धन्वन्तरिरुवाच । (१।१)

मूत्राघातअथातो मूत्राघातस्य निदानं शृणु सुश्रुत । (१।२)

बस्तिबस्तिशिरोमेढ्रकटीवृषणपायु च ॥ (१।३)

एकसंवहनाः प्रोक्ता गुदास्थिविवराश्रयाः । (२।१)

अधोमुखो ऽपि बस्तिर्हि मूत्रवाहिशिरामुखैः ॥ (२।२)

पार्श्वेभ्यः पूर्यते श्लक्ष्णैः स्यन्दमानैरनारतम् । (३।१)

तैस्तैरेव प्रविश्यैवं दोषान् कुर्वन्ति विंशतिम् ॥ (३।२)

मूत्राघातः प्रमेहश्च कृच्छ्रान्मर्म समाश्रयेत् । (४।१)

बस्तिवङ्क्षणमेढ्रार्तियुक्तो ऽल्पाल्पं मुहुर्मुहुः ॥ (४।२)

मूत्राण्य् आवातजे कृच्छ्रपीत्ते पीतं सदाहरुक् । (५।१)

रक्तं वा कफजो बस्तिमेढ्रगौरवशोथवान् ॥ (५।२)

सपिच्छं सनिरुद्धं च सर्वैः सर्वात्मकं मलैः । (६।१)

यदा वायुर्मुखं बस्तेर्व्यावर्त्य परिशोषयन् ॥ (६।२)

मूत्रं सपित्तं सकफं सशुक्रं वा तदा क्रमात् । (७।१)

संजायते ऽश्मरी घोरा पित्तं गोरिव रोचना ॥ (७।२)

श्लेष्माश्रया च सर्वा स्यादथास्याः पूर्वलक्षणम् । (८।१)

बस्त्याध्मानं तदासन्नदेशो हि परितो ऽतिरुक् ॥ (८।२)

बस्तौ च मूत्रसङ्गित्वं मूत्रकृच्छ्रं ज्वरो ऽरुचिः । (९।१)

सामान्यलिङ्गं रुङ्नाभिसीवनीबस्तिमूर्धसु ॥ (९।२)

विस्तीर्णवासं मूत्रं स्यात्तथा मार्गनिरोधने । (१०।१)

बद्धं बद्ध्वा सुखं मेहेदच्छं गोमेदकोपमम् ॥ (१०।२)

तत्संक्षोभाद्भवेत्सासृङ्मांसमध्वनि रुग्भवेत् । (११।१)

तत्र वाताभिसृत्यार्तो दन्तान् खादति वेपते ॥ (११।२)

गृह्णाति मेहनं नाभिं पीडयत्यतिलक्षणम् । (१२।१)

सानिलं मुञ्चति शकृन्मुहुर्मेहति बिन्दुशः ॥ (१२।२)

श्यामरूक्षाश्मरी चास्य स्याच्चिता कण्टकैरिव । (१३।१)

पित्तेन दह्यते बस्तिः पच्यमान इवोष्णवान् ॥ (१३।२)

भल्लातकास्थिसंस्थाना रक्ता पीता सिताश्मरी । (१४।१)

बस्तिर्निस्तुद्यत इव श्लेष्मणा शीतलो गुरुः ॥ (१४।२)

अश्मरी महती श्लक्ष्णा मधुवर्णाथ वा सिता । (१५।१)

एता भवन्ति बालानां तेषामेव च भूयसाम् ॥ (१५।२)

आशयोपचयाल्पत्वाद् गहणाहरणे सुखी । (१६।१)

शुक्राश्मरी तु महती जायते शुक्रधारणात् ॥ (१६।२)

स्थानच्युतमभुक्तं वा अण्डयोरन्तरे ऽनिलः । (१७।१)

शोषयत्युपसंगृह्य शुक्रं तच्छुक्रमश्मरी ॥ (१७।२)

बस्तिरुक्कृच्छ्रमूत्रत्वं शुक्ला श्वयथुकारिणी । (१८।१)

तस्यामुत्पन्नमात्रायां शुष्कमेत्य विलीयते ॥ (१८।२)

पीडिते ज्वरकासे ऽस्मिन् अश्मर्येव च शर्करा । (१९।१)

असौ वा वायुना भिन्ना सा त्वस्मिन् अनुलोमगे ॥ (१९।२)

निरेति सह मूत्रेण प्रतिलोमे विपच्यते । (२०।१)

मूत्रसंधारणं कुर्यात्क्रुद्धो बस्तेर्मुखे मरुत् ॥ (२०।२)

मूत्रसङ्गं रुजं कण्डूं कदाचिच्च सुवामतः । (२१।१)

प्रच्छाद्य बस्तिमुद्धृत्य गर्मान्तं स्थूलविप्लुताम् ॥ (२१।२)

करोति तत्र रुग्दाहं स्पन्दनोद्वेष्टनानि च । (२२।१)

बिन्दुशश्च प्रवर्तेत मूत्रं बस्तौ तु पीडिते ॥ (२२।२)

धारावरोधश्चाप्येष वातबस्तिरिति स्मृतः । (२३।१)

दुस्तरो दुस्तरतरो द्वितीयः प्रबलो ऽनिलः ॥ (२३।२)

शकृन्मार्गस्य बस्तेश्च वायुरन्तरमाश्रितः । (२४।१)

अष्ठीलाभं घनं ग्रन्थिं करोत्यचलमुन्नतम् ॥ (२४।२)

वाताष्ठीलेति सात्मानं विष्मूत्रानिलसर्गकृत् । (२५।१)

विगुणः कुण्डलीभूतो बस्तौ तीव्रव्यथो ऽनिलः ॥ (२५।२)

आबध्य मूत्रं भ्रमति संस्तम्भोद्वेष्टगौरवम् । (२६।१)

मूत्रमल्पाल्पमथवा विमुञ्चति सकृत्सकृत् ॥ (२६।२)

वातकुण्डलिकेत्येव मूत्रं तु विधृते ऽचिरम् । (२७।१)

न निरेति निरुद्धं वा मूत्रातीतं तदल्परुक् ॥ (२७।२)

विधारणात्प्रतिहतं वातादावर्तितं यदा । (२८।१)

नाभेरधस्तादुदरं मूत्रमापूरयेत्तदा ॥ (२८।२)

कुर्यात्तीव्ररुगाध्मानमशक्तिं मलसंग्रहम् । (२९।१)

तन्मूत्रं जाठरच्छिद्रवैगुण्येनानिलेन वा ॥ (२९।२)

आक्षिप्तमल्पमूत्रस्य वस्तौ नाभौ च वा मले । (३०।१)

स्थित्वा प्लवेच्छनैः पश्चात्सरुजं वाथवारुजम् ॥ (३०।२)

मूत्रोत्सर्गं सविच्छिन्नं तच्छ्रेयो गुरुशेफसोः । (३१।१)

अन्तर्वस्तिमुखे तृष्णा स्थिराल्पं सहसा भवेत् ॥ (३१।२)

अश्मरीतुल्यरुग्ग्रन्थिर् मूत्रग्रन्थिः स उच्यते । (३२।१)

मूत्रितस्य स्त्रियं यातो वायुना शुक्रमुद्धृतम् ॥ (३२।२)

स्थानाच्च्युतं मूत्रयतः प्राक् पश्चाद्वा प्रवर्तते । (३३।१)

भस्मोदकप्रतीकाशं मूत्रशुक्रं तदुच्यते ॥ (३३।२)

रूक्षदुर्बलयोर्वातेनोदावर्तं शकृद्यदा । (३४।१)

मूत्रस्रोतो ऽनुपर्येति संसृष्टं शकृता तदा ॥ (३४।२)

मूत्रबिन्दुं तुल्यगन्धं स्याद्विघातं तमादिशेत् । (३५।१)

पित्तव्यायामतीक्ष्णाम्लभोजनाध्मानकादिभिः ॥ (३५।२)

प्रवृद्धवायुना मूत्रे वस्तिस्थे चैव दाहकृत् । (३६।१)

मूत्रं वर्तयते पूर्वं सरक्तं रक्तमेव वा ॥ (३६।२)

उष्णं पुनः पुनः कृच्छ्रादुष्णवातं वदन्ति तम् । (३७।१)

रूक्षस्य क्लान्तदेहस्य बस्तिस्थौ पित्तमारुतौ ॥ (३७।२)

मूत्रक्षयं सरुग्दाहं जनयेतां तदाह्वयम् । (३८।१)

पित्तं कफो द्वावपि वा संहन्येते ऽनिलेन चेत् ॥ (३८।२)

कृच्छ्रान्मूत्रं तदा पीतं रक्तं श्वेतं घनं सृजेत् । (३९।१)

सदाहं रोचनाशङ्खचूर्णवर्णं भवेच्च तत् ॥ (३९।२)

शुष्कं समस्तवर्णं वा मूत्रसादं वदन्ति तम् । (४०।१)

इति विस्तारतः प्रोक्ता रोगा मूत्रप्रवर्तिताः ॥ (४०।२)

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे मूत्राघातमूत्राकृच्छनिदानं नामाष्टपञ्चाशदुत्तरशततमो ऽध्यायः ॥ (४१।१)