रुद्र उवाच । (१।१)

सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च । (१।२)

वंशानुचरितं चैव एतद् ब्रूहि जनार्दन ॥ (१।३)

हरिरुवाच । (२।१)

शृणु रुद्र प्रवक्ष्यामि सर्गादीन्पापनाशनाम् । (२।२)

सर्गस्थितिलयान्तां तां विष्णोः क्रीडां पुरातनीम् ॥ (२।३)

नरनारायणो देवो वासुदेवो निरञ्जनः । (३।१)

परमात्मा परं ब्रह्म जगज्जनिलयादिकृत् ॥ (३।२)

तद् एतत् सर्वम् एवैतद् व्यक्ताव्यक्तस्वरूपवत् । (४।१)

तथा पुरुषरूपेण कालरूपेण च स्थितम् ॥ (४।२)

व्यक्तं विष्णुस्तथाव्यक्तं पुरुषः काल एव च । (५।१)

क्रीडतो बालकस्येव चेष्टास्तस्य निशामय ॥ (५।२)

अनादिनिधनो धाता त्वनन्तः पुरुषोत्तमः । (६।१)

तस्माद्भवति चाव्यक्तं तस्मादात्मापि जायते ॥ (६।२)

तस्माद् बुद्धिर्मनस्तस्मात्ततः खं पवनस्ततः । (७।१)

तस्मात्तेजस्ततस्त्वापस्ततो भूमिस्ततो ऽभवत् ॥ (७।२)

अण्डो हिरण्मयो रुद्र तस्यान्तः स्वयमेव हि । (८।१)

शरीरग्रहणं पूर्वं सृष्ट्यर्थं कुरुते प्रभुः ॥ (८।२)

ब्रह्मा चतुर्मुखो भूत्वा रजोमात्राधिकः सदा । (९।१)

शरीरग्रहणं कृत्वासृजदेतच्चराचरम् ॥ (९।२)

अण्डस्यान्तर्जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम् । (१०।१)

स्रष्टा सृजति चात्मानं विष्णुः पाल्यं च पाति च ॥ (१०।२)

अपसंह्रियते चान्ते संहर्ता च स्वयं हर । (११।१)

ब्रह्मा भूत्वासृजद्विष्णुर्जगत्पाति हरिः स्वयम् ॥ (११।२)

रुद्ररूपी च कल्पान्ते जगत्संहरते ऽखिलम् । (१२।१)

ब्रह्मा तु सृष्टिकाले ऽस्मिञ्जमध्यगतां महीम् ॥ (१२।२)

दंष्टूयोद्धरति ज्ञात्वा वाराहीम् आस्थितस्तनूम् । (१३।१)

देवादिसर्गान्वक्ष्ये ऽहं संक्षेपाच्छृणु शङ्कर ॥ (१३।२)

प्रथमो महतः सर्गो विरूपो ब्रह्मणस्तु सः । (१४।१)

नन्मात्राणां द्वितीयस्तु भूतसर्गो हि स स्मृतः ॥ (१४।२)

वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्गस्त्वैन्द्रियकः स्मृतः । (१५।१)

इत्येष प्राकृतः सर्गः सम्भूतो बुद्धिपूर्वकः ॥ (१५।२)

मुख्यसर्गश्चतुर्थस्तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः । (१६।१)

तिर्यक्स्रोतास्तु यः प्रोक्तस्तिर्यग्योन्यः स उच्यते ॥ (१६।२)

तदूर्ध्वस्रोतसां षष्ठो देवसर्गस्तु स स्मृतः । (१७।१)

ततो ऽर्वाक्स्रोतसां सर्गः सप्तमः स तु मानुषः ॥ (१७।२)

अष्टमो ऽनुग्रहः सर्गः सात्त्विकस्तामसस्तु सः । (१८।१)

पञ्चैते वैकृताः सर्गाः प्राकृतास्तु त्रयः स्मृताः ॥ (१८।२)

प्राकृतो वैकृतश्चापि कौमारो नवमः स्मृतः । (१९।१)

स्थावरान्ताः सुराद्यास्तु प्रजा रुद्र चतुर्विधाः ॥ (१९।२)

ब्रह्मणः कुर्वतः सृष्टिं जज्ञिरे मानसाः सुताः । (२०।१)

ततो देवासुरपितॄन्मानुषांश्च चतुष्टयम् ॥ (२०।२)

सिसृक्षुरम्भांस्येतानि स्वमात्मानमयूयुजत् । (२१।१)

व्यक्तात्मनस् तमोमात्राद् उद्रिक्तास्तत्प्रजापतेः ॥ (२१।२)

सिसृक्षोर् जघनात्पूर्वमसुरा जज्ञिरे ततः । (२२।१)

उत्ससर्ज ततस्तां तु तमोमात्रात्मिकां तनूम् ॥ (२२।२)

तमोमात्रा तनुस्त्यक्ता शङ्कराभूद्विभावरी । (२३।१)

यक्षोपक्षांसि तद्देहे प्रीतिमापुस्ततः सुराः ॥ (२३।२)

सत्त्वोद्रिक्तास्तु मुखतः सम्भूता ब्रह्मणो हर । (२४।१)

सत्त्वप्राया तनुस्तेन संत्यक्ता साप्यभूद्दिनम् ॥ (२४।२)

ततो हि बलिनो रात्रावसुरा देवता दिवा । (२५।१)

सत्त्वमात्रां तनुं गृह्य पितरश्च ततो ऽभवन् ॥ (२५।२)

सा चोत्सृष्टाभवत्सन्ध्या दिननक्तान्तरस्थितिः । (२६।१)

रजोमात्रां तनुं गृह्य मनुष्यास्त्वभवंस्ततः ॥ (२६।२)

सा त्यक्ता चाभवज्ज्योत्स्ना प्राक्सन्ध्या याभिधीयते । (२७।१)

ज्योत्स्ना रात्र्यहनी सन्ध्या शरीराणि तु तस्य वै ॥ (२७।२)

रजोमात्रां तनुं गृह्य क्षुदभूत्कोप एव च । (२८।१)

क्षुत्तृट्क्षामा अमृग्भक्षा राक्षसा रक्षणाच्च ये ॥ (२८।२)

यक्षाख्या जक्षणाज्ज्ञेयाः सर्पा वै केशसर्पणात् । (२९।१)

जाताः कोपेन भूतास्ते गन्धर्वा जज्ञिरे ततः ॥ (२९।२)

गायन्तो जज्ञिरे वाचं गन्धर्वाप्सरसश्च ये । (३०।१)

स्वर्गं द्यौर्वक्षसश्चक्रे सुखतो ऽजाः स मुष्टवान् ॥ (३०।२)

सृष्टवानुदराद् राश् च पार्श्वाभ्यां च प्रजापतिः । (३१।१)

पद्भ्यां चैवान्त्यमातङ्गान्महिषोष्ट्राविकांस्तथा ॥ (३१।२)

ओषद्भ्यः फलमूलिन्यो रोमभ्यस्तस्य जज्ञिरे । (३२।१)

गौरजः पुरुषो मेध्यो ह्यश्वाश्वतरगर्दभाः ॥ (३२।२)

एतान् ग्राम्यान्पशून्प्राहुरारण्यांश्च निबोध मे । (३३।१)

श्वापदं द्विखुरं हस्तिवानराः पक्षिपञ्चमाः ॥ (३३।२)

औदकाः पशवः षष्ठाः सप्तमाश्च सरीसृपाः । (३४।१)

पूर्वादिभ्यो मुखेभ्यस्तु ऋग्वेदाद्याः प्रजज्ञिरे ॥ (३४।२)

आस्याद्वै ब्राह्मणा जाता बाहुभ्यां क्षत्त्रियाः स्मृताः । (३५।१)

ऊरुभ्यां तु विशः सृष्टाः शूद्रः पद्भ्याम् अजायत ॥ (३५।२)

ब्रह्मलोको ब्राह्मणानां शाक्रः क्षत्त्रियजन्मनाम् । (३६।१)

मारुतं च विशां स्थानं गान्धर्वं शूद्रजन्मनाम् ॥ (३६।२)

ब्रह्मचारिव्रतस्थानां ब्रह्मलोकः प्रजायते । (३७।१)

प्राजापत्यं गृहस्थानां यथाविहितकारिणाम् ॥ (३७।२)

स्थानं सप्तर्षीणां च तथैव वनवासिनाम् । (३८।१)

यतीनामक्षयं स्थानं यदृच्छागामिनां सदा ॥ (३८।२)

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे सृष्टिवर्णनं नाम चतुर्थो ऽध्यायः ॥ (३९।१)