विहितस्याननुष्ठानान्निन्दितस्य च सेवनात् । (१।१)

अनिग्रहाच्चेन्द्रियाणां नरः पतनमृच्छति ॥ (१।२)

तस्माद्यत्नेन कर्तव्यं प्रायश्चित्तं विशुद्धये । (२।१)

एवमस्यान्तरात्मा च लोकश्चैव प्रसदिति ॥ (२।२)

लोकः प्रसीदेदात्मैवं प्रायश्चित्तैरघक्षयः । (३।१)

प्रायश्चित्तमकुर्वाणाः पश्चात्तापविवर्जिताः ॥ (३।२)

नरकान्यान्ति पापा वै महारौरवरौरवान् । (४।१)

तामिस्रं लोहशङ्कुं च पूतिगन्धसमाकुलम् ॥ (४।२)

हंसाभं लोहितोदं च संजीवननदीपथम् । (५।१)

महानिलयकाकोलम् अन्धतामिस्रवापनम् ॥ (५।२)

अवीचिं कुम्भीपाकं च यान्ति पापा ह्यपुण्यतः । (६।१)

ब्रह्महा मद्यपः स्तेयी संयोगी गुरुतल्पगः ॥ (६।२)

गुरुनिन्दा वेदनिन्दा ब्रह्महत्यासमे ह्युभे । (७।१)

निषिद्धभक्षणं जिह्मक्रियाचरणमेव च ॥ (७।२)

रजस्वलामुखास्वादः सुरापानसमानि तु । (८।१)

अश्वरत्नादिहरणं सुवर्णस्तेयसंमितम् ॥ (८।२)

सखिभार्याकुमारीषु स्वयोनिष्वन्त्यजासु च । (९।१)

सगोत्रासु तथा स्त्रीषु गुरुतल्पसमं स्मृतम् ॥ (९।२)

पितुः स्वसारं मातुश्च मातुलानीं स्नुषाम् अपि । (१०।१)

मातुः सपत्नीं भगिनीमाचार्यतनयां तथा ॥ (१०।२)

आचार्यपत्नीं स्वसुतां गच्छंस्तु गुरुतल्पगः । (११।१)

छित्त्वा लिङ्गं वधस्तस्य सकामायाः स्त्रियास्तथा ॥ (११।२)

गोवधो व्रात्यतास्तेयमृणानां च परिक्रिया । (१२।१)

अनाहिताग्नितापण्यविक्रयः परिवेदनम् ॥ (१२।२)

भृत्याचाध्ययनादानं भृतकाध्यापनं तथा । (१३।१)

पारदार्यं पारिवित्त्यं वार्द्धुष्यं लवणक्रिया ॥ (१३।२)

सछूद्रविट्क्षत्रबन्धोर् निन्दितार्थोपजीविता । (१४।१)

नास्तिक्यं व्रतलोपश्च शूल्यं गोश्वेव विक्रयः ॥ (१४।२)

पितृमातृसुहृत्त्यागस्तडागारामविक्रयः । (१५।१)

कन्याया दूषणं चैव परिविन्दकयाजनम् ॥ (१५।२)

कन्याप्रदानं तस्यैव कौटिल्यं व्रतलोपनम् । (१६।१)

आत्मनो ऽर्थे क्रियारम्भो मद्यपस्त्रीनिषेवणम् ॥ (१६।२)

स्वाध्यायाग्निसुतत्यागो बान्धवत्याग एव च । (१७।१)

असच्छास्त्राभिगमनं भार्यात्मपरिविक्रयः ॥ (१७।२)

उपपापानि चोक्तानि प्रायश्चित्तं निबोधत । (१८।१)

शिरः कपालध्वजवान् भिक्षाशी कर्म वेदयन् ॥ (१८।२)

ब्रह्महा द्वादश समा मितभुक् शुद्धिमाप्नुयात् । (१९।१)

लोमभ्यः स्वाहेति च वा लोमप्रभृति वै तनुम् ॥ (१९।२)

मज्जान्तां जुहुयाद्वापि स्वस्वमन्त्रैर्यथाक्रमम् । (२०।१)

शुद्धिः स्याद्ब्राह्मणत्राणात्कृत्वैवं शुद्धिरेव च ॥ (२०।२)

निरातङ्कं द्विजं गां च ब्राह्मणार्थे हतो ऽपि वा । (२१।१)

अरण्ये नियतो जुप्त्वा त्रिः कृत्वो वेदसंहिताम् ॥ (२१।२)

सरस्वतीं वा संसेव्यं धनं पात्रे समर्पयेत् । (२२।१)

यागस्थक्षत्त्रविड्घात् चरेद्ब्रह्महणो व्रतम् ॥ (२२।२)

गर्भहा वा यथावर्णं तथात्रेयीनिषूदनम् । (२३।१)

चरेद् व्रतम् अहत्वापि घातनार्थमुपागतः ॥ (२३।२)

द्विगुणं सवनस्थे तु ब्राह्मणे व्रतमाचरेत् । (२४।१)

सुराम्बुघृतगोमूत्रं पीत्वा शुद्धिः सुरापिणः ॥ (२४।२)

अग्निवर्णं घृतं वापि चीरवासा जटी भवेत् । (२५।१)

व्रतं ब्रह्महणः कुर्यात्पुनः संस्कारमर्हति ॥ (२५।२)

रेतोविण्मूत्रपानाच्च सुरापा ब्राह्मणी तथा । (२६।१)

पतिलोकपरिभ्रष्टा गृध्री स्यात्सूकरी शुनी ॥ (२६।२)

स्वर्णहारी द्विजो राज्ञे दत्त्वा तु मुसलं तथा । (२७।१)

कर्मणः ख्यापनं कृत्वा हतस्तेन भवेच्छुचिः ॥ (२७।२)

आत्मतुल्यं सुवर्णं वा दत्त्वा शुद्धिमियाद्द्विजः । (२८।१)

शयने सार्धमायस्या योषिता निभृतं स्वपेत् ॥ (२८।२)

उच्छेद्य लिङ्गं वृषणं नैरृत्यामुत्सृजोद्दिशि । (२९।१)

प्राजापत्यं चरेत्कृच्छ्रं समा वा गुरुतल्पगः ॥ (२९।२)

चान्द्रायणं वा त्रीन् मासान् अभ्यसेद् वेदसंहिताम् । (३०।१)

पञ्चगव्यं पिबेद्गोघ्नो मासमासीत संयतः ॥ (३०।२)

गोष्ठेशयो गोऽनुगामी गोप्रदानेन शुध्यति । (३१।१)

उपपातकशुद्धिः स्याच्चान्द्रायणव्रतेन च ॥ (३१।२)

पयसा वापि मासेन पराकेणापि वा पुनः । (३२।१)

ऋषभैकं सहस्रं गा दद्यात् क्षत्रवधे पुमान् ॥ (३२।२)

ब्रह्महत्याव्रतं वापि वत्सरत्रितयं चरेत् । (३३।१)

वैश्यहाब्दं चरेद् एतद् दद्याद्वैकशतं गवाम् ॥ (३३।२)

षण्मासाच्छूद्रहा चैतद्दद्याद्वा धेनवो दश । (३४।१)

अप्रदुष्टां स्त्रियं हत्वा शूद्रहत्याव्रतं चरेत् ॥ (३४।२)

मार्जारगोधानकुलपशुमण्डूकघातनात् । (३५।१)

पिबेत्क्षीरं त्र्यहं पापी कृच्छ्रं वाप्यधिकं चरेत् ॥ (३५।२)

गजे नीलान्वृषान्पञ्च शुके वत्सं द्विहायनम् । (३६।१)

खराजमेषेषु वृषो देयः क्रौञ्चे त्रिहायणः ॥ (३६।२)

वृक्षगुल्मलतावीरुच्छेदने जप्यमृक्शतम् । (३७।१)

अवकीर्णो भवेद् गत्वा ब्रह्मचारी च योषितम् ॥ (३७।२)

गर्दभं पशुमालभ्य नैरृतं च विशुध्यति । (३८।१)

मधुमांसाशने कार्यं कृच्छ्रं शेषव्रतानि च ॥ (३८।२)

कृच्छ्रत्रयं गुरुः कुर्यान्म्रियेत् प्रहितो यदि । (३९।१)

प्रतिकूलं गुरोः कृत्वा प्रसाद्यैव विशुध्यति ॥ (३९।२)

रिपून्धान्यप्रदानाद्यैः स्नेहाद्यैर्वाप्युपक्रमेत् । (४०।१)

क्रियमाणोपकारे च मृते विप्रे न पातकम् ॥ (४०।२)

महापापोपपापाभ्यां यो ऽभिशस्तो मृषा परम् । (४१।१)

अब्भक्षो मासमासीत स जापी नियतेन्द्रियः ॥ (४१।२)

अनियुक्तो भ्रातृभार्यां गच्छंश्चान्द्रायणं चरेत् । (४२।१)

त्रिरात्रान्ते घृतं प्राश्य गत्वोदक्यां शुचिर्भवेत् ॥ (४२।२)

गोष्ठे वसन्ब्रह्मचारी मासमेकं पयोव्रती । (४३।१)

गायत्त्रीजप्यनिरतो मुच्यते ऽसत्प्रतिग्रहात् ॥ (४३।२)

त्रिः कृच्छ्रमाचरेद्व्रात्ययाजको ऽपि चरन्नपि । (४४।१)

वेदप्लावी यवाश्यब्दं त्यक्त्वा च शरणागतान् ॥ (४४।२)

प्राणायामत्रयं कुर्यात्खरयानोष्ट्रयानगः । (४५।१)

नग्नः स्नात्वा च सुप्त्वा च गत्वा चैव दिवा स्त्रियम् ॥ (४५।२)

गुरुं त्वंकृत्य हुंकृत्य विप्रं निर्जित्य वादतः । (४६।१)

प्रसाद्य तं च मुनयस्ततो ह्युपवसेद्दिनम् ॥ (४६।२)

विप्रे दण्डोद्यमे कृच्छ्रमतिकृच्छ्रं निपातने । (४७।१)

देशं कालं वयः शक्तिं पापं चावेक्ष्य यत्नतः ॥ (४७।२)

प्रायश्चित्तं प्रकल्प्यं स्याद्यत्र योक्ता तु निष्कृतिः । (४८।१)

गर्भत्यागो भर्तृनिन्दा स्त्रीणां पतनकारणम् ॥ (४८।२)

एष ग्रहान्तिके दोषः तस्मात्तां दूतरस् त्यजेत् । (४९।१)

विख्यातदोषः कुर्वीत गुरोरनुमतं व्रतम् ॥ (४९।२)

असंविख्यातदोषस्तु रहस्यं व्रतमाचरेत् । (५०।१)

त्रिरात्रोपोषणो जप्त्वा ब्रह्महा त्वघमर्षणम् ॥ (५०।२)

अन्तर्जले विशुद्धे च दत्त्वा गां च पयस्विनीम् । (५१।१)

लोमभ्यः स्वाहेति ऋचा दिवसं मारुताशनः ॥ (५१।२)

जले जप्त्वा तु जुहुयाच् चत्वारिंशद्घृताहुतीः । (५२।१)

त्रिरात्रोपोषणो हुत्वा कूष्माण्डीभिर्घृतं शुचिः ॥ (५२।२)

सुरापः स्वर्णहारी च रुद्रजापी जले स्थितः । (५३।१)

सहस्रशीर्षाजप्येन मुच्यते गुरुतल्पगः ॥ (५३।२)

प्राणायामशतं कुर्यात् सर्वपापापनुत्तये । (५४।१)

ओङ्काराभियुतं सोमसलिलप्राशनाच्छुचिः ॥ (५४।२)

कृत्वोपवासं रेतोविण्मूत्राणां प्राशने द्विजः । (५५।१)

अज्ञानकृतपापस्य नाशः सन्ध्यात्रये कृते ॥ (५५।२)

रुद्रैकादशजप्याद्धि पापनाशो भवेद्द्विजैः । (५६।१)

वेदाभ्यासरतं शान्तं पञ्चयज्ञक्रियापरम् ॥ (५६।२)

न स्पृशन्ति हा पापानि चाशु स्मृत्वा ह्यपोहितः । (५७।१)

जप्त्वा सहस्रगायत्त्रीं शुचिर् ब्रह्महणाद् ऋते ॥ (५७।२)

ब्रह्मचर्यं दया क्षान्तिर्ध्यानं सत्यमकल्कता । (५८।१)

अहिंसा स्तेयमाधुर्ये दमश्चैते यमाः स्मृताः ॥ (५८।२)

स्नानमौनोपवासेज्यास्वाध्यायोपस्थनिग्रहः । (५९।१)

तपो ऽक्रोधो गुरोर्भक्तिः शौचं च नियमाः स्मृताः ॥ (५९।२)

पञ्चगव्यं तु गोक्षीरं दधिमूत्रशकृद्घृतम् । (६०।१)

जग्ध्वा परे ऽह्न्य् उपवसेत् कृच्छ्रं सान्तपनं चरेत् ॥ (६०।२)

पृथक् सांतपनैर्द्रव्यैः षडहः सोपवासकः । (६१।१)

सप्ताहेन तु कृच्छ्रो ऽयं महासांतपनः स्मृतः ॥ (६१।२)

पर्णोदुम्बरराजीवबिल्वपत्रकुशोदकैः । (६२।१)

प्रत्येकं प्रत्यहाभ्यस्तैः पर्णकृच्छ्र उदाहृतः ॥ (६२।२)

तप्तक्षीरघृताम्बूनामेकैकं प्रत्यहं पिबेत् । (६३।१)

एकरात्रोपवासश्च तप्तकृच्छ्रश्च पावनः ॥ (६३।२)

एकभक्तेन नक्तेन तथैवायाचितेन च । (६४।१)

उपवासेन चकन पादकृच्छ्र उदाहृतः ॥ (६४।२)

यथा कथञ्चित्त्रिगुणः प्राजापत्यो ऽयमुच्यते । (६५।१)

अयमेवातिकृच्छ्रः स्यात्पाणिपूर्णाम्बुभोजनात् ॥ (६५।२)

कृच्छ्रातिकृच्छ्रं पयसा दिवसानेकविंशतिम् । (६६।१)

द्वादशाहोपवासैश्च पराकः समुदाहृतः ॥ (६६।२)

पिण्याकाचामतक्राम्बुसक्तूनां प्रतिवासरम् । (६७।१)

एकैकमुपवासश्च कृच्छ्रः सौम्यो ऽयमुच्यते ॥ (६७।२)

एषां त्रिरात्रमभ्यासादेकैकं स्याद्यथाक्रमात् । (६८।१)

तुलापुरुष इत्येष ज्ञेयः पञ्चदशाहिकः ॥ (६८।२)

तिथिपिण्डांश्चरेद्वृद्ध्या शुक्ले शिख्यण्डसंमितान् । (६९।१)

एकैकं ह्रासयेत्कृष्णे पिण्डं चान्द्रायणं चरेत् ॥ (६९।२)

यथाकथञ्चित्पिण्डानां चत्वारिंशच्छतद्वयम् । (७०।१)

मासेनैवोपभुञ्जीत चान्द्रायणमथापरम् ॥ (७०।२)

कृत्वा त्रिषवणं स्नानं पिण्डं चान्द्रायणं चरेत् । (७१।१)

पवित्राणि जपेत्पिण्डान् गायत्त्र्या चाभिमन्त्रयेत् ॥ (७१।२)

अनादिष्टेषु पापेषु शुद्धिश्चान्द्रायणेन तु । (७२।१)

धर्मार्थो यश्चरेदेतच्चन्द्रस्यैति सलोकताम् ॥ (७२।२)

कृच्छ्रकृद्धर्मकामस्तु महतीं श्रियमश्नुते ॥ (७३।१)

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे याज्ञवल्क्योक्तप्रायश्चित्तविवेको नाम पञ्चोत्तरशततमो ऽध्यायः ॥ (७४।१)