Ṛgveda 9.66 · Soma Pavamāna · Agni

1

पव॑स्व विश्वचर्षणे॒ऽभि विश्वा॑नि॒ काव्या॑ ।
सखा॒ सखि॑भ्य॒ ईड्यः॑ ॥

पवस्व विश्वचर्षणे ऽभि विश्वानि काव्या |
सखा सखिभ्य ईड्यः ||

pávasva viśvacarṣaṇe’bhí víśvāni kā́vyā ǀ
sákhā sákhibhya ī́ḍyaḥ ǁ

pavasva viśvacarṣaṇe 'bhi viśvāni kāvyā |
sakhā sakhibhya īḍyaḥ ||

पव॑स्व । वि॒श्व॒ऽच॒र्ष॒णे॒ । अ॒भि । विश्वा॑नि । काव्या॑ ।
सखा॑ । सखि॑ऽभ्यः । ईड्यः॑ ॥

पवस्व । विश्वऽचर्षणे । अभि । विश्वानि । काव्या ।
सखा । सखिऽभ्यः । ईड्यः ॥

pávasva ǀ viśva-carṣaṇe ǀ abhí ǀ víśvāni ǀ kā́vyā ǀ
sákhā ǀ sákhi-bhyaḥ ǀ ī́ḍyaḥ ǁ

pavasva ǀ viśva-carṣaṇe ǀ abhi ǀ viśvāni ǀ kāvyā ǀ
sakhā ǀ sakhi-bhyaḥ ǀ īḍyaḥ ǁ

9.66.1 Aṣṭaka 7.2.7.1Anuvāka 9.3.151

2

ताभ्यां॒ विश्व॑स्य राजसि॒ ये प॑वमान॒ धाम॑नी ।
प्र॒ती॒ची सो॑म त॒स्थतुः॑ ॥

ताभ्यां विश्वस्य राजसि ये पवमान धामनी |
प्रतीची सोम तस्थतुः ||

tā́bhyām víśvasya rājasi yé pavamāna dhā́manī ǀ
pratīcī́ soma tasthátuḥ ǁ

tābhyāṃ viśvasya rājasi ye pavamāna dhāmanī |
pratīcī soma tasthatuḥ ||

ताभ्या॑म् । विश्व॑स्य । रा॒ज॒सि॒ । ये इति॑ । प॒व॒मा॒न॒ । धाम॑नी॒ इति॑ ।
प्र॒ती॒ची इति॑ । सो॒म॒ । त॒स्थतुः॑ ॥

ताभ्याम् । विश्वस्य । राजसि । ये इति । पवमान । धामनी इति ।
प्रतीची इति । सोम । तस्थतुः ॥

tā́bhyām ǀ víśvasya ǀ rājasi ǀ yé íti ǀ pavamāna ǀ dhā́manī íti ǀ
pratīcī́ íti ǀ soma ǀ tasthátuḥ ǁ

tābhyām ǀ viśvasya ǀ rājasi ǀ ye iti ǀ pavamāna ǀ dhāmanī iti ǀ
pratīcī iti ǀ soma ǀ tasthatuḥ ǁ

9.66.2 Aṣṭaka 7.2.7.2Anuvāka 9.3.152

3

परि॒ धामा॑नि॒ यानि॑ ते॒ त्वं सो॑मासि वि॒श्वतः॑ ।
पव॑मान ऋ॒तुभिः॑ कवे ॥

परि धामानि यानि ते त्वं सोमासि विश्वतः |
पवमान ऋतुभिः कवे ||

pári dhā́māni yā́ni te tvám somāsi viśvátaḥ ǀ
pávamāna ṛtúbhiḥ kave ǁ

pari dhāmāni yāni te tvaṃ somāsi viśvataḥ |
pavamāna ṛtubhiḥ kave ||

परि॑ । धामा॑नि । यानि॑ । ते॒ । त्वम् । सो॒म॒ । अ॒सि॒ । वि॒श्वतः॑ ।
पव॑मान । ऋ॒तुऽभिः॑ । क॒वे॒ ॥

परि । धामानि । यानि । ते । त्वम् । सोम । असि । विश्वतः ।
पवमान । ऋतुऽभिः । कवे ॥

pári ǀ dhā́māni ǀ yā́ni ǀ te ǀ tvám ǀ soma ǀ asi ǀ viśvátaḥ ǀ
pávamāna ǀ ṛtú-bhiḥ ǀ kave ǁ

pari ǀ dhāmāni ǀ yāni ǀ te ǀ tvam ǀ soma ǀ asi ǀ viśvataḥ ǀ
pavamāna ǀ ṛtu-bhiḥ ǀ kave ǁ

9.66.3 Aṣṭaka 7.2.7.3Anuvāka 9.3.153

4

पव॑स्व ज॒नय॒न्निषो॒ऽभि विश्वा॑नि॒ वार्या॑ ।
सखा॒ सखि॑भ्य ऊ॒तये॑ ॥

पवस्व जनयन्न् इषो ऽभि विश्वानि वार्या |
सखा सखिभ्य ऊतये ||

pávasva janáyanníṣo’bhí víśvāni vā́ryā ǀ
sákhā sákhibhya ūtáye ǁ

pavasva janayann iṣo 'bhi viśvāni vāryā |
sakhā sakhibhya ūtaye ||

पव॑स्व । ज॒नय॑न् । इषः॑ । अ॒भि । विश्वा॑नि । वार्या॑ ।
सखा॑ । सखि॑ऽभ्यः । ऊ॒तये॑ ॥

पवस्व । जनयन् । इषः । अभि । विश्वानि । वार्या ।
सखा । सखिऽभ्यः । ऊतये ॥

pávasva ǀ janáyan ǀ íṣaḥ ǀ abhí ǀ víśvāni ǀ vā́ryā ǀ
sákhā ǀ sákhi-bhyaḥ ǀ ūtáye ǁ

pavasva ǀ janayan ǀ iṣaḥ ǀ abhi ǀ viśvāni ǀ vāryā ǀ
sakhā ǀ sakhi-bhyaḥ ǀ ūtaye ǁ

9.66.4 Aṣṭaka 7.2.7.4Anuvāka 9.3.154

5

तव॑ शु॒क्रासो॑ अ॒र्चयो॑ दि॒वस्पृ॒ष्ठे वि त॑न्वते ।
प॒वित्रं॑ सोम॒ धाम॑भिः ॥

तव शुक्रासो अर्चयो दिवस् पृष्ठे वि तन्वते |
पवित्रं सोम धामभिः ||

táva śukrā́so arcáyo diváspṛṣṭhé ví tanvate ǀ
pavítram soma dhā́mabhiḥ ǁ

tava śukrāso arcayo divas pṛṣṭhe vi tanvate |
pavitraṃ soma dhāmabhiḥ ||

तव॑ । शु॒क्रासः॑ । अ॒र्चयः॑ । दि॒वः । पृ॒ष्ठे । वि । त॒न्व॒ते॒ ।
प॒वित्र॑म् । सो॒म॒ । धाम॑ऽभिः ॥

तव । शुक्रासः । अर्चयः । दिवः । पृष्ठे । वि । तन्वते ।
पवित्रम् । सोम । धामऽभिः ॥

táva ǀ śukrā́saḥ ǀ arcáyaḥ ǀ diváḥ ǀ pṛṣṭhé ǀ ví ǀ tanvate ǀ
pavítram ǀ soma ǀ dhā́ma-bhiḥ ǁ

tava ǀ śukrāsaḥ ǀ arcayaḥ ǀ divaḥ ǀ pṛṣṭhe ǀ vi ǀ tanvate ǀ
pavitram ǀ soma ǀ dhāma-bhiḥ ǁ

9.66.5 Aṣṭaka 7.2.7.5Anuvāka 9.3.155

6

तवे॒मे स॒प्त सिंध॑वः प्र॒शिषं॑ सोम सिस्रते ।
तुभ्यं॑ धावंति धे॒नवः॑ ॥

तवेमे सप्त सिन्धवः प्रशिषं सोम सिस्रते |
तुभ्यं धावन्ति धेनवः ||

távemé saptá síndhavaḥ praśíṣam soma sisrate ǀ
túbhyam dhāvanti dhenávaḥ ǁ

taveme sapta sindhavaḥ praśiṣaṃ soma sisrate |
tubhyaṃ dhāvanti dhenavaḥ ||

तव॑ । इ॒मे । स॒प्त । सिन्ध॑वः । प्र॒ऽशिष॑म् । सो॒म॒ । सि॒स्र॒ते॒ ।
तुभ्य॑म् । धा॒व॒न्ति॒ । धे॒नवः॑ ॥

तव । इमे । सप्त । सिन्धवः । प्रऽशिषम् । सोम । सिस्रते ।
तुभ्यम् । धावन्ति । धेनवः ॥

táva ǀ imé ǀ saptá ǀ síndhavaḥ ǀ pra-śíṣam ǀ soma ǀ sisrate ǀ
túbhyam ǀ dhāvanti ǀ dhenávaḥ ǁ

tava ǀ ime ǀ sapta ǀ sindhavaḥ ǀ pra-śiṣam ǀ soma ǀ sisrate ǀ
tubhyam ǀ dhāvanti ǀ dhenavaḥ ǁ

9.66.6 Aṣṭaka 7.2.8.1Anuvāka 9.3.156

7

प्र सो॑म याहि॒ धार॑या सु॒त इंद्रा॑य मत्स॒रः ।
दधा॑नो॒ अक्षि॑ति॒ श्रवः॑ ॥

प्र सोम याहि धारया सुत इन्द्राय मत्सरः |
दधानो अक्षिति श्रवः ||

prá soma yāhi dhā́rayā sutá índrāya matsaráḥ ǀ
dádhāno ákṣiti śrávaḥ ǁ

pra soma yāhi dhārayā suta indrāya matsaraḥ |
dadhāno akṣiti śravaḥ ||

प्र । सो॒म॒ । या॒हि॒ । धार॑या । सु॒तः । इन्द्रा॑य । म॒त्स॒रः ।
दधा॑नः । अक्षि॑ति । श्रवः॑ ॥

प्र । सोम । याहि । धारया । सुतः । इन्द्राय । मत्सरः ।
दधानः । अक्षिति । श्रवः ॥

prá ǀ soma ǀ yāhi ǀ dhā́rayā ǀ sutáḥ ǀ índrāya ǀ matsaráḥ ǀ
dádhānaḥ ǀ ákṣiti ǀ śrávaḥ ǁ

pra ǀ soma ǀ yāhi ǀ dhārayā ǀ sutaḥ ǀ indrāya ǀ matsaraḥ ǀ
dadhānaḥ ǀ akṣiti ǀ śravaḥ ǁ

9.66.7 Aṣṭaka 7.2.8.2Anuvāka 9.3.157

8

समु॑ त्वा धी॒भिर॑स्वरन्हिन्व॒तीः स॒प्त जा॒मयः॑ ।
विप्र॑मा॒जा वि॒वस्व॑तः ॥

सम् उ त्वा धीभिर् अस्वरन् हिन्वतीः सप्त जामयः |
विप्रम् आजा विवस्वतः ||

sámu tvā dhībhírasvaranhinvatī́ḥ saptá jāmáyaḥ ǀ
vípramājā́ vivásvataḥ ǁ

sam u tvā dhībhir asvaran hinvatīḥ sapta jāmayaḥ |
vipram ājā vivasvataḥ ||

सम् । ऊं॒ इति॑ । त्वा॒ । धी॒भिः । अ॒स्व॒र॒न् । हि॒न्व॒तीः । स॒प्त । जा॒मयः॑ ।
विप्र॑म् । आ॒जा । वि॒वस्व॑तः ॥

सम् । ऊं इति । त्वा । धीभिः । अस्वरन् । हिन्वतीः । सप्त । जामयः ।
विप्रम् । आजा । विवस्वतः ॥

sám ǀ ūṃ íti ǀ tvā ǀ dhībhíḥ ǀ asvaran ǀ hinvatī́ḥ ǀ saptá ǀ jāmáyaḥ ǀ
vípram ǀ ājā́ ǀ vivásvataḥ ǁ

sam ǀ ūṃ iti ǀ tvā ǀ dhībhiḥ ǀ asvaran ǀ hinvatīḥ ǀ sapta ǀ jāmayaḥ ǀ
vipram ǀ ājā ǀ vivasvataḥ ǁ

9.66.8 Aṣṭaka 7.2.8.3Anuvāka 9.3.158

9

मृ॒जंति॑ त्वा॒ सम॒ग्रुवोऽव्ये॑ जी॒रावधि॒ ष्वणि॑ ।
रे॒भो यद॒ज्यसे॒ वने॑ ॥

मृजन्ति त्वा सम् अग्रुवो ऽव्ये जीराव् अधि ष्वणि |
रेभो यद् अज्यसे वने ||

mṛjánti tvā sámagrúvó’vye jīrā́vádhi ṣváṇi ǀ
rebhó yádajyáse váne ǁ

mṛjanti tvā sam agruvo 'vye jīrāv adhi ṣvaṇi |
rebho yad ajyase vane ||

मृ॒जन्ति॑ । त्वा॒ । सम् । अ॒ग्रुवः॑ । अव्ये॑ । जी॒रौ । अधि॑ । स्वनि॑ ।
रे॒भः । यत् । अ॒ज्यसे॑ । वने॑ ॥

मृजन्ति । त्वा । सम् । अग्रुवः । अव्ये । जीरौ । अधि । स्वनि ।
रेभः । यत् । अज्यसे । वने ॥

mṛjánti ǀ tvā ǀ sám ǀ agrúvaḥ ǀ ávye ǀ jīráu ǀ ádhi ǀ sváni ǀ
rebháḥ ǀ yát ǀ ajyáse ǀ váne ǁ

mṛjanti ǀ tvā ǀ sam ǀ agruvaḥ ǀ avye ǀ jīrau ǀ adhi ǀ svani ǀ
rebhaḥ ǀ yat ǀ ajyase ǀ vane ǁ

9.66.9 Aṣṭaka 7.2.8.4Anuvāka 9.3.159

10

पव॑मानस्य ते कवे॒ वाजि॒न्त्सर्गा॑ असृक्षत ।
अर्वं॑तो॒ न श्र॑व॒स्यवः॑ ॥

पवमानस्य ते कवे वाजिन् सर्गा असृक्षत |
अर्वन्तो न श्रवस्यवः ||

pávamānasya te kave vā́jintsárgā asṛkṣata ǀ
árvanto ná śravasyávaḥ ǁ

pavamānasya te kave vājin sargā asṛkṣata |
arvanto na śravasyavaḥ ||

पव॑मानस्य । ते॒ । क॒वे॒ । वाजि॑न् । सर्गाः॑ । अ॒सृ॒क्ष॒त॒ ।
अर्व॑न्तः । न । श्र॒व॒स्यवः॑ ॥

पवमानस्य । ते । कवे । वाजिन् । सर्गाः । असृक्षत ।
अर्वन्तः । न । श्रवस्यवः ॥

pávamānasya ǀ te ǀ kave ǀ vā́jin ǀ sárgāḥ ǀ asṛkṣata ǀ
árvantaḥ ǀ ná ǀ śravasyávaḥ ǁ

pavamānasya ǀ te ǀ kave ǀ vājin ǀ sargāḥ ǀ asṛkṣata ǀ
arvantaḥ ǀ na ǀ śravasyavaḥ ǁ

9.66.10 Aṣṭaka 7.2.8.5Anuvāka 9.3.160

11

अच्छा॒ कोशं॑ मधु॒श्चुत॒मसृ॑ग्रं॒ वारे॑ अ॒व्यये॑ ।
अवा॑वशंत धी॒तयः॑ ॥

अच्छा कोशम् मधुश्चुतम् असृग्रं वारे अव्यये |
अवावशन्त धीतयः ||

ácchā kóśam madhuścútamásṛgram vā́re avyáye ǀ
ávāvaśanta dhītáyaḥ ǁ

acchā kośam madhuścutam asṛgraṃ vāre avyaye |
avāvaśanta dhītayaḥ ||

अच्छ॑ । कोश॑म् । म॒धु॒ऽश्चुत॑म् । असृ॑ग्रम् । वारे॑ । अ॒व्यये॑ ।
अवा॑वशन्त । धी॒तयः॑ ॥

अच्छ । कोशम् । मधुऽश्चुतम् । असृग्रम् । वारे । अव्यये ।
अवावशन्त । धीतयः ॥

áccha ǀ kóśam ǀ madhu-ścútam ǀ ásṛgram ǀ vā́re ǀ avyáye ǀ
ávāvaśanta ǀ dhītáyaḥ ǁ

accha ǀ kośam ǀ madhu-ścutam ǀ asṛgram ǀ vāre ǀ avyaye ǀ
avāvaśanta ǀ dhītayaḥ ǁ

9.66.11 Aṣṭaka 7.2.9.1Anuvāka 9.3.161

12

अच्छा॑ समु॒द्रमिंद॒वोऽस्तं॒ गावो॒ न धे॒नवः॑ ।
अग्म॑न्नृ॒तस्य॒ योनि॒मा ॥

अच्छा समुद्रम् इन्दवो ऽस्तं गावो न धेनवः |
अग्मन्न् ऋतस्य योनिम् आ ||

ácchā samudrámíndavó’stam gā́vo ná dhenávaḥ ǀ
ágmannṛtásya yónimā́ ǁ

acchā samudram indavo 'staṃ gāvo na dhenavaḥ |
agmann ṛtasya yonim ā ||

अच्छ॑ । स॒मु॒द्रम् । इन्द॑वः । अस्त॑म् । गावः॑ । न । धे॒नवः॑ ।
अग्म॑न् । ऋ॒तस्य॑ । योनि॑म् । आ ॥

अच्छ । समुद्रम् । इन्दवः । अस्तम् । गावः । न । धेनवः ।
अग्मन् । ऋतस्य । योनिम् । आ ॥

áccha ǀ samudrám ǀ índavaḥ ǀ ástam ǀ gā́vaḥ ǀ ná ǀ dhenávaḥ ǀ
ágman ǀ ṛtásya ǀ yónim ǀ ā́ ǁ

accha ǀ samudram ǀ indavaḥ ǀ astam ǀ gāvaḥ ǀ na ǀ dhenavaḥ ǀ
agman ǀ ṛtasya ǀ yonim ǀ ā ǁ

9.66.12 Aṣṭaka 7.2.9.2Anuvāka 9.3.162

13

प्र ण॑ इंदो म॒हे रण॒ आपो॑ अर्षंति॒ सिंध॑वः ।
यद्गोभि॑र्वासयि॒ष्यसे॑ ॥

प्र ण इन्दो महे रण आपो अर्षन्ति सिन्धवः |
यद् गोभिर् वासयिष्यसे ||

prá ṇa indo mahé ráṇa ā́po arṣanti síndhavaḥ ǀ
yádgóbhirvāsayiṣyáse ǁ

pra ṇa indo mahe raṇa āpo arṣanti sindhavaḥ |
yad gobhir vāsayiṣyase ||

प्र । नः॒ । इ॒न्दो॒ इति॑ । म॒हे । रणे॑ । आपः॑ । अ॒र्ष॒न्ति॒ । सिन्ध॑वः ।
यत् । गोभिः॑ । वा॒स॒यि॒ष्यसे॑ ॥

प्र । नः । इन्दो इति । महे । रणे । आपः । अर्षन्ति । सिन्धवः ।
यत् । गोभिः । वासयिष्यसे ॥

prá ǀ naḥ ǀ indo íti ǀ mahé ǀ ráṇe ǀ ā́paḥ ǀ arṣanti ǀ síndhavaḥ ǀ
yát ǀ góbhiḥ ǀ vāsayiṣyáse ǁ

pra ǀ naḥ ǀ indo iti ǀ mahe ǀ raṇe ǀ āpaḥ ǀ arṣanti ǀ sindhavaḥ ǀ
yat ǀ gobhiḥ ǀ vāsayiṣyase ǁ

9.66.13 Aṣṭaka 7.2.9.3Anuvāka 9.3.163

14

अस्य॑ ते स॒ख्ये व॒यमिय॑क्षंत॒स्त्वोत॑यः ।
इंदो॑ सखि॒त्वमु॑श्मसि ॥

अस्य ते सख्ये वयम् इयक्षन्तस् त्वोतयः |
इन्दो सखित्वम् उश्मसि ||

ásya te sakhyé vayámíyakṣantastvótayaḥ ǀ
índo sakhitvámuśmasi ǁ

asya te sakhye vayam iyakṣantas tvotayaḥ |
indo sakhitvam uśmasi ||

अस्य॑ । ते॒ । स॒ख्ये । व॒यम् । इय॑क्षन्तः । त्वाऽऊ॑तयः ।
इन्दो॒ इति॑ । स॒खि॒ऽत्वम् । उ॒श्म॒सि॒ ॥

अस्य । ते । सख्ये । वयम् । इयक्षन्तः । त्वाऽऊतयः ।
इन्दो इति । सखिऽत्वम् । उश्मसि ॥

ásya ǀ te ǀ sakhyé ǀ vayám ǀ íyakṣantaḥ ǀ tvā́-ūtayaḥ ǀ
índo íti ǀ sakhi-tvám ǀ uśmasi ǁ

asya ǀ te ǀ sakhye ǀ vayam ǀ iyakṣantaḥ ǀ tvā-ūtayaḥ ǀ
indo iti ǀ sakhi-tvam ǀ uśmasi ǁ

9.66.14 Aṣṭaka 7.2.9.4Anuvāka 9.3.164

15

आ प॑वस्व॒ गवि॑ष्टये म॒हे सो॑म नृ॒चक्ष॑से ।
एंद्र॑स्य ज॒ठरे॑ विश ॥

आ पवस्व गविष्टये महे सोम नृचक्षसे |
एन्द्रस्य जठरे विश ||

ā́ pavasva gáviṣṭaye mahé soma nṛcákṣase ǀ
éndrasya jaṭháre viśa ǁ

ā pavasva gaviṣṭaye mahe soma nṛcakṣase |
endrasya jaṭhare viśa ||

आ । प॒व॒स्व॒ । गोऽइ॑ष्टये । म॒हे । सो॒म॒ । नृ॒ऽचक्ष॑से ।
आ । इन्द्र॑स्य । ज॒ठरे॑ । वि॒श॒ ॥

आ । पवस्व । गोऽइष्टये । महे । सोम । नृऽचक्षसे ।
आ । इन्द्रस्य । जठरे । विश ॥

ā́ ǀ pavasva ǀ gó-iṣṭaye ǀ mahé ǀ soma ǀ nṛ-cákṣase ǀ
ā́ ǀ índrasya ǀ jaṭháre ǀ viśa ǁ

ā ǀ pavasva ǀ go-iṣṭaye ǀ mahe ǀ soma ǀ nṛ-cakṣase ǀ
ā ǀ indrasya ǀ jaṭhare ǀ viśa ǁ

9.66.15 Aṣṭaka 7.2.9.5Anuvāka 9.3.165

16

म॒हाँ अ॑सि सोम॒ ज्येष्ठ॑ उ॒ग्राणा॑मिंद॒ ओजि॑ष्ठः ।
युध्वा॒ संछश्व॑ज्जिगेथ ॥

महां असि सोम ज्येष्ठ उग्राणाम् इन्द ओजिष्ठः |
युध्वा सञ् छश्वज् जिगेथ ||

mahā́m̐ asi soma jyéṣṭha ugrā́ṇāminda ójiṣṭhaḥ ǀ
yúdhvā sáñcháśvajjigetha ǁ

mahāṃ asi soma jyeṣṭha ugrāṇām inda ojiṣṭhaḥ |
yudhvā sañ chaśvaj jigetha ||

म॒हान् । अ॒सि॒ । सो॒म॒ । ज्येष्ठः॑ । उ॒ग्राणा॑म् । इ॒न्दो॒ इति॑ । ओजि॑ष्ठः ।
युध्वा॑ । सन् । शश्व॑त् । जि॒गे॒थ॒ ॥

महान् । असि । सोम । ज्येष्ठः । उग्राणाम् । इन्दो इति । ओजिष्ठः ।
युध्वा । सन् । शश्वत् । जिगेथ ॥

mahā́n ǀ asi ǀ soma ǀ jyéṣṭhaḥ ǀ ugrā́ṇām ǀ indo íti ǀ ójiṣṭhaḥ ǀ
yúdhvā ǀ sán ǀ śáśvat ǀ jigetha ǁ

mahān ǀ asi ǀ soma ǀ jyeṣṭhaḥ ǀ ugrāṇām ǀ indo iti ǀ ojiṣṭhaḥ ǀ
yudhvā ǀ san ǀ śaśvat ǀ jigetha ǁ

9.66.16 Aṣṭaka 7.2.10.1Anuvāka 9.3.166

17

य उ॒ग्रेभ्य॑श्चि॒दोजी॑यां॒छूरे॑भ्यश्चि॒च्छूर॑तरः ।
भू॒रि॒दाभ्य॑श्चि॒न्मंही॑यान् ॥

य उग्रेभ्यश् चिद् ओजीयाञ् छूरेभ्यश् चिच् छूरतरः |
भूरिदाभ्यश् चिन् मंहीयान् ||

yá ugrébhyaścidójīyāñchū́rebhyaścicchū́rataraḥ ǀ
bhūridā́bhyaścinmáṃhīyān ǁ

ya ugrebhyaś cid ojīyāñ chūrebhyaś cic chūrataraḥ |
bhūridābhyaś cin maṃhīyān ||

यः । उ॒ग्रेभ्यः॑ । चि॒त् । ओजी॑यान् । शूरे॑भ्यः । चि॒त् । शूर॑ऽतरः ।
भू॒रि॒ऽदाभ्यः॑ । चि॒त् । मंही॑यान् ॥

यः । उग्रेभ्यः । चित् । ओजीयान् । शूरेभ्यः । चित् । शूरऽतरः ।
भूरिऽदाभ्यः । चित् । मंहीयान् ॥

yáḥ ǀ ugrébhyaḥ ǀ cit ǀ ójīyān ǀ śū́rebhyaḥ ǀ cit ǀ śū́ra-taraḥ ǀ
bhūri-dā́bhyaḥ ǀ cit ǀ máṃhīyān ǁ

yaḥ ǀ ugrebhyaḥ ǀ cit ǀ ojīyān ǀ śūrebhyaḥ ǀ cit ǀ śūra-taraḥ ǀ
bhūri-dābhyaḥ ǀ cit ǀ maṃhīyān ǁ

9.66.17 Aṣṭaka 7.2.10.2Anuvāka 9.3.167

18

त्वं सो॑म॒ सूर॒ एष॑स्तो॒कस्य॑ सा॒ता त॒नूनां॑ ।
वृ॒णी॒महे॑ स॒ख्याय॑ वृणी॒महे॒ युज्या॑य ॥

त्वं सोम सूर एषस् तोकस्य साता तनूनाम् |
वृणीमहे सख्याय वृणीमहे युज्याय ||

tvám soma sū́ra éṣastokásya sātā́ tanū́nām ǀ
vṛṇīmáhe sakhyā́ya vṛṇīmáhe yújyāya ǁ

tvaṃ soma sūra eṣas tokasya sātā tanūnām |
vṛṇīmahe sakhyāya vṛṇīmahe yujyāya ||

त्वम् । सो॒म॒ । सूरः॑ । आ । इषः॑ । तो॒कस्य॑ । सा॒ता । त॒नूना॑म् ।
वृ॒णी॒महे॑ । स॒ख्याय॑ । वृ॒णी॒महे॑ । युज्या॑य ॥

त्वम् । सोम । सूरः । आ । इषः । तोकस्य । साता । तनूनाम् ।
वृणीमहे । सख्याय । वृणीमहे । युज्याय ॥

tvám ǀ soma ǀ sū́raḥ ǀ ā́ ǀ íṣaḥ ǀ tokásya ǀ sātā́ ǀ tanū́nām ǀ
vṛṇīmáhe ǀ sakhyā́ya ǀ vṛṇīmáhe ǀ yújyāya ǁ

tvam ǀ soma ǀ sūraḥ ǀ ā ǀ iṣaḥ ǀ tokasya ǀ sātā ǀ tanūnām ǀ
vṛṇīmahe ǀ sakhyāya ǀ vṛṇīmahe ǀ yujyāya ǁ

9.66.18 Aṣṭaka 7.2.10.3Anuvāka 9.3.168

19

अग्न॒ आयूं॑षि पवस॒ आ सु॒वोर्ज॒मिषं॑ च नः ।
आ॒रे बा॑धस्व दु॒च्छुनां॑ ॥

अग्न आयूंषि पवस आ सुवोर्जम् इषं च नः |
आरे बाधस्व दुच्छुनाम् ||

ágna ā́yūṃṣi pavasa ā́ suvórjamíṣam ca naḥ ǀ
āré bādhasva ducchúnām ǁ

agna āyūṃṣi pavasa ā suvorjam iṣaṃ ca naḥ |
āre bādhasva ducchunām ||

अग्ने॑ । आयूं॑षि । प॒व॒से॒ । आ । सु॒व॒ । ऊर्ज॑म् । इष॑म् । च॒ । नः॒ ।
आ॒रे । बा॒ध॒स्व॒ । दु॒च्छुना॑म् ॥

अग्ने । आयूंषि । पवसे । आ । सुव । ऊर्जम् । इषम् । च । नः ।
आरे । बाधस्व । दुच्छुनाम् ॥

ágne ǀ ā́yūṃṣi ǀ pavase ǀ ā́ ǀ suva ǀ ū́rjam ǀ íṣam ǀ ca ǀ naḥ ǀ
āré ǀ bādhasva ǀ ducchúnām ǁ

agne ǀ āyūṃṣi ǀ pavase ǀ ā ǀ suva ǀ ūrjam ǀ iṣam ǀ ca ǀ naḥ ǀ
āre ǀ bādhasva ǀ ducchunām ǁ

9.66.19 Aṣṭaka 7.2.10.4Anuvāka 9.3.169

20

अ॒ग्निर्ऋषिः॒ पव॑मानः॒ पांच॑जन्यः पु॒रोहि॑तः ।
तमी॑महे महाग॒यं ॥

अग्निर् ऋषिः पवमानः पाञ्चजन्यः पुरोहितः |
तम् ईमहे महागयम् ||

agnírṛ́ṣiḥ pávamānaḥ pā́ñcajanyaḥ puróhitaḥ ǀ
támīmahe mahāgayám ǁ

agnir ṛṣiḥ pavamānaḥ pāñcajanyaḥ purohitaḥ |
tam īmahe mahāgayam ||

अ॒ग्निः । ऋषिः॑ । पव॑मानः । पाञ्च॑ऽजन्यः । पु॒रःऽहि॑तः ।
तम् । ई॒म॒हे॒ । म॒हा॒ऽग॒यम् ॥

अग्निः । ऋषिः । पवमानः । पाञ्चऽजन्यः । पुरःऽहितः ।
तम् । ईमहे । महाऽगयम् ॥

agníḥ ǀ ṛ́ṣiḥ ǀ pávamānaḥ ǀ pā́ñca-janyaḥ ǀ puráḥ-hitaḥ ǀ
tám ǀ īmahe ǀ mahā-gayám ǁ

agniḥ ǀ ṛṣiḥ ǀ pavamānaḥ ǀ pāñca-janyaḥ ǀ puraḥ-hitaḥ ǀ
tam ǀ īmahe ǀ mahā-gayam ǁ

9.66.20 Aṣṭaka 7.2.10.5Anuvāka 9.3.170

21

अग्ने॒ पव॑स्व॒ स्वपा॑ अ॒स्मे वर्चः॑ सु॒वीर्यं॑ ।
दध॑द्र॒यिं मयि॒ पोषं॑ ॥

अग्ने पवस्व स्वपा अस्मे वर्चः सुवीर्यम् |
दधद् रयिम् मयि पोषम् ||

ágne pávasva svápā asmé várcaḥ suvī́ryam ǀ
dádhadrayím máyi póṣam ǁ

agne pavasva svapā asme varcaḥ suvīryam |
dadhad rayim mayi poṣam ||

अग्ने॑ । पव॑स्व । सु॒ऽअपाः॑ । अ॒स्मे इति॑ । वर्चः॑ । सु॒ऽवीर्य॑म् ।
दध॑त् । र॒यिम् । मयि॑ । पोष॑म् ॥

अग्ने । पवस्व । सुऽअपाः । अस्मे इति । वर्चः । सुऽवीर्यम् ।
दधत् । रयिम् । मयि । पोषम् ॥

ágne ǀ pávasva ǀ su-ápāḥ ǀ asmé íti ǀ várcaḥ ǀ su-vī́ryam ǀ
dádhat ǀ rayím ǀ máyi ǀ póṣam ǁ

agne ǀ pavasva ǀ su-apāḥ ǀ asme iti ǀ varcaḥ ǀ su-vīryam ǀ
dadhat ǀ rayim ǀ mayi ǀ poṣam ǁ

9.66.21 Aṣṭaka 7.2.11.1Anuvāka 9.3.171

22

पव॑मानो॒ अति॒ स्रिधो॒ऽभ्य॑र्षति सुष्टु॒तिं ।
सूरो॒ न वि॒श्वद॑र्शतः ॥

पवमानो अति स्रिधो ऽभ्य् अर्षति सुष्टुतिम् |
सूरो न विश्वदर्शतः ||

pávamāno áti srídho’bhyárṣati suṣṭutím ǀ
sū́ro ná viśvádarśataḥ ǁ

pavamāno ati sridho 'bhy arṣati suṣṭutim |
sūro na viśvadarśataḥ ||

पव॑मानः । अति॑ । स्रिधः॑ । अ॒भि । अ॒र्ष॒ति॒ । सु॒ऽस्तु॒तिम् ।
सूरः॑ । न । वि॒श्वऽद॑र्शतः ॥

पवमानः । अति । स्रिधः । अभि । अर्षति । सुऽस्तुतिम् ।
सूरः । न । विश्वऽदर्शतः ॥

pávamānaḥ ǀ áti ǀ srídhaḥ ǀ abhí ǀ arṣati ǀ su-stutím ǀ
sū́raḥ ǀ ná ǀ viśvá-darśataḥ ǁ

pavamānaḥ ǀ ati ǀ sridhaḥ ǀ abhi ǀ arṣati ǀ su-stutim ǀ
sūraḥ ǀ na ǀ viśva-darśataḥ ǁ

9.66.22 Aṣṭaka 7.2.11.2Anuvāka 9.3.172

23

स म॑र्मृजा॒न आ॒युभिः॒ प्रय॑स्वा॒न्प्रय॑से हि॒तः ।
इंदु॒रत्यो॑ विचक्ष॒णः ॥

स मर्मृजान आयुभिः प्रयस्वान् प्रयसे हितः |
इन्दुर् अत्यो विचक्षणः ||

sá marmṛjāná āyúbhiḥ práyasvānpráyase hitáḥ ǀ
índurátyo vicakṣaṇáḥ ǁ

sa marmṛjāna āyubhiḥ prayasvān prayase hitaḥ |
indur atyo vicakṣaṇaḥ ||

सः । म॒र्मृ॒जा॒नः । आ॒युऽभिः॑ । प्रय॑स्वान् । प्रय॑से । हि॒तः ।
इन्दुः॑ । अत्यः॑ । वि॒ऽच॒क्ष॒णः ॥

सः । मर्मृजानः । आयुऽभिः । प्रयस्वान् । प्रयसे । हितः ।
इन्दुः । अत्यः । विऽचक्षणः ॥

sáḥ ǀ marmṛjānáḥ ǀ āyú-bhiḥ ǀ práyasvān ǀ práyase ǀ hitáḥ ǀ
índuḥ ǀ átyaḥ ǀ vi-cakṣaṇáḥ ǁ

saḥ ǀ marmṛjānaḥ ǀ āyu-bhiḥ ǀ prayasvān ǀ prayase ǀ hitaḥ ǀ
induḥ ǀ atyaḥ ǀ vi-cakṣaṇaḥ ǁ

9.66.23 Aṣṭaka 7.2.11.3Anuvāka 9.3.173

24

पव॑मान ऋ॒तं बृ॒हच्छु॒क्रं ज्योति॑रजीजनत् ।
कृ॒ष्णा तमां॑सि॒ जंघ॑नत् ॥

पवमान ऋतम् बृहच् छुक्रं ज्योतिर् अजीजनत् |
कृष्णा तमांसि जङ्घनत् ||

pávamāna ṛtám bṛhácchukrám jyótirajījanat ǀ
kṛṣṇā́ támāṃsi jáṅghanat ǁ

pavamāna ṛtam bṛhac chukraṃ jyotir ajījanat |
kṛṣṇā tamāṃsi jaṅghanat ||

पव॑मानः । ऋ॒तम् । बृ॒हत् । शु॒क्रम् । ज्योतिः॑ । अ॒जी॒ज॒न॒त् ।
कृ॒ष्णा । तमां॑सि । जङ्घ॑नत् ॥

पवमानः । ऋतम् । बृहत् । शुक्रम् । ज्योतिः । अजीजनत् ।
कृष्णा । तमांसि । जङ्घनत् ॥

pávamānaḥ ǀ ṛtám ǀ bṛhát ǀ śukrám ǀ jyótiḥ ǀ ajījanat ǀ
kṛṣṇā́ ǀ támāṃsi ǀ jáṅghanat ǁ

pavamānaḥ ǀ ṛtam ǀ bṛhat ǀ śukram ǀ jyotiḥ ǀ ajījanat ǀ
kṛṣṇā ǀ tamāṃsi ǀ jaṅghanat ǁ

9.66.24 Aṣṭaka 7.2.11.4Anuvāka 9.3.174

25

पव॑मानस्य॒ जंघ्न॑तो॒ हरे॑श्चं॒द्रा अ॑सृक्षत ।
जी॒रा अ॑जि॒रशो॑चिषः ॥

पवमानस्य जङ्घ्नतो हरेश् चन्द्रा असृक्षत |
जीरा अजिरशोचिषः ||

pávamānasya jáṅghnato háreścandrā́ asṛkṣata ǀ
jīrā́ ajiráśociṣaḥ ǁ

pavamānasya jaṅghnato hareś candrā asṛkṣata |
jīrā ajiraśociṣaḥ ||

पव॑मानस्य । जङ्घ्न॑तः । हरेः॑ । च॒न्द्राः । अ॒सृ॒क्ष॒त॒ ।
जी॒राः । अ॒जि॒रऽशो॑चिषः ॥

पवमानस्य । जङ्घ्नतः । हरेः । चन्द्राः । असृक्षत ।
जीराः । अजिरऽशोचिषः ॥

pávamānasya ǀ jáṅghnataḥ ǀ háreḥ ǀ candrā́ḥ ǀ asṛkṣata ǀ
jīrā́ḥ ǀ ajirá-śociṣaḥ ǁ

pavamānasya ǀ jaṅghnataḥ ǀ hareḥ ǀ candrāḥ ǀ asṛkṣata ǀ
jīrāḥ ǀ ajira-śociṣaḥ ǁ

9.66.25 Aṣṭaka 7.2.11.5Anuvāka 9.3.175

26

पव॑मानो र॒थीत॑मः शु॒भ्रेभिः॑ शु॒भ्रश॑स्तमः ।
हरि॑श्चंद्रो म॒रुद्ग॑णः ॥

पवमानो रथीतमः शुभ्रेभिः शुभ्रशस्तमः |
हरिश्चन्द्रो मरुद्गणः ||

pávamāno rathī́tamaḥ śubhrébhiḥ śubhráśastamaḥ ǀ
háriścandro marúdgaṇaḥ ǁ

pavamāno rathītamaḥ śubhrebhiḥ śubhraśastamaḥ |
hariścandro marudgaṇaḥ ||

पव॑मानः । र॒थिऽत॑मः । शु॒भ्रेभिः॑ । शु॒भ्रशः॑ऽतमः ।
हरि॑ऽचन्द्रः । म॒रुत्ऽग॑णः ॥

पवमानः । रथिऽतमः । शुभ्रेभिः । शुभ्रशःऽतमः ।
हरिऽचन्द्रः । मरुत्ऽगणः ॥

pávamānaḥ ǀ rathí-tamaḥ ǀ śubhrébhiḥ ǀ śubhráśaḥ-tamaḥ ǀ
hári-candraḥ ǀ marút-gaṇaḥ ǁ

pavamānaḥ ǀ rathi-tamaḥ ǀ śubhrebhiḥ ǀ śubhraśaḥ-tamaḥ ǀ
hari-candraḥ ǀ marut-gaṇaḥ ǁ

9.66.26 Aṣṭaka 7.2.12.1Anuvāka 9.3.176

27

पव॑मानो॒ व्य॑श्नवद्र॒श्मिभि॑र्वाज॒सात॑मः ।
दध॑त्स्तो॒त्रे सु॒वीर्यं॑ ॥

पवमानो व्य् अश्नवद् रश्मिभिर् वाजसातमः |
दधत् स्तोत्रे सुवीर्यम् ||

pávamāno vyáśnavadraśmíbhirvājasā́tamaḥ ǀ
dádhatstotré suvī́ryam ǁ

pavamāno vy aśnavad raśmibhir vājasātamaḥ |
dadhat stotre suvīryam ||

पव॑मानः । वि । अ॒श्न॒व॒त् । र॒श्मिऽभिः॑ । वा॒ज॒ऽसात॑मः ।
दध॑त् । स्तो॒त्रे । सु॒ऽवीर्य॑म् ॥

पवमानः । वि । अश्नवत् । रश्मिऽभिः । वाजऽसातमः ।
दधत् । स्तोत्रे । सुऽवीर्यम् ॥

pávamānaḥ ǀ ví ǀ aśnavat ǀ raśmí-bhiḥ ǀ vāja-sā́tamaḥ ǀ
dádhat ǀ stotré ǀ su-vī́ryam ǁ

pavamānaḥ ǀ vi ǀ aśnavat ǀ raśmi-bhiḥ ǀ vāja-sātamaḥ ǀ
dadhat ǀ stotre ǀ su-vīryam ǁ

9.66.27 Aṣṭaka 7.2.12.2Anuvāka 9.3.177

28

प्र सु॑वा॒न इंदु॑रक्षाः प॒वित्र॒मत्य॒व्ययं॑ ।
पु॒ना॒न इंदु॒रिंद्र॒मा ॥

प्र सुवान इन्दुर् अक्षाः पवित्रम् अत्य् अव्ययम् |
पुनान इन्दुर् इन्द्रम् आ ||

prá suvāná índurakṣāḥ pavítramátyavyáyam ǀ
punāná índuríndramā́ ǁ

pra suvāna indur akṣāḥ pavitram aty avyayam |
punāna indur indram ā ||

प्र । सु॒वा॒नः । इन्दुः॑ । अ॒क्षा॒रिति॑ । प॒वित्र॑म् । अति॑ । अ॒व्यय॑म् ।
पु॒ना॒नः । इन्दुः॑ । इन्द्र॑म् । आ ॥

प्र । सुवानः । इन्दुः । अक्षारिति । पवित्रम् । अति । अव्ययम् ।
पुनानः । इन्दुः । इन्द्रम् । आ ॥

prá ǀ suvānáḥ ǀ índuḥ ǀ akṣāríti ǀ pavítram ǀ áti ǀ avyáyam ǀ
punānáḥ ǀ índuḥ ǀ índram ǀ ā́ ǁ

pra ǀ suvānaḥ ǀ induḥ ǀ akṣāriti ǀ pavitram ǀ ati ǀ avyayam ǀ
punānaḥ ǀ induḥ ǀ indram ǀ ā ǁ

9.66.28 Aṣṭaka 7.2.12.3Anuvāka 9.3.178

29

ए॒ष सोमो॒ अधि॑ त्व॒चि गवां॑ क्रीळ॒त्यद्रि॑भिः ।
इंद्रं॒ मदा॑य॒ जोहु॑वत् ॥

एष सोमो अधि त्वचि गवां क्रीऌअत्य् अद्रिभिः |
इन्द्रम् मदाय जोहुवत् ||

eṣá sómo ádhi tvací gávām krīḷatyádribhiḥ ǀ
índram mádāya jóhuvat ǁ

eṣa somo adhi tvaci gavāṃ krīḷaty adribhiḥ |
indram madāya johuvat ||

ए॒षः । सोमः॑ । अधि॑ । त्व॒चि । गवा॑म् । क्री॒ळ॒ति॒ । अद्रि॑ऽभिः ।
इन्द्र॑म् । मदा॑य । जोहु॑वत् ॥

एषः । सोमः । अधि । त्वचि । गवाम् । क्रीळति । अद्रिऽभिः ।
इन्द्रम् । मदाय । जोहुवत् ॥

eṣáḥ ǀ sómaḥ ǀ ádhi ǀ tvací ǀ gávām ǀ krīḷati ǀ ádri-bhiḥ ǀ
índram ǀ mádāya ǀ jóhuvat ǁ

eṣaḥ ǀ somaḥ ǀ adhi ǀ tvaci ǀ gavām ǀ krīḷati ǀ adri-bhiḥ ǀ
indram ǀ madāya ǀ johuvat ǁ

9.66.29 Aṣṭaka 7.2.12.4Anuvāka 9.3.179

30

यस्य॑ ते द्यु॒म्नव॒त्पयः॒ पव॑मा॒नाभृ॑तं दि॒वः ।
तेन॑ नो मृळ जी॒वसे॑ ॥

यस्य ते द्युम्नवत् पयः पवमानाभृतं दिवः |
तेन नो मृऌअ जीवसे ||

yásya te dyumnávatpáyaḥ pávamānā́bhṛtam diváḥ ǀ
téna no mṛḷa jīváse ǁ

yasya te dyumnavat payaḥ pavamānābhṛtaṃ divaḥ |
tena no mṛḷa jīvase ||

यस्य॑ । ते॒ । द्यु॒म्नऽव॑त् । पयः॑ । पव॑मान । आऽभृ॑तम् । दि॒वः ।
तेन॑ । नः॒ । मृ॒ळ॒ । जी॒वसे॑ ॥

यस्य । ते । द्युम्नऽवत् । पयः । पवमान । आऽभृतम् । दिवः ।
तेन । नः । मृळ । जीवसे ॥

yásya ǀ te ǀ dyumná-vat ǀ páyaḥ ǀ pávamāna ǀ ā́-bhṛtam ǀ diváḥ ǀ
téna ǀ naḥ ǀ mṛḷa ǀ jīváse ǁ

yasya ǀ te ǀ dyumna-vat ǀ payaḥ ǀ pavamāna ǀ ā-bhṛtam ǀ divaḥ ǀ
tena ǀ naḥ ǀ mṛḷa ǀ jīvase ǁ

9.66.30 Aṣṭaka 7.2.12.5Anuvāka 9.3.180

Ṛgveda 9.66 · Soma Pavamāna · Agni

Interpretations