाद् गुणाः तेभ्यो बुद्धिः तस्या अहंकारः तस्मात्तैजसाद्बुद्धीन्द्रियाणि मनश्च वैकारिकात् कर्मेन्द्रियाणि भूतादिसंज्ञात् मात्राशब्देनोद्दिष्टानि तन्मात्राणि तेभ्यो भूतानीत्यस्माद् अनुक्रमाद् एतद् ग्रन्थितत्त्वतो ऽभिव्यङ्ग्यम् ॥ (१।०)
māyātattvātprathamataḥ kalābhidheyayoḥ kalāniyatyoḥ kālasya nṛśabdenoktasya puṃsaśca puṃspratyayahetos tattvaviśeṣasyābhivyaktiḥ kalātattvāt tu vidyārāgāvyaktānāṃ mātṛśabdena ca prakṛtir avyaktākhyā tatsakāśād guṇāḥ tebhyo buddhiḥ tasyā ahaṃkāraḥ tasmāttaijasādbuddhīndriyāṇi manaśca vaikārikāt karmendriyāṇi bhūtādisaṃjñāt mātrāśabdenoddiṣṭāni tanmātrāṇi tebhyo bhūtānītyasmād anukramād etad granthitattvato 'bhivyaṅgyam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.