सूत उवाच । (१।१)

न कश्चित्कस्यचिन्मित्रं न कश्चित्कस्यचिद्रिपुः । (१।२)

कारणादेव जायन्ते मित्राणि रिपवस्तथा ॥ (१।३)

शोकत्राणं भयत्राणं प्रीतिविश्वासभाजनम् । (२।१)

केन रत्नांमदं सृष्टं मित्रमित्यक्षरद्वयम् ॥ (२।२)

सकृदुच्चरितं येन हरिरित्यक्षरद्वयम् । (३।१)

बद्धः परिकरस्तेन मोक्षाय गमनं प्रति ॥ (३।२)

न मातरि न दारेषु न सोदर्ये न चात्मजे । (४।१)

विश्वासस्तादृशः पुंसां यादृङ्मित्रे स्वभावजे ॥ (४।२)

यदिच्छेच्छाश्वतीं प्रीतिं त्रीन्दोषान्परिवर्जयेत् । (५।१)

द्यूतम् अर्थप्रयोगं च परोक्षे दारदर्शनम् ॥ (५।२)

मात्रा स्वस्रा दुहित्रा वा न विविक्तासनो वसेत् । (६।१)

बलवानिन्द्रियग्रामो विद्वांसमपि कर्षति ॥ (६।२)

विपरीतरतिः कामः स्वायतेषु न विद्यते । (७।१)

यथोपायो वधो दण्डस्तथैव ह्यनुवर्तते ॥ (७।२)

अपि कल्पानिलस्यैव तुरगस्य महोदधेः । (८।१)

शक्यते प्रसरो बोद्धुं न ह्यरक्तस्य चेतसः ॥ (८।२)

क्षणो नास्ति रहो नास्ति नास्ति प्रार्थयिता जनः । (९।१)

तेन शौनक नारीणां सतीत्वमुपजायते ॥ (९।२)

एकः वै सेवते नित्यम् अन्यश् चेतपि रोचते । (१०।१)

पुरुषाणामलाभेन नारी चैव पतिव्रता ॥ (१०।२)

जननी यानि कुरुते रहस्यं मदनातुरा । (११।१)

सुतैस्तानि न चिन्त्यानि शीलविप्रतिपत्तिभिः ॥ (११।२)

पराधीना निद्रा परहृदयकृत्यानुसरणं सदा हेला हास्यं नियतमपि शोकेन रहितम् । (१२।१)

पणे न्यस्तः कायो विटजनखुरैर्दारितगलो बहूत्कण्ठवृतिर्जगति गणिक्राया बहुमतः ॥ (१२।२)

अग्निरापः स्त्रियो मूर्खाः सर्पा राजकुलानि च । (१३।१)

नित्यं परोपसेव्यानि सद्यः प्राणहराणि षट् ॥ (१३।२)

किं चित्रं यदि वेदशास्त्रकुशलो विप्रो भवेत्पण्डितः किं चित्रं यदि दण्डनीतिकुशलो राजा भवेद्धार्मिकः । (१४।१)

किं चित्रं यदि रूपयौवनवती साध्वी भवेत्कामिनी तच्चित्रं यदि निर्धनो ऽपि पुरुषः पापं न कुर्यात् क्वचित् ॥ (१४।२)

नात्मच्छिद्रं परे दद्याद्विद्याच्छिद्रं परस्य च । (१५।१)

गूहेत्कूर्म इवाङ्गानि परभावं च लक्षयेत् ॥ (१५।२)

पातालतलवासिन्य उच्चप्राकारसंस्थिताः । (१६।१)

यदि नो चिकुरोद्भेदाल्लभ्यन्ते कैः स्त्रियो न हि ॥ (१६।२)

समधर्मा हि मर्मज्ञस्तीक्ष्णः स्वजनकण्टकः । (१७।१)

न तथा बाधते शत्रुः कृतवैरो बहिः स्थितः ॥ (१७।२)

स पण्डितो यो ह्यनुञ्जयेद्वै मिष्टेन बालं विनियेन शिष्टम् । (१८।१)

अर्थेन नारीं तपसा हि देवान्सर्वांश्च लोकांश्च सुसंग्रहेण ॥ (१८।२)

छलेन मित्रं कलुषेण धर्मं परोपतापेन समृद्धिभावनम् । (१९।१)

सुखेन विद्यां पुरुषेण नारीं वाञ्छन्ति वै ये न च पण्डितास्ते ॥ (१९।२)

फलार्थी फलिनं वृक्षं यश्छिन्द्याद्दुर्मतिर्नरः । (२०।१)

निष्फलं तस्य वै कार्यं महादोषमवाप्नुयात् ॥ (२०।२)

सधनो हि तपस्वी च दूरतो वै कृतश्रमः । (२१।१)

मद्यपस्त्री सतीत्येवं विप्र न श्रद्दधाम्यहम् ॥ (२१।२)

न विश्वसेदविश्वस्ते मित्रस्यापि न विश्वसेत् । (२२।१)

कदाचित्कुपितं मित्रं सर्वं गुह्यं प्रकाशयेत् ॥ (२२।२)

सर्वभूतेषु विश्वासः सर्वभूतेषु सात्त्विकः । (२३।१)

स्वभावम् आत्मना गूहेदेतत्साधोर्हि लक्षणम् ॥ (२३।२)

यस्मिन्कस्मिन्कृते कार्ये कर्तारमनुवर्तते । (२४।१)

सर्वथा वर्तमानो ऽपि धैर्यबुद्धिं तु कारयेत् ॥ (२४।२)

वृद्धाः स्त्रियो नवं मद्यं शुष्कं मांसं त्रिमूलकम् । (२५।१)

रात्रौ दधि दिवा स्वप्नं विद्वान्षट् परिवर्जयेत् ॥ (२५।२)

विषं गोष्ठी दरिद्रस्य वृद्धस्य तरुणी विषम् । (२६।१)

विषं कुशिक्षिता विद्या अजीर्णे भोजनं विषम् ॥ (२६।२)

प्रियं गानमकुण्ठस्य नीचस्योच्चासनं प्रियम् । (२७।१)

प्रियं दानं दरिद्रस्य भूनश् च तरुणी प्रिया ॥ (२७।२)

अत्यम्बुपानं कठिनाशनं च धातुक्षयो वेगविधारणं च । (२८।१)

दिवाशयो जागरणं च रात्रौ षड्भिर्नराणां निवसन्ति रोगाः ॥ (२८।२)

बालातपश् चाप्य् अतिमैथुनं च श्मशानधूमः करतापनं च । (२९।१)

रजस्वलावक्त्रनिरीक्षणं च सुदीर्घमायुर् ननुकर्षयेच्च ॥ (२९।२)

शुष्कं मांसं स्त्रियो वृद्धा बालार्कस्तरुणं दधि । (३०।१)

प्रभाते मैथुनं निद्रा सद्यः प्राणहराणि षट् ॥ (३०।२)

सद्यः पक्वघृतं द्राक्षा बाला स्त्री क्षीरभोजनम् । (३१।१)

उष्णोदकं तरुच्छाया सद्यः प्राणहराणि षट् ॥ (३१।२)

कूपोदकं वटच्छाया नारीणां च पयोधरः । (३२।१)

शीतकाले भवेदुष्णमुष्णकाले च शीतलम् ॥ (३२।२)

त्रयो बलकराः सद्यो बालाभ्यङ्गसुभोजनम् । (३३।१)

त्रयो बलहराः सद्यो ह्यध्वा वे मैथुनं ज्वरः ॥ (३३।२)

शुष्कं मांसं पयो नित्यं भार्यामित्रैः सहैव तु । (३४।१)

न भोक्तव्यं नृपैः सार्धं वियोगं कुरुते क्षणात् ॥ (३४।२)

कुचेलिन दन्तमलोपधारिणं बह्वाशिनं निष्ठुरवाक्यभाषिणम् । (३५।१)

सूर्योदये ह्यस्तमये ऽपि शायिनं विमुञ्चति श्रीरपि चक्रपाणिनम् ॥ (३५।२)

नित्यं छेदस् तृणानां धरणिविलेखनं पादयोश्चापमार्ष्टिः दन्तानामप्यशौचं मलिनवसनता रूक्षता मूर्धजानाम् । (३६।१)

द्वे संध्ये चापि निद्रा विवसनशयनं ग्रासहासातिरेकः स्वाङ्गे पीठे च वाद्यं निधनमुपनयेत्केशवस्यापि लक्ष्मीम् ॥ (३६।२)

शिरः सुधौतं चरणौ सुमार्जितौ वराङ्गनासेवनमल्पभोजनम् । (३७।१)

अनग्नशायित्वमपर्वमैथुनं चिरप्रनष्टां श्रियमानयन्ति षट् ॥ (३७।२)

यस्य कस्य तु पुष्पस्य पाणाडरस्य विशेषतः । (३८।१)

शिरसा धार्यमाणस्य ह्यलक्ष्मीः प्रतिहन्यते ॥ (३८।२)

दीपस्य पश्चिमा छाया छाया शय्यासनस्य च । (३९।१)

रजकस्य तु यत्तीर्थलक्ष्मीस्तत्र तिष्ठति ॥ (३९।२)

बालातपः प्रेतधूमः स्त्री वृद्धा तरुणं दधि । (४०।१)

आयुष्कामो न सेवेत तथा संमार्जनीरजः ॥ (४०।२)

गजाश्वरथधान्यानां गवां चैव रजः शुभम् । (४१।१)

अशुभं च विजानीयात्खरोष्ट्रजाविकेषु च ॥ (४१।२)

गवां रजो धान्यरजः पुत्रस्याङ्गभवं रजः । (४२।१)

एतद्रजो महाशस्तं महापातकनाशनम् ॥ (४२।२)

अजारजः खररजो यत्तु संमार्जनीरजः । (४३।१)

एतद्रजो महापापं महाकिल्बिषकारकम् ॥ (४३।२)

शूर्पवातो नखाग्राम्बु स्नानवस्त्रमृजोदकम् । (४४।१)

केशाम्बु मार्जनीरेणुर्हन्ति पुण्यं पुरा कृतम् ॥ (४४।२)

विप्रयोर्विप्रवह्न्योश्च दम्पत्योः स्वामिनोस्तथा । (४५।१)

अन्तरेण न गन्तव्यं हयस्य वृषभस्य च ॥ (४५।२)

स्त्रीषु राजाग्निसर्पेषु स्वाध्याये शत्रुसेवने । (४६।१)

भोगास्वादेषु विश्वासं कः प्राज्ञः कर्तुमर्हति ॥ (४६।२)

न विश्वसेदविश्वस्तं विश्वस्तं विश्वस्तं नातिविश्वसेत् । (४७।१)

विश्वासाद्भयमुत्पन्नं मूलादपि निकृन्तति ॥ (४७।२)

वैरिणा सह संधाय विश्वस्तो यदि तिष्ठति । (४८।१)

स वृक्षाग्रे प्रसुप्तो हि पतितः प्रतिबुध्यते ॥ (४८।२)

नात्यन्तं मृदुना भाव्यं नात्यन्तं क्रूरकर्मणा । (४९।१)

मृदुनैव मृदुं हन्ति दारुणेनैव दारुणम् ॥ (४९।२)

नात्यन्तं सरलैर्भाव्यं नात्यन्तं मृदुना तथा । (५०।१)

सरलास्तत्र छिद्यन्ते कुब्जास्तिष्ठन्ति पादपाः ॥ (५०।२)

नमन्ति फलिनो वृक्षा नमन्ति गुणिनो जनाः । (५१।१)

शुष्कवृक्षाश्च मूर्खाश्च भिद्यन्ते न नमन्ति च ॥ (५१।२)

अप्रार्थितानि दुःखानि यथैवायान्ति यान्ति च । (५२।१)

मार्जार इव लुम्पेत तथा प्रार्थयितार नरः ॥ (५२।२)

पूर्वं पश्चाच्चरन्त्यार्ये सदैव बहुसम्पदः । (५३।१)

विपरीतमनार्ये च यथेच्छसि तथा चर ॥ (५३।२)

षट्कर्णो भिद्यते मन्त्रश्चतुःकर्णश् च धार्यते । (५४।१)

द्विकर्णस्य तु मन्त्रस्य ब्रह्माप्यन्तं न बुध्यते ॥ (५४।२)

तया गवा किं क्रियते या न दोग्ध्री न गर्भिणी । (५५।१)

को ऽर्थः पुत्रेण जातेन यो न विद्वान्न धार्मिकः ॥ (५५।२)

एकेनापि सुपुत्रेण विद्यायुक्तेन धीमता । (५६।१)

कुलं पुरुषसिंहेन चन्द्रेण गगनं यथा ॥ (५६।२)

एकेनापि सुवृक्षेण पुष्पितेन सुगन्धिना । (५७।१)

वनं सुवासितं सर्वं सुपुत्रेण कुलं यथा ॥ (५७।२)

एको हि गुणवान्पुत्रो निर्गुणेन शतेन किम् । (५८।१)

चन्द्रो हन्ति तमांस्येको न च ज्योतिःसहस्रकम् ॥ (५८।२)

लालयेत्पञ्च वर्षाणि दश वर्षाणि ताडयेत् । (५९।१)

प्राप्ते तु षोडशे वर्षे पुत्रं मित्रवदाचरेत् ॥ (५९।२)

जायमानो हरेद्दारान् वर्धमानो हरेद्धनम् । (६०।१)

म्रियमाणो हरेत्प्राणान्नास्ति पुत्रसमो रिपुः ॥ (६०।२)

केचिन्मृगमुखा व्याघ्राः केचिद्व्याघ्रमुखा मृगाः । (६१।१)

तत्स्वरूपपहिज्ञाने ह्यविश्वासः पदे पदे ॥ (६१।२)

एकः क्षमावतां दोषो द्वितीयो नोपपद्यते । (६२।१)

यदेनं क्षमया युक्तमशक्तं मन्यते जनः ॥ (६२।२)

एतदेवानुमन्येत भोगा हि क्षणभङ्गिनः । (६३।१)

स्निग्धेषु च विदग्धस्य मतयो वै ह्यनाकुलाः ॥ (६३।२)

ज्येष्ठः पितृसमो भ्राता मृते पितरि शौनक । (६४।१)

सर्वेषां स पिता हि स्यात्सर्वेषामनुपालकः ॥ (६४।२)

कनिष्ठेषु च सर्वेषु समत्वेनानुवर्तते । (६५।१)

समापभोगजीवेषु यथैवं तनयेषु च ॥ (६५।२)

बहूनामल्पसाराणां समवायो हि दारुणः । (६६।१)

तृणैरावेष्टिता रज्जुस्तया नागो ऽपि बध्यते ॥ (६६।२)

अपहृत्य परस्वं हि यस्तु दानं प्रयच्छति । (६७।१)

स दाता नरकं याति यस्यार्थास्तस्य तत्फलम् ॥ (६७।२)

देवद्रव्यविनाशेन ब्रह्मस्वहरणेन च । (६८।१)

कुलान्यकुलतां यान्ति ब्राह्मणातिक्रमेण च ॥ (६८।२)

ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चोरे भग्नव्रते तथा । (६९।१)

निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः ॥ (६९।२)

नाश्रन्ति पितरो देवाः क्षुद्रस्य वृषलीपतेः । (७०।१)

भार्याजितस्य नाश्रन्ति यस्याश्चोपपतिर्गृहे ॥ (७०।२)

अकृजज्ञम् अनार्यं च दीर्घरोषम् अनार्जवम् । (७१।१)

चतुरो विद्धि चाण्डालाञ्जात्या जायेत पञ्चमः ॥ (७१।२)

नोपेक्षितव्यो दुर्बद्धि शत्रुरल्पो ऽप्यवज्ञया । (७२।१)

वह्निरल्पो ऽप्यसंहार्यः कुरुते भस्मसाज्जगत् ॥ (७२।२)

नवे वयसि यः शान्तः स शान्त इति मे मतिः । (७३।१)

धातुषु क्षीयमाणेषु शमः कस्य न जायते ॥ (७३।२)

पन्थान इव विप्रेन्द्र सर्वसाधारणाः श्रियः । (७४।१)

मदीया इति मत्वा वै न हि हर्षयुतो भवेत् ॥ (७४।२)

चित्तायत्तं धातुवश्यं शरीरं चित्ते नष्टे धातवो यान्ति नाशम् । (७५।१)

तस्माच्चित्तं सर्वदा रक्षणीयं स्वस्थे चित्ते धातवः सम्भवन्ति ॥ (७५।२)

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे बृहदृ नीतिसारे चतुर्दशोत्तरशततमो ऽध्यायः ॥ (७६।१)