धन्वन्तरिरुवाच । (१।१)

अतीसारग्रहण्योश्च निदानं वच्मि सुश्रुत । (१।२)

दोषैर्व्यस्तैः समस्तैश्च भयाच्छोकाच्च षड्विधः ॥ (१।३)

अतीसारः स सुतरां जायते ऽत्यम्बुपानतः । (२।१)

विशुष्कान्नवसास्नेहतिलपिष्टविरूढकैः ॥ (२।२)

मद्यरूक्षातिमात्रादिरसातिस्नेहविभ्रमात् । (३।१)

कृमिघोषविरोधाच्च तद्विधेः कुपितानिलः ॥ (३।२)

विस्रंसयत्यधोवातं हत्वा तेनैव चानलम् । (४।१)

व्यापार्यान्नशकृत्कोष्ठपुरीषद्रवतादयः ॥ (४।२)

प्रकल्पते ऽतीसारस्य लक्षणं तस्य भाविनः । (५।१)

भेदो हृद्गुदकोष्ठेषु गात्रस्वेदो मलग्रहः ॥ (५।२)

आध्मानमविपाकश्च तत्र वातेन विज्वरम् । (६।१)

अल्पाल्पं शब्दशून्याढ्यं विरुद्धमुपवेश्यते ॥ (६।२)

रूक्षं सफेनमच्छं च गृहीतं व मुहुर्मुहुः । (७।१)

तथादग्धगदाभासं पिच्छिलं परिकर्तयन् ॥ (७।२)

सशुष्कभ्रष्टपायुश्च हृष्टरोमा विनिश्वसन् । (८।१)

पित्तेन पीतम् अशितं हारिद्रं शाद्वलप्रभम् ॥ (८।२)

सरक्तमतिदुर्गन्धं तृण्मूर्छास्वेददाहवान् । (९।१)

सशूलपायुसन्तापपाकवाञ्छ्लेष्मणा घनम् ॥ (९।२)

पिच्छिलं तत्रानुसारमल्पाल्पं सप्रवाहिकम् । (१०।१)

सरोमहर्षः सेक्लेशो गुरुबस्तिगुदोदरः ॥ (१०।२)

कृते ऽप्यकृतसङ्गश्च सर्वात्मा सर्वलक्षणः । (११।१)

भयेन क्षुभिते चित्ते शायिते द्रावयेत् सकृत् ॥ (११।२)

वायुस्ततो निवार्येत क्षिप्रमुष्णं द्रवं प्लवम् । (१२।१)

वातपित्ते समं लिङ्गमाहुस्तद्वच्च शोकतः ॥ (१२।२)

अतीसारः समासेन द्वेधा सामो निरामकः । (१३।१)

सासृग्जातं रसद्रोगो गौरवाद् अप्सु मुञ्चति । (१३।२)

शकृद्दुर्गन्धमाटोपविष्टम्भार्तिप्रसेकिनः ॥ (१३।३)

विपरीतो निरामस्तु कफात्को ऽपि न मज्जति । (१४।१)

अतीसारेषु यो नाति यत्नवान् ग्रहणीगदः ॥ (१४।२)

तस्य स्याद् अग्निनिर्वाणकार्यैर् अत्यर्थसंचितैः । (१५।१)

सामं शकृन्निरामं वा जीर्णं येनातिसार्यते ॥ (१५।२)

सो ऽतिसारो ऽतिसरणाद् आशुकारी स्वभावतः । (१६।१)

सामं शीर्णम् अजीर्णेन जीर्णे पक्वं तु नैव च ॥ (१६।२)

ग्रहणीदोषचिरकृद् ग्रहणीदोषः सञ्चयांश्चोपवेशयेत् । (१७।१)

अकस्माद् वारसुर् वेधम् अकस्मात् सन्धिनी मुहुः । (१७।२)

स चतुर्धा पृथग्दोषैः सन्निपाताच्च जायते ॥ (१७।३)

प्राग्रूपाङ्गस्य सदनं चिरात् पवन अल्पकः । (१८।१)

प्रसेको वक्त्रवैरस्यमरुचिस् तृट्श्रमो भ्रमः ॥ (१८।२)

आबद्धोदरता छर्दिः कर्णके ऽप्यनुकूजकम् । (१९।१)

सामान्यलक्षणं कार्श्यं वमकस्तमको ज्वरः ॥ (१९।२)

मूर्छा शिरोरुविष्टम्भः श्वयथुः करपादयोः । (२०।१)

तन्द्रानिलात् तालुशोषस् तिमिरं कर्णयोः स्वनः ॥ (२०।२)

पार्श्वोरुवङ्क्षणग्रीवारुजा तीक्ष्णविषूचिका । (२१।१)

रुग्णेषु वृद्धिः सर्वेषु क्षुत्तृष्णापरिहर्त्रिका ॥ (२१।२)

जीर्णे जीर्यति चाध्मानं भुक्ते स्वास्थ्यं समश्नुते । (२२।१)

वाताद्धृद्रोगगुल्मार्शःप्लीहपाण्डुरशङ्किताः ॥ (२२।२)

चिराद्दुःखं द्रवं शुष्कं तुन्दारं शब्दफेनवत् । (२३।१)

पुनः पुनः सृजेद् वर्चं पायुरुच्छ्वासकासवान् ॥ (२३।२)

पीतेन पीतनीलाभं पीताभं सृजति द्रवम् । (२४।१)

पूत्यम्लोद्गारहृत्कण्ठदाहारुचितृडर्दितः ॥ (२४।२)

श्लेष्मणा पच्यते दुःखे मनश्छर्दिररोचकः । (२५।१)

आस्योपदाहनिष्ठीवकासहृल्लासपीनसाः ॥ (२५।२)

हृदयं मन्यते स्त्यानमुदरं स्तिमितं गुरु । (२६।१)

उद्गारो दुष्टमधुरः सदनं सप्रहर्षणम् ॥ (२६।२)

संभिन्नश्लेष्मसंश्लिष्टगुरु चाम्लैः प्रवर्तचम् । (२७।१)

अकृशस्यापि दौर्बल्यं सर्वजे सर्वदर्शनम् ॥ (२७।२)

विभागे ऽङ्गस्य ये प्रोक्ताः पिपासाद्यास्त्रयो मलाः । (२८।१)

ते ऽप्यस्य ग्रहणीदोषाः समन्तेष्वस्ति कारणम् ॥ (२८।२)

वातव्याध्यश्मरीकुष्ठमेहोदरभगन्दरम् । (२९।१)

अर्शांसि ग्रहणीत्यष्टौ महारोगाः सुदुस्तराः ॥ (२९।२)

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ऽतिसारनिदानं नाम सप्तपञ्चाशदुत्तरशतमो ऽध्यायः ॥ (३०।१)