GarPur, 1, 65
Select a line for its word-by-word analysis.
समुद्रोक्तं प्रवक्ष्यामि नरस्त्रीलक्षणं शुभम् । (१।२)
samudroktaṃ pravakṣyāmi narastrīlakṣaṇaṃ śubham |
श्लिष्टाङ्गुली ताम्रनखौ पादाविष्णौ शिरोज्झितौ ॥ (२।२)
śliṣṭāṅgulī tāmranakhau pādāviṣṇau śirojjhitau ||
कूर्मोन्नतौ गूढगुल्फौ सुपार्ष्णो नृपतेः स्मृतौ । (३।१)
kūrmonnatau gūḍhagulphau supārṣṇo nṛpateḥ smṛtau |
शूर्पाकारौ विरूक्षौ च वक्रौ पादौ शिरालकौ ॥ (३।२)
śūrpākārau virūkṣau ca vakrau pādau śirālakau ||
संशुष्कौ पाण्डुरनखौ निःस्वस्य विरलाङ्गुली । (४।१)
saṃśuṣkau pāṇḍuranakhau niḥsvasya viralāṅgulī |
विच्छित्तिदौ च वंशस्य ब्रह्मघ्नौ शङ्कुसन्निभौ । (५।१)
vicchittidau ca vaṃśasya brahmaghnau śaṅkusannibhau |
नृपाणां श्रोत्रियाणां च द्वे द्वे श्रिये च धीमताम् ॥ (७।२)
nṛpāṇāṃ śrotriyāṇāṃ ca dve dve śriye ca dhīmatām ||
त्र्याद्यैर्निःस्वा मानवाः स्युर् दुःस्वभावश्च निन्दिताः । (८।१)
tryādyairniḥsvā mānavāḥ syur duḥsvabhāvaśca ninditāḥ |
केशाश्च वै कुञ्चिताश्च प्रवासे म्रियते नरः ॥ (८।२)
keśāśca vai kuñcitāśca pravāse mriyate naraḥ ||
निर्मांसजानुः सौभाग्यमल्पैर्निम्नै रतिः स्त्रियाः । (९।१)
nirmāṃsajānuḥ saubhāgyamalpairnimnai ratiḥ striyāḥ |
विकटैश्च दरिद्राः स्युः समांसै राज्यमेव च ॥ (९।२)
vikaṭaiśca daridrāḥ syuḥ samāṃsai rājyameva ca ||
महद्भिरायुराख्यातं ह्यल्पलिङ्गो धनी नरः । (१०।१)
mahadbhirāyurākhyātaṃ hyalpaliṅgo dhanī naraḥ |
वक्रे ऽन्यथा पुत्रवान् स्याद्दारिद्र्यं विनते त्वधः ॥ (११।२)
vakre 'nyathā putravān syāddāridryaṃ vinate tvadhaḥ ||
अल्पे त्वतनयो लिङ्गे शिराले ऽथ सुखी नरः । (१२।१)
alpe tvatanayo liṅge śirāle 'tha sukhī naraḥ |
स्थूलग्रन्थियुते लिङ्गे भवेत्पुत्रादिसंयुतः ॥ (१२।२)
sthūlagranthiyute liṅge bhavetputrādisaṃyutaḥ ||
दुर्बलस्त्वेकवृषणो विषमाभ्यां चलः स्त्रियाम् । (१४।१)
durbalastvekavṛṣaṇo viṣamābhyāṃ calaḥ striyām |
समाभ्यां क्षितिपः प्रोक्तः प्रलम्बेन शताब्दवान् ॥ (१४।२)
samābhyāṃ kṣitipaḥ proktaḥ pralambena śatābdavān ||
उद्वृंताभ्यां च बह्वायू रूक्षैर्मणिभिरीश्वरः । (१५।१)
udvṛṃtābhyāṃ ca bahvāyū rūkṣairmaṇibhirīśvaraḥ |
पाण्डरैर्मणिभिर् निःस्वा मलिनैः सुखभागिनः ॥ (१५।२)
pāṇḍarairmaṇibhir niḥsvā malinaiḥ sukhabhāginaḥ ||
सशब्दनिःशब्दमूत्राः स्युर् दरिद्राश्च मानवाः । (१६।१)
saśabdaniḥśabdamūtrāḥ syur daridrāśca mānavāḥ |
दक्षिणावर्तचलितमूत्राभिश्च नृपाः स्मृताः । (१७।१)
dakṣiṇāvartacalitamūtrābhiśca nṛpāḥ smṛtāḥ |
विकीर्णमूत्रा निःस्वाश्च प्रधानसुखदायिकाः ॥ (१७।२)
vikīrṇamūtrā niḥsvāśca pradhānasukhadāyikāḥ ||
एकधाराश्च वनिताः स्निग्धैर्मणिभिरुन्नतैः । (१८।१)
ekadhārāśca vanitāḥ snigdhairmaṇibhirunnataiḥ |
समैः स्त्रीरत्नधनिनो मध्ये निम्नैश्च कन्यकाः ॥ (१८।२)
samaiḥ strīratnadhanino madhye nimnaiśca kanyakāḥ ||
शुष्कैर् निःस्वा विशुष्कैश्च दुर्भगाः परिकीर्तिताः । (१९।१)
śuṣkair niḥsvā viśuṣkaiśca durbhagāḥ parikīrtitāḥ |
पुष्पगन्धे नृपाः शुक्रे मधुगन्धे धनं बहुः ॥ (१९।२)
puṣpagandhe nṛpāḥ śukre madhugandhe dhanaṃ bahuḥ ||
पुत्राः शुक्रे मत्स्यगन्धे तनुशुक्रे च कन्यकाः । (२०।१)
putrāḥ śukre matsyagandhe tanuśukre ca kanyakāḥ |
महाभोगी मांसगन्धे यज्वा स्यान्मदगन्धिनि ॥ (२०।२)
mahābhogī māṃsagandhe yajvā syānmadagandhini ||
दरिद्रः क्षारगन्धे च दीर्घायुः शीघ्रमैथुनी । (२१।१)
daridraḥ kṣāragandhe ca dīrghāyuḥ śīghramaithunī |
अशीघ्रमैथुन्यल्पायुः स्थूलस्फिक् स्याद्धनोज्झितः ॥ (२१।२)
aśīghramaithunyalpāyuḥ sthūlasphik syāddhanojjhitaḥ ||
मांसलस्फिक् सुखी स्याच्च सिंहस्फिक् भूपतिः स्मृतः । (२२।१)
māṃsalasphik sukhī syācca siṃhasphik bhūpatiḥ smṛtaḥ |
भवेत्सिंहकटी राजा निःस्वः कपिकटिर्नरः ॥ (२२।२)
bhavetsiṃhakaṭī rājā niḥsvaḥ kapikaṭirnaraḥ ||
सर्पोदरा दरिद्राः स्युः पिठरैश्च घटैः समैः । (२३।१)
sarpodarā daridrāḥ syuḥ piṭharaiśca ghaṭaiḥ samaiḥ |
धनिनो विपुलैः पार्श्वैर्निःस्वा रक्तैश्च निम्नगैः ॥ (२३।२)
dhanino vipulaiḥ pārśvairniḥsvā raktaiśca nimnagaiḥ ||
समकक्षाश्च भोगाढ्या निम्नकक्षा धनोज्झिताः । (२४।१)
samakakṣāśca bhogāḍhyā nimnakakṣā dhanojjhitāḥ |
नृपाश् चोन्नतकक्षाः स्युर् जिह्ना विषमकक्षकाः ॥ (२४।२)
nṛpāś connatakakṣāḥ syur jihnā viṣamakakṣakāḥ ||
मत्स्योदरा बहुधना नाभिभिः सुखिनः स्मृताः । (२५।१)
matsyodarā bahudhanā nābhibhiḥ sukhinaḥ smṛtāḥ |
विस्तीर्णाभिर्बहुलाभिर्निम्नाभिः क्लेशभागिनः ॥ (२५।२)
vistīrṇābhirbahulābhirnimnābhiḥ kleśabhāginaḥ ||
वामावर्तश्च साध्यं वै मेधां दक्षिणतस्तथा ॥ (२६।२)
vāmāvartaśca sādhyaṃ vai medhāṃ dakṣiṇatastathā ||
पार्श्वायता चिरायुर्दा तूपविष्टा धनेश्वरम् । (२७।१)
pārśvāyatā cirāyurdā tūpaviṣṭā dhaneśvaram |
अधो गवाढ्यं कुर्याच्च नृपत्वं पद्मकर्णिका ॥ (२७।२)
adho gavāḍhyaṃ kuryācca nṛpatvaṃ padmakarṇikā ||
एकबलिः शतायुः स्याच्छ्रीभोगी द्विवलिः स्मृतः । (२८।१)
ekabaliḥ śatāyuḥ syācchrībhogī dvivaliḥ smṛtaḥ |
त्रिवलिः क्ष्माप आचार्य ऋजुभिर्वालिभिः सुखी ॥ (२८।२)
trivaliḥ kṣmāpa ācārya ṛjubhirvālibhiḥ sukhī ||
अगम्यागामी जिह्मबलिर्भूपाः पार्श्वैश्च मांसलैः । (२९।१)
agamyāgāmī jihmabalirbhūpāḥ pārśvaiśca māṃsalaiḥ |
विपरीतैः परप्रेष्या निर्द्रव्याः सुखवर्जिताः । (३०।१)
viparītaiḥ parapreṣyā nirdravyāḥ sukhavarjitāḥ |
अनुद्धतैश्चूचुकैश्च भवन्ति सुभगा नराः ॥ (३०।२)
anuddhataiścūcukaiśca bhavanti subhagā narāḥ ||
निर्धना विषमैर् दीर्घैः पीतोपचितकैर् नृपाः । (३१।१)
nirdhanā viṣamair dīrghaiḥ pītopacitakair nṛpāḥ |
अर्थवान्समवक्षाः स्यात् पीनैर् वक्षोभिरूर्जितः ॥ (३२।२)
arthavānsamavakṣāḥ syāt pīnair vakṣobhirūrjitaḥ ||
वक्षोभिर्विषमैर् निःस्वः शस्त्रेण निधनास्तथा । (३३।१)
vakṣobhirviṣamair niḥsvaḥ śastreṇa nidhanāstathā |
विषमैर्जत्रुभिर् निःस्वा अस्थिनद्धैश्च मानवाः ॥ (३३।२)
viṣamairjatrubhir niḥsvā asthinaddhaiśca mānavāḥ ||
उन्नतैर्भोगिनो निम्नैर्निःस्वाः पीनैर्धनान्विताः । (३४।१)
unnatairbhogino nimnairniḥsvāḥ pīnairdhanānvitāḥ |
निःस्वश्चिपिटकण्ठः स्याच्छिराशुष्कगलः सुखी ॥ (३४।२)
niḥsvaścipiṭakaṇṭhaḥ syācchirāśuṣkagalaḥ sukhī ||
शूरः स्यान्महिषग्रीवः शास्त्रात्तो मृगकण्ठकः । (३५।१)
śūraḥ syānmahiṣagrīvaḥ śāstrātto mṛgakaṇṭhakaḥ |
कम्बुग्रीवश्च नृपतिर्लम्बकण्ठो ऽतिभक्षकः ॥ (३५।२)
kambugrīvaśca nṛpatirlambakaṇṭho 'tibhakṣakaḥ ||
कक्षाश्वत्थदला श्रेष्ठा सुगन्धिर् मृगरोमिका ॥ (३६।२)
kakṣāśvatthadalā śreṣṭhā sugandhir mṛgaromikā ||
अन्यथा त्वर्थहीनानां दारिद्र्यस्य च कारणम् । (३७।१)
anyathā tvarthahīnānāṃ dāridryasya ca kāraṇam |
संमासौ चैव भुग्नाल्पौ श्लिष्टौ च विपुलौ शुभौ ॥ (३७।२)
saṃmāsau caiva bhugnālpau śliṣṭau ca vipulau śubhau ||
आ जानुलम्बितौ बाहू वृत्तौ पीनौ नृपेश्वरे । (३८।१)
ā jānulambitau bāhū vṛttau pīnau nṛpeśvare |
निःस्वानां रोमशौ ह्रस्वौ श्रेष्ठौ करिकरप्रभौ ॥ (३८।२)
niḥsvānāṃ romaśau hrasvau śreṣṭhau karikaraprabhau ||
हस्ताङ्गुलय एव स्युर् वायुद्वारयुताः शुभाः । (३९।१)
hastāṅgulaya eva syur vāyudvārayutāḥ śubhāḥ |
मेधाविनां च सूक्ष्माः स्युर्भृत्यानां चिपिटाः स्मृताः ॥ (३९।२)
medhāvināṃ ca sūkṣmāḥ syurbhṛtyānāṃ cipiṭāḥ smṛtāḥ ||
स्थूलाङ्गुलीभिर्निःस्वाः स्युर्नताः स्युः सुकृशैस्तदा । (४०।१)
sthūlāṅgulībhirniḥsvāḥ syurnatāḥ syuḥ sukṛśaistadā |
कपितुल्यकराः निःस्वा व्याघ्रतुल्यकरैर्बलम् ॥ (४०।२)
kapitulyakarāḥ niḥsvā vyāghratulyakarairbalam ||
मणिबन्धैर्निगूढैश्च सुश्लिष्टैः शुभगन्धिभिः ॥ (४१।२)
maṇibandhairnigūḍhaiśca suśliṣṭaiḥ śubhagandhibhiḥ ||
नृपा हीनाः करच्छदैः सशब्दैर्धनवर्जिताः । (४२।१)
nṛpā hīnāḥ karacchadaiḥ saśabdairdhanavarjitāḥ |
संवृतैश्चैव निम्नैश्च धनिनः परिकीर्तिताः ॥ (४२।२)
saṃvṛtaiścaiva nimnaiśca dhaninaḥ parikīrtitāḥ ||
करैः करतलैश्चैव लाक्षाभिर् ईश्वरास्तलैः ॥ (४३।२)
karaiḥ karatalaiścaiva lākṣābhir īśvarāstalaiḥ ||
परदाररताः पीतै रूक्षैर् निःस्वा नरा मताः । (४४।१)
paradāraratāḥ pītai rūkṣair niḥsvā narā matāḥ |
तुषतुल्यनखाः क्लीबाः कुटिलैः स्फुटितैर्नराः ॥ (४४।२)
tuṣatulyanakhāḥ klībāḥ kuṭilaiḥ sphuṭitairnarāḥ ||
निःस्वाश्च कुनखैस्तद्वद्विवर्णैः परतर्ककाः । (४५।१)
niḥsvāśca kunakhaistadvadvivarṇaiḥ paratarkakāḥ |
ताम्रैर्भूपा धनाढ्याश्च अङ्गुष्ठैः सयवैस्तथा ॥ (४५।२)
tāmrairbhūpā dhanāḍhyāśca aṅguṣṭhaiḥ sayavaistathā ||
अङ्गुष्ठमूलजैः पुत्री स्याद्दीर्घाङ्गुलिपर्वकः । (४६।१)
aṅguṣṭhamūlajaiḥ putrī syāddīrghāṅguliparvakaḥ |
दीर्घायुः सुभगश्चैव निर्धनो विरलाङ्गुलिः ॥ (४६।२)
dīrghāyuḥ subhagaścaiva nirdhano viralāṅguliḥ ||
घनाङ्गुलिश्च सधनस्तिस्रो रेखाश्च यस्य वै । (४७।१)
ghanāṅguliśca sadhanastisro rekhāśca yasya vai |
वज्राकाराश्च धनिनां मत्स्यपुच्छनिभा बुधे ॥ (४८।२)
vajrākārāśca dhanināṃ matsyapucchanibhā budhe ||
दामाभाश्च गवाढ्यानां स्वस्तिकाभा नृपेश्वरे । (५०।१)
dāmābhāśca gavāḍhyānāṃ svastikābhā nṛpeśvare |
अलूखलाभा यज्ञाढ्या वेदीभा चाग्निहोत्रिणि । (५१।१)
alūkhalābhā yajñāḍhyā vedībhā cāgnihotriṇi |
वापीदेवकुल्याभास् त्रिकोणाभाश् च धार्मिके ॥ (५१।२)
vāpīdevakulyābhās trikoṇābhāś ca dhārmike ||
अङ्गुष्ठमूलगा रेखाः पुत्राः सूक्ष्माश्च दारिकाः । (५२।१)
aṅguṣṭhamūlagā rekhāḥ putrāḥ sūkṣmāśca dārikāḥ |
निःस्वाश्च बहुरेखाः स्युर् निर्द्रव्याश्चिबुकैः कृशैः ॥ (५३।२)
niḥsvāśca bahurekhāḥ syur nirdravyāścibukaiḥ kṛśaiḥ ||
बिम्बोपमैश्च स्फुटितैर् ओष्ठै रूक्षैश् चकण्डितैः ॥ (५४।२)
bimbopamaiśca sphuṭitair oṣṭhai rūkṣaiś cakaṇḍitaiḥ ||
विषमैर्धनहीनाश्च दन्ताः स्निग्धा घनाः शुभाः । (५५।१)
viṣamairdhanahīnāśca dantāḥ snigdhā ghanāḥ śubhāḥ |
तीक्ष्णा दन्ताः समाः श्रेष्ठा जिह्वा रक्ता समा शुभा ॥ (५५।२)
tīkṣṇā dantāḥ samāḥ śreṣṭhā jihvā raktā samā śubhā ||
श्लक्ष्णा दीर्घा च विज्ञेया तालू श्वेते धनक्षये । (५६।१)
ślakṣṇā dīrghā ca vijñeyā tālū śvete dhanakṣaye |
कृष्णे च परुषो वक्रं समं सौम्यं च संवृतम् ॥ (५६।२)
kṛṣṇe ca paruṣo vakraṃ samaṃ saumyaṃ ca saṃvṛtam ||
भूपानाममलं श्लक्ष्णं विपरीतं च दुःखिनाम् । (५७।१)
bhūpānāmamalaṃ ślakṣṇaṃ viparītaṃ ca duḥkhinām |
महादुःखं दुर्भगाणां स्त्रीमुखं पुत्रमाप्नुयात् ॥ (५७।२)
mahāduḥkhaṃ durbhagāṇāṃ strīmukhaṃ putramāpnuyāt ||
आढ्यानां वर्तुलं वक्रं निर्द्रव्याणां च दीर्घकम् । (५८।१)
āḍhyānāṃ vartulaṃ vakraṃ nirdravyāṇāṃ ca dīrghakam |
भीरुवक्रः पापकर्मा धूर्तानां चतुरश्रकम् ॥ (५८।२)
bhīruvakraḥ pāpakarmā dhūrtānāṃ caturaśrakam ||
निम्नं वक्रमपुत्राणां कृपणानां च ह्रस्वकम् । (५९।१)
nimnaṃ vakramaputrāṇāṃ kṛpaṇānāṃ ca hrasvakam |
सम्पूर्णं भोगिनां कान्तं श्मश्रु स्निग्धं शुभं मृदु ॥ (५९।२)
sampūrṇaṃ bhogināṃ kāntaṃ śmaśru snigdhaṃ śubhaṃ mṛdu ||
संहतं चास्फुटिताग्रं रक्तश्मश्रुश्च चौरकः । (६०।१)
saṃhataṃ cāsphuṭitāgraṃ raktaśmaśruśca caurakaḥ |
रक्ताल्पपरुषश्मश्रुकर्णाः स्युः पापमृत्यवः ॥ (६०।२)
raktālpaparuṣaśmaśrukarṇāḥ syuḥ pāpamṛtyavaḥ ||
निर्मांसैश् चिपिटैर् भोगाः कृपणा ह्रस्वकर्णकाः । (६१।१)
nirmāṃsaiś cipiṭair bhogāḥ kṛpaṇā hrasvakarṇakāḥ |
बृहत्कर्णाश्च धनिनो राजानः परिकीर्तिताः । (६२।१)
bṛhatkarṇāśca dhanino rājānaḥ parikīrtitāḥ |
कर्णैः स्निग्धावनद्धैश्च व्यालम्बैर् मांसलैर् नृपाः ॥ (६२।२)
karṇaiḥ snigdhāvanaddhaiśca vyālambair māṃsalair nṛpāḥ ||
भोगी वै निम्नगण्डः स्यान्मन्त्री सम्पूर्णगण्डकः । (६३।१)
bhogī vai nimnagaṇḍaḥ syānmantrī sampūrṇagaṇḍakaḥ |
शुकनासः सुखी स्याच्च शुष्कनासो ऽतिजीवनः ॥ (६३।२)
śukanāsaḥ sukhī syācca śuṣkanāso 'tijīvanaḥ ||
दीर्घनासे च सौभाग्यं चौरश्चाकुञ्चितेन्द्रियः ॥ (६४।२)
dīrghanāse ca saubhāgyaṃ cauraścākuñcitendriyaḥ ||
मृत्युश्चिपिटनासे स्याद्धीनो भाग्यवतां भवेत् । (६५।१)
mṛtyuścipiṭanāse syāddhīno bhāgyavatāṃ bhavet |
स्वल्पच्छिद्रौ सुपुटौ च अवक्रौ च नृपेश्वरे ॥ (६५।२)
svalpacchidrau supuṭau ca avakrau ca nṛpeśvare ||
क्रूरे दक्षिणवक्रा स्याद् बलिनां च क्षुतं सकृत् । (६६।१)
krūre dakṣiṇavakrā syād balināṃ ca kṣutaṃ sakṛt |
स्याद् विनिष्पिण्डितं ह्रादि सानुनादं च जीवकृत् ॥ (६६।२)
syād viniṣpiṇḍitaṃ hrādi sānunādaṃ ca jīvakṛt ||
वक्रान्तैः पद्मपत्राभैर्लोचनैः सुखभागिनः । (६७।१)
vakrāntaiḥ padmapatrābhairlocanaiḥ sukhabhāginaḥ |
मार्जारलोचनैः पाप्मा दुरात्मा मधुपिङ्गलैः ॥ (६७।२)
mārjāralocanaiḥ pāpmā durātmā madhupiṅgalaiḥ ||
क्रूराः केकरनेत्राश्च हरिताक्षाः सकल्मषाः । (६८।१)
krūrāḥ kekaranetrāśca haritākṣāḥ sakalmaṣāḥ |
जिह्मैश्च लोचनैः शूराः सेनान्यो गजलोचनाः ॥ (६८।२)
jihmaiśca locanaiḥ śūrāḥ senānyo gajalocanāḥ ||
गम्भीराक्षा ईश्वराः स्युर्मन्त्रिणः स्थूलचक्षुषः । (६९।१)
gambhīrākṣā īśvarāḥ syurmantriṇaḥ sthūlacakṣuṣaḥ |
नीलोत्पलाक्षा विद्वांसः सौभाग्यं श्यामचक्षुषाम् ॥ (६९।२)
nīlotpalākṣā vidvāṃsaḥ saubhāgyaṃ śyāmacakṣuṣām ||
स्यात् कृष्णतारकाक्षाणाम् अक्ष्णाम् उत्पाटनं किल । (७०।१)
syāt kṛṣṇatārakākṣāṇām akṣṇām utpāṭanaṃ kila |
मण्डलाक्षाश्च पापाः स्युर्निःस्वाः स्युर् देनलोचनाः ॥ (७०।२)
maṇḍalākṣāśca pāpāḥ syurniḥsvāḥ syur denalocanāḥ ||
दृक् स्निग्धा विपुला भोगे अल्पायुरधिकोन्नता । (७१।१)
dṛk snigdhā vipulā bhoge alpāyuradhikonnatā |
घनदीर्घासु सक्तभ्रूर् बालेन्दून्नतसुभ्रुवः । (७२।१)
ghanadīrghāsu saktabhrūr bālendūnnatasubhruvaḥ |
आढ्यो निःस्वश्च खण्डभ्रूर् मध्ये च विनतभ्रुवः ॥ (७२।२)
āḍhyo niḥsvaśca khaṇḍabhrūr madhye ca vinatabhruvaḥ ||
स्त्रीषु गम्यासु सक्ताः स्युः सुतार्थे परिवर्जिताः । (७३।१)
strīṣu gamyāsu saktāḥ syuḥ sutārthe parivarjitāḥ |
उन्नतैर् विपुलैः शङ्खैर्ललाटैर्विषमैस्तथा ॥ (७३।२)
unnatair vipulaiḥ śaṅkhairlalāṭairviṣamaistathā ||
निर्धना धनवन्तश्च अर्धेन्दुसदृशैर्नराः । (७४।१)
nirdhanā dhanavantaśca ardhendusadṛśairnarāḥ |
आचार्याः शुक्तिविशालैः शिरालैः पापकारिणः ॥ (७४।२)
ācāryāḥ śuktiviśālaiḥ śirālaiḥ pāpakāriṇaḥ ||
अन्नताभैः शिराभिश्च स्वस्तिकाभिर् धनेश्वराः । (७५।१)
annatābhaiḥ śirābhiśca svastikābhir dhaneśvarāḥ |
निम्नैर्ललाटैर् बन्धार्हाः क्रूरकर्मरतास्तथा ॥ (७५।२)
nimnairlalāṭair bandhārhāḥ krūrakarmaratāstathā ||
संवृतैश्च ललाटैश्च कृपणा उन्नतैर्नृपाः । (७६।१)
saṃvṛtaiśca lalāṭaiśca kṛpaṇā unnatairnṛpāḥ |
प्रचुराश्रुदीनं रूक्षं च रुदितं च सुखावहम् । (७७।१)
pracurāśrudīnaṃ rūkṣaṃ ca ruditaṃ ca sukhāvaham |
अकम्पं हसितं श्रेष्ठं मीलिताक्षमघावहम् ॥ (७७।२)
akampaṃ hasitaṃ śreṣṭhaṃ mīlitākṣamaghāvaham ||
असकृद्धसितं दुष्टं सोन्मादस्य ह्यनेकधा । (७८।१)
asakṛddhasitaṃ duṣṭaṃ sonmādasya hyanekadhā |
ललाटोपसृतास्तिस्रो रेखाः स्युः शतवर्षिणाम् ॥ (७८।२)
lalāṭopasṛtāstisro rekhāḥ syuḥ śatavarṣiṇām ||
अरेखेणायुर् नवतिर् विच्छिन्नाभिश्च पुंश्ललाः ॥ (७९।२)
arekheṇāyur navatir vicchinnābhiśca puṃślalāḥ ||
पञ्चभिः सप्तभिः षड्भिः पञ्चाशद्बहुभिस्तथा ॥ (८०।२)
pañcabhiḥ saptabhiḥ ṣaḍbhiḥ pañcāśadbahubhistathā ||
चत्वारिंशच्च वक्राभिस्त्रिंशद्भ्रूलग्नगामिभिः । (८१।१)
catvāriṃśacca vakrābhistriṃśadbhrūlagnagāmibhiḥ |
विंशतिर्वामवक्राभिर् आयुः क्षुद्राभिरल्पकम् ॥ (८१।२)
viṃśatirvāmavakrābhir āyuḥ kṣudrābhiralpakam ||
छत्राकारैः शिरोभिस्तु नृपा निम्नशिरा धनी । (८२।१)
chatrākāraiḥ śirobhistu nṛpā nimnaśirā dhanī |
चिपिटैश्च पितुर्मृत्युर् गवाद्याः परिमण्डलैः ॥ (८२।२)
cipiṭaiśca piturmṛtyur gavādyāḥ parimaṇḍalaiḥ ||
घटमूर्धा पापरुचिर्धनाद्यैः परिवर्जितः । (८३।१)
ghaṭamūrdhā pāparucirdhanādyaiḥ parivarjitaḥ |
कृष्णैराकुञ्चितैः केशैः स्निग्धैरेकैकसम्भवैः ॥ (८३।२)
kṛṣṇairākuñcitaiḥ keśaiḥ snigdhairekaikasambhavaiḥ ||
अभिन्नाग्रैश्च मृदुभिर्न चातिबहुभिर्नृपाः । (८४।१)
abhinnāgraiśca mṛdubhirna cātibahubhirnṛpāḥ |
बहुमूलैश्च विषमैः स्थूलाग्रैः कपिलैस्तथा ॥ (८४।२)
bahumūlaiśca viṣamaiḥ sthūlāgraiḥ kapilaistathā ||
निःस्वाश् चैवातिकुचिलैर् घनैरसितमूर्धजैः । (८५।१)
niḥsvāś caivātikucilair ghanairasitamūrdhajaiḥ |
यद्यद्गात्रं महारूक्षं शिरालं मांसवर्जितम् ॥ (८५।२)
yadyadgātraṃ mahārūkṣaṃ śirālaṃ māṃsavarjitam ||
विपुलस्त्रिषु गम्भीरो दीर्घः सूक्ष्मश्च पञ्चसु ॥ (८६।२)
vipulastriṣu gambhīro dīrghaḥ sūkṣmaśca pañcasu ||
षडुन्नतश् चतुर्ह्रस्वो रक्तः सप्तस्वसौ नृपः । (८७।१)
ṣaḍunnataś caturhrasvo raktaḥ saptasvasau nṛpaḥ |
नाभिः स्वरश्च ससत्त्वं च त्रयं गम्भीरमीरितम् ॥ (८७।२)
nābhiḥ svaraśca sasattvaṃ ca trayaṃ gambhīramīritam ||
पुंसः स्यादतिविस्तीर्णं ललाटं वदनं ह्युरः । (८८।१)
puṃsaḥ syādativistīrṇaṃ lalāṭaṃ vadanaṃ hyuraḥ |
चक्षुः कक्षा नासिका च षट् स्युर् नृपकृकाटिकाः ॥ (८८।२)
cakṣuḥ kakṣā nāsikā ca ṣaṭ syur nṛpakṛkāṭikāḥ ||
उन्नतानि च ह्रस्वानि जङ्घा ग्रीवा च लिङ्गकम् । (८९।१)
unnatāni ca hrasvāni jaṅghā grīvā ca liṅgakam |
पृष्ठं चत्वारि रक्तानि करताल्वधरा नखाः ॥ (८९।२)
pṛṣṭhaṃ catvāri raktāni karatālvadharā nakhāḥ ||
नेत्रान्तपादजिह्वौष्ठाः पञ्च सूक्ष्माणि सन्ति वै । (९०।१)
netrāntapādajihvauṣṭhāḥ pañca sūkṣmāṇi santi vai |
नराणां लक्षणं प्रोक्तं वदामि स्त्रीषु लक्षणम् ॥ (९१।२)
narāṇāṃ lakṣaṇaṃ proktaṃ vadāmi strīṣu lakṣaṇam ||
राज्ञ्याः स्निग्धौ समौ पादौ तलौ ताम्रौ नखौ तथा । (९२।१)
rājñyāḥ snigdhau samau pādau talau tāmrau nakhau tathā |
श्लिष्टाङ्गुली चोन्नताग्रौ तां प्राप्य नृपतिर्भवेत् ॥ (९२।२)
śliṣṭāṅgulī connatāgrau tāṃ prāpya nṛpatirbhavet ||
अस्वेदिनौ मृदुतलौ मत्स्याङ्कुशघ्वजाञ्चितौ ॥ (९३।२)
asvedinau mṛdutalau matsyāṅkuśaghvajāñcitau ||
वज्राब्जहलचिह्नौ च दास्याः पादौ ततो ऽन्यथा । (९४।१)
vajrābjahalacihnau ca dāsyāḥ pādau tato 'nyathā |
अनुल्बणं सन्धिदेशं समं जानुद्वयं शुभम् । (९५।१)
anulbaṇaṃ sandhideśaṃ samaṃ jānudvayaṃ śubham |
श्रोणीललाटकं स्त्रीणामूरु कूर्मोन्नतं शुभम् ॥ (९६।२)
śroṇīlalāṭakaṃ strīṇāmūru kūrmonnataṃ śubham ||
गूढो मणिश्च शुभदो नितम्बश्च गुरुः शुभः । (९७।१)
gūḍho maṇiśca śubhado nitambaśca guruḥ śubhaḥ |
विस्तीर्णमांसोपचिता गम्भीरा विपुला शुभा ॥ (९७।२)
vistīrṇamāṃsopacitā gambhīrā vipulā śubhā ||
नाभिः प्रदक्षिणावर्ता मध्यं त्रिवलिशोभितम् । (९८।१)
nābhiḥ pradakṣiṇāvartā madhyaṃ trivaliśobhitam |
कठिनौ रोमशा शस्ता मृदुग्रीवा च कम्बुभा । (९९।१)
kaṭhinau romaśā śastā mṛdugrīvā ca kambubhā |
आरक्तावधरौ श्रेष्ठौ मांसलं वर्तुलं मुखम् ॥ (९९।२)
āraktāvadharau śreṣṭhau māṃsalaṃ vartulaṃ mukham ||
कुन्दपुष्पसमा दन्ता भाषितं कोकिलासमम् । (१००।१)
kundapuṣpasamā dantā bhāṣitaṃ kokilāsamam |
नासा समा समपुटा स्त्रीणां तु रुचिरा शुभा । (१०१।१)
nāsā samā samapuṭā strīṇāṃ tu rucirā śubhā |
नीलोत्पलनिभं चक्षुर्नासालग्नं न लम्बकम् ॥ (१०१।२)
nīlotpalanibhaṃ cakṣurnāsālagnaṃ na lambakam ||
न पृथू बालेन्दुनिभे भ्रुवौ चाथ ललाटकम् । (१०२।१)
na pṛthū bālendunibhe bhruvau cātha lalāṭakam |
शुभम् अर्धेन्दुसंस्थानम् अतुङ्गं स्यादलोमशम् ॥ (१०२।२)
śubham ardhendusaṃsthānam atuṅgaṃ syādalomaśam ||
सुमांसलं कर्णयुग्मं समं मृदु समाहितम् । (१०३।१)
sumāṃsalaṃ karṇayugmaṃ samaṃ mṛdu samāhitam |
स्निग्धा नीलाश्च मृदवो मूर्धजाः कुञ्चिताः कचाः ॥ (१०३।२)
snigdhā nīlāśca mṛdavo mūrdhajāḥ kuñcitāḥ kacāḥ ||
स्त्रीणां समं शिरः श्रेष्ठं पादे पाणितले ऽथवा । (१०४।१)
strīṇāṃ samaṃ śiraḥ śreṣṭhaṃ pāde pāṇitale 'thavā |
शङ्खातपत्रपद्मैश्च मत्स्यस्वस्तिकसद्रथैः ॥ (१०५।२)
śaṅkhātapatrapadmaiśca matsyasvastikasadrathaiḥ ||
लक्षणैरङ्कुशाद्यैश्च स्त्रियः स्यू राजवल्लभाः । (१०६।१)
lakṣaṇairaṅkuśādyaiśca striyaḥ syū rājavallabhāḥ |
न निम्नं नोन्नतं स्त्रीणां भवेत्करतलं शुभम् । (१०७।१)
na nimnaṃ nonnataṃ strīṇāṃ bhavetkaratalaṃ śubham |
रेखान्वितं त्वविधवां कुर्यात् संभोगिनीं स्त्रियम् । (१०७।२)
rekhānvitaṃ tvavidhavāṃ kuryāt saṃbhoginīṃ striyam |
रेखा या मणिबन्धोत्था गता मध्याङ्गुलिं करे ॥ (१०७।३)
rekhā yā maṇibandhotthā gatā madhyāṅguliṃ kare ||
गता पाणितले या च योर्ध्वपादतले स्थिता । (१०८।१)
gatā pāṇitale yā ca yordhvapādatale sthitā |
स्त्रीणां पुंसां तथा सा स्याद्राज्याय च सुखाय च ॥ (१०८।२)
strīṇāṃ puṃsāṃ tathā sā syādrājyāya ca sukhāya ca ||
कनिष्ठिकामूलभवा रेखा कुर्याच्छतायुषम् । (१०९।१)
kaniṣṭhikāmūlabhavā rekhā kuryācchatāyuṣam |
ऊना ऊनायुषं कुर्याद्रेखाश्चाङ्गुष्ठमूलगाः । (११०।१)
ūnā ūnāyuṣaṃ kuryādrekhāścāṅguṣṭhamūlagāḥ |
बृहत्यः पुत्रास्तन्व्यस्तु प्रमदाः परिकीर्तिताः ॥ (११०।२)
bṛhatyaḥ putrāstanvyastu pramadāḥ parikīrtitāḥ ||
स्वल्पायुषो बहुच्छिन्ना दीर्घाच्छिन्ना महायुषम् । (१११।१)
svalpāyuṣo bahucchinnā dīrghācchinnā mahāyuṣam |
शुभं तु लक्षणं स्त्रीणां प्रोक्तं त्वशुभमन्यथा ॥ (१११।२)
śubhaṃ tu lakṣaṇaṃ strīṇāṃ proktaṃ tvaśubhamanyathā ||
कनिष्ठिकानामिका वा यस्या न स्पृशते महीम् । (११२।१)
kaniṣṭhikānāmikā vā yasyā na spṛśate mahīm |
अङ्गुष्ठं वा गतातीत्य तर्जनी कुलटा च सा ॥ (११२।२)
aṅguṣṭhaṃ vā gatātītya tarjanī kulaṭā ca sā ||
ऊर्ध्वं द्वाभ्यां पिण्डिकाभ्यां जङ्घे चातिशिरालके । (११३।१)
ūrdhvaṃ dvābhyāṃ piṇḍikābhyāṃ jaṅghe cātiśirālake |
रोमशे चातिमांसे च कुम्भाकारं तथोदरम् ॥ (११३।२)
romaśe cātimāṃse ca kumbhākāraṃ tathodaram ||
वामावर्तं निम्नमल्पं दुःखितानां च गुह्यकम् । (११४।१)
vāmāvartaṃ nimnamalpaṃ duḥkhitānāṃ ca guhyakam |
ग्रीवया ह्रस्वया निःस्वा दीर्घया च कुलक्षयः ॥ (११४।२)
grīvayā hrasvayā niḥsvā dīrghayā ca kulakṣayaḥ ||
पृथुलया प्रचण्डाश्च स्त्रियः स्युर्नात्र संशयः । (११५।१)
pṛthulayā pracaṇḍāśca striyaḥ syurnātra saṃśayaḥ |
केकरे पिङ्गले नेत्रे श्यामे लोलेक्षणा सती ॥ (११५।२)
kekare piṅgale netre śyāme lolekṣaṇā satī ||
स्मिते कूपे गण्डयोश्च सा ध्रुवं व्यभिचारिणी । (११६।१)
smite kūpe gaṇḍayośca sā dhruvaṃ vyabhicāriṇī |
प्रलम्बिनी ललाटे तु देवरं हन्ति चाङ्गना ॥ (११६।२)
pralambinī lalāṭe tu devaraṃ hanti cāṅganā ||
उदरे श्वशुरं हन्ति पतिं हन्ति स्फिचोर्द्वयोः । (११७।१)
udare śvaśuraṃ hanti patiṃ hanti sphicordvayoḥ |
या तु रोमोत्तरौष्ठी स्यान्न शुभा भर्तुरेव हि ॥ (११७।२)
yā tu romottarauṣṭhī syānna śubhā bhartureva hi ||
स्तनौ सरोमाव् अशुभौ कर्णौ च विषमौ तथा । (११८।१)
stanau saromāv aśubhau karṇau ca viṣamau tathā |
कराला विषमा दन्ताः क्लेशाय च भवन्ति ते ॥ (११८।२)
karālā viṣamā dantāḥ kleśāya ca bhavanti te ||
चौर्याय कृष्णमांसाश्च दीर्घा भर्तुश्च मृत्यवे । (११९।१)
cauryāya kṛṣṇamāṃsāśca dīrghā bhartuśca mṛtyave |
क्रव्यादरूपैर्हस्तैश्च वृककाकादिसन्निभैः ॥ (११९।२)
kravyādarūpairhastaiśca vṛkakākādisannibhaiḥ ||
शिरालैर्विषमैः शुष्कैर्वित्तहीना भवन्ति हि । (१२०।१)
śirālairviṣamaiḥ śuṣkairvittahīnā bhavanti hi |
समुन्नतोत्तरौष्ठी या कलहे रूक्षभाषिणी ॥ (१२०।२)
samunnatottarauṣṭhī yā kalahe rūkṣabhāṣiṇī ||
स्त्रीषु दोषा विरूपासु पत्राकारो गुणास्ततः । (१२१।१)
strīṣu doṣā virūpāsu patrākāro guṇāstataḥ |
नरस्त्रीलक्षणं प्रोक्तं वक्ष्ये तज्ज्ञानदायकम् ॥ (१२१।२)
narastrīlakṣaṇaṃ proktaṃ vakṣye tajjñānadāyakam ||
इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ज्योतिःशास्त्रे सामुद्रिके स्त्रीनरलक्षणं नाम पञ्चषष्टितमो ऽध्यायः ॥ (१२२।१)
iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe jyotiḥśāstre sāmudrike strīnaralakṣaṇaṃ nāma pañcaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.