धन्वन्तरिरुवाच । (१।१)

हृद्रोगादिनिदानं ते वक्ष्ये ऽहं सुश्रुताधुना । (१।२)

कृमिहृद्रोगलिङ्गैश्च स्मृताः पञ्च तु हृद्गताः ॥ (१।३)

वातेन शून्यतात्यर्थं भुज्यते रोरुदीति च । (२।१)

भिद्यते शुष्यते स्तब्धं हृदयं शून्यता भ्रमः ॥ (२।२)

अकस्माद्दीनता शोको भयं शब्दे ऽसहिष्णुता । (३।१)

वेपथुर्वेपनान्मोहः श्वासरोधो ऽल्पनिद्रता ॥ (३।२)

पित्तात्तृष्णा श्रमो दाहः स्वेदो ऽम्लकफजः क्रमः । (४।१)

छर्दनं ह्यम्लपित्तस्य धूमकल्पितको ज्वरः ॥ (४।२)

श्लेष्मणा हृदयं स्तब्धं भारिकं साश्मगर्भवत् । (५।१)

कासास्थिसादनिष्ठीवनिद्रालस्यारुचिज्वराः ॥ (५।२)

हृद्रोगे हि त्रिभिर् दोषैः कृमिभिः श्यावनेत्रता । (६।१)

तमःप्रवेशो हृल्लासः शोथः कण्डूः कफस्रुतिः ॥ (६।२)

हृदयं सततं चात्र क्रकचेनेव दीर्यते । (७।१)

चिकित्सदामयं घोरं तच्छीघ्रं शीघ्रमारिणम् ॥ (७।२)

वातात्पित्तात्कफात्तृष्णा सन्निपाताद्बलक्षयः । (८।१)

षष्ठी स्यादुपसर्गाच्च वातपित्ते च कारणम् ॥ (८।२)

सर्वेषु तत्प्रकोपो हि सम्यग्धातुप्रशोषणात् । (९।१)

सर्वदेहभ्रामोत्कम्पतापहृद्दाहमोहकृत् ॥ (९।२)

जिह्वामूलगलक्लोमतालुतोयवहाः शिराः । (१०।१)

संशोष्य तृष्णा जायन्ते तासां सामान्यलक्षणम् ॥ (१०।२)

मुखशोषो जलातृप्तिरन्नद्वेषः स्वरक्षयः । (११।१)

कण्ठोष्ठतालुकार्कश्याज्जिह्वानिष्क्रमणे क्लमः ॥ (११।२)

प्रलापश्चित्तविभ्रंशो ह्युद्गाराढ्यस् तथामयः । (१२।१)

मारुतात् क्षामता दैन्यं शङ्खभेदः शिरोभ्रमः ॥ (१२।२)

गन्धाज्ञानास्यवैरस्यश्रुतिनिद्राबलक्षयाः । (१३।१)

शीताम्लफेनवृद्धिश्च पित्तान्मूर्छास्यतिक्तता ॥ (१३।२)

रक्तेक्षणत्वं सततं शोषो दाहो ऽतिधूमकः । (१४।१)

कफो रसाद्विकुपितस्तोयवाहिषु मारुतः ॥ (१४।२)

स्रोतस्तु सकफं तेन पङ्कवच्छोष्यते ततः । (१५।१)

शूकैरिवाचितः कण्ठो निद्रा मधुरवक्त्रता ॥ (१५।२)

आध्मानं शिरसो जाड्यं स्तैमित्यच्छर्द्यरोचकम् । (१६।१)

आलस्यम् अविपाकं च यः स स्यात्सर्वलक्षणः ॥ (१६।२)

आमोद्भवाच्च रक्तस्य संरोधाद्वातपित्तता । (१७।१)

उष्णाक्रान्तस्य सहसा शीताम्भो भजतस् तृषा ॥ (१७।२)

उष्णादूर्ध्वं गतः कोष्ठं कुर्याद्वै पित्तजैव सा । (१८।१)

या च पानातिपानोत्था तीक्ष्णाग्रे स्नेहपाकजा ॥ (१८।२)

स्निग्धकट्वम्ललवणभोजनेन कफोद्भवा । (१९।१)

तृष्णारसक्षयोक्तेन लक्षणेन क्षयात्मिका ॥ (१९।२)

शोषमोहज्वराद्यन्यदीर्घरोगोपसर्गतः । (२०।१)

या तृष्णा जायते तीव्रा सोपसर्गात्मिका स्मृता ॥ (२०।२)

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे आम्लपित्तनिदाना नाम चतुःपञ्चाशदुत्तरशततमो ऽध्यायः ॥ (२१।१)