रुद्र उवाच । (१।१)

पुनर्देवार्चनं ब्रूहि हृषीकेश गदाधर । (१।२)

शृण्वतो नास्ति तृप्तिर्मे गदतस्तव पूजनम् ॥ (१।३)

हरिरुवाच । (२।१)

हयग्रीवस्य देवस्य पूजनं कथयामि ते । (२।२)

तच्छृणुष्व जगन्नाथो येन विष्णुः प्रतुष्यति ॥ (२।३)

मूलमन्त्रं महादेव हयग्रीवस्य वाचकम् । (३।१)

प्रवक्ष्यामि परं पुण्यं तदादौ शृणु शङ्कर ॥ (३।२)

ॐ सैं क्षैं शिरसे नमः इति प्रणवसंयुतः । (४।१)

अयं नवाक्षरो मन्त्रः सर्वविद्याप्रदायकः ॥ (४।२)

अस्याङ्गानि महादेव ताञ्छृणुष्व वृषध्वज । (५।१)

ॐ क्षां हृदयाय नमः । (५।२)

ॐ क्षीं शिरसे स्वाहा शिरः प्रोक्तं क्षूं वषट् तथा ॥ (५।३)

ॐ कारयुक्ता देवस्य शिखा ज्ञेया वृषध्वज । (६।१)

ॐ क्षैं कवचाय हुं वै कवचं परिकीर्तितम् ॥ (६।२)

ॐ क्षैं नेत्रत्रयाय वौषट् नेत्रं देवस्य कीर्तितम् । (७।१)

ॐ हः अस्त्राय फट् अस्त्रं देवस्य कीर्तितम् ॥ (७।२)

पूजाविधिं प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु । (८।१)

आदौ स्नात्वा तथाचम्य ततो यागगृहं व्रजेत् ॥ (८।२)

ततः प्रविश्य विधिवत् कुर्याद् वं शोषणादिकम् । (९।१)

यं क्षैं रमिति बीजैश्च कठिनीकृत्य लमिति ॥ (९।२)

अण्डमुत्पाद्य च ततः ॐ कारेणैव भेदयेत् । (१०।१)

अण्डमध्ये हयग्रीवमात्मानं परिचिन्तयेत् ॥ (१०।२)

शङ्खकुन्देन्दुधवलं मृणालरजतप्रभम् । (११।१)

गोक्षीरसदृशं तद्वत् सूर्यकोटिसमप्रभम् । (११।२)

शङ्खं चक्रं गदां पद्मं धारयन्तं चतुर्भुजम् ॥ (११।३)

किरीटिनं कुण्डलिनं वनमालासमन्वितम् । (१२।१)

सुचक्रं सुकपोलं च पीताम्बरधरं विभुम् ॥ (१२।२)

भावयित्वा महात्मानं सर्वदेवैः समन्वितम् । (१३।१)

अङ्गमन्त्रैस्ततो न्यासं मूलमन्त्रेण वै तथा ॥ (१३।२)

ततश्च दर्शयेन्मुद्रां शङ्खपद्मादिकां शुभाम् । (१४।१)

ध्यायेद्ध्यात्वार्चयेद्विष्णुं मूलमन्त्रेण शङ्कर ॥ (१४।२)

ततश्चावाहयेद्रुद्र देवता आसनस्य याः । (१५।१)

ॐ हयग्रीवासनस्य आगच्छत च देवताः ॥ (१५।२)

आवाह्य मण्डले तास्तु पूजयेत्स्वस्तिकादिके । (१६।१)

द्वारे धातुर्विधातुश्च पूजा कार्या वृषध्वज ॥ (१६।२)

समस्तपरिवाराय अच्युताय नम इति । (१७।१)

अस्य मध्ये ऽर्चनं कार्यं द्वारे गङ्गां च पूजयेत् ॥ (१७।२)

यमुनां च महादेवीं शङ्खपद्मनिधी तथा । (१८।१)

गरुडं पूजयेदग्रे मध्ये शक्तिं च पूजयेत् ॥ (१८।२)

आधाराख्यां महादेव ततः कूर्मं समर्चयेत् । (१९।१)

अनन्तं पृथिवीं पश्चाद्धर्मज्ञाने ततो ऽर्चयेत् ॥ (१९।२)

वैराग्यमथ चैश्वर्यमाग्नेयादिषु पूजयेत् । (२०।१)

अधर्माज्ञानावैराग्यानैश्रर्ग्यादींस् तु पूर्वतः ॥ (२०।२)

सत्त्वं रजस्तमश्चैव मध्यदेशे ऽथ पूजयेत् । (२१।१)

कन्दं नालं च पद्मं च मध्ये चैव प्रपूजयेत् ॥ (२१।२)

अर्कसोमाग्निसंज्ञानां मण्डलानां हि पूजनम् । (२२।१)

मध्यदेशे प्रकर्तव्यमिति रुद्र प्रकीर्तितम् ॥ (२२।२)

विमलोत्कर्षिणी ज्ञाना क्रियायोगे वृषध्वज । (२३।१)

प्रह्वी सत्या तथेशानानुग्रहौ शक्तयो ह्यमूः ॥ (२३।२)

पूर्वादिषु च पत्रेषु पूज्याश्च विमलादयः । (२४।१)

अनुग्रहा कर्णिकायां पूज्या श्रेयोऽर्थिभिर् नरैः ॥ (२४।२)

प्रणवाद्यैर् नमोऽन्तैश्च चतुर्थ्यन्तैश्च नामभिः । (२५।१)

मन्त्रैरेभिर्महादेव आसनं परिपूजयेत् ॥ (२५।२)

स्नानगन्धप्रदानेन पुष्पधूपप्रदानतः । (२६।१)

दीपनैवेद्यदानेन आसनस्यार्चनं शुभम् ॥ (२६।२)

कर्तव्यं विधिनानेन इति ते हर कीर्तितम् । (२७।१)

ततश्चावाहयेद्देवं हयग्रीवं सुरेश्वरम् ॥ (२७।२)

वामनासापुटेनैव आगच्छन्तं विचिन्तयेत् । (२८।१)

आगच्छतः प्रयोगेण मूलमन्त्रेण शङ्कर ॥ (२८।२)

आवाहनं प्रकर्तव्यं देवदेवस्य शङ्खिनः । (२९।१)

आवाह्य मण्डले तस्य न्यासं कुर्यादतन्द्रितः ॥ (२९।२)

न्यासं कृत्वा च तत्रस्थं चिन्तयेत्परमेश्वरम् । (३०।१)

हयग्रीवं महादेवं सुरासुरनमस्कृतम् ॥ (३०।२)

इन्द्रादिलोकपालैश्च संयुक्तं विष्णुमव्ययम् । (३१।१)

ध्यात्वा प्रदर्शयेन्मुद्राः शङ्खचक्रादिकाः शुभाः ॥ (३१।२)

पाद्यार्घ्याचमनीयानि ततो दद्याच्च विष्णवे । (३२।१)

स्नापयेच्च ततो देवं पद्मनाभमनामयम् ॥ (३२।२)

देवं संस्थाप्य विधिवद्वस्त्रं दद्याद्वृषध्वज । (३३।१)

ततो ह्याचमनं दद्यादुपवीतं ततः शुभम् ॥ (३३।२)

ततश्च मण्डले रुद्र ध्यायेद्देवं परेश्वरम् । (३४।१)

ध्यात्वा पाद्यादिकं भूयो दद्याद्देवाय शङ्कर ॥ (३४।२)

दद्याद्भैरवदेवाय मूलमन्त्रेण शङ्कर । (३५।१)

ॐ क्षां हृदयाय नमः अनेन हृदयं यजेत् ॥ (३५।२)

ॐ क्षीं शिरसे नमश्च शिरसः पूजनं भवेत् । (३६।१)

ॐ क्षूं शिखायै नमश्च शिखामेतेन पूजयेत् ॥ (३६।२)

ॐ क्षैं कवचाय नमः कवचं परिपूजयेत् । (३७।१)

ॐ क्षैं नेत्राय नमश्च नेत्रं चानेन पूजयेत् ॥ (३७।२)

ॐ क्षः अस्त्राय नम इति अस्त्रं चानेन पूजयेत् । (३८।१)

हृदयं च शिरश्चैव शिखां च कवचं तथा ॥ (३८।२)

पूर्वादिषु प्रदेशेषु ह्येतास्तु परिपूजयेत् । (३९।१)

कोणेष्वस्त्रं यजेद्रुद्र नेत्रं मध्ये प्रपूजयेत् ॥ (३९।२)

पूजयेत्परमां देवीं लक्ष्मीं लक्ष्मीप्रदां शुभाम् । (४०।१)

शङ्खं पद्मं तथा चक्रं गदां पूर्वादितो ऽर्चयेत् ॥ (४०।२)

खड्गं च मुसलं पाशमङ्कुशं सशरं धनुः । (४१।१)

पूजयेत्पूर्वतो रुद्र एभिर्मन्त्रैः स्वनामकैः ॥ (४१।२)

श्रीवत्सं कौस्तुभं मालां तथा पीताम्बरं शुभम् । (४२।१)

पूजयेत्पूर्वतो रुद्र शङ्खचक्रगदाधरम् ॥ (४२।२)

ब्रह्माणं नारदं सिद्धं गुरुं परगुरुं तथा । (४३।१)

गुरोश्च पादुके तद्वत्परमस्य गुरोस्तथा ॥ (४३।२)

इन्द्रं सवाहनं चाथ परिवारयुतं तथा । (४४।१)

अग्निं यमं निरृतिं च वरुणं वायुमेव च ॥ (४४।२)

सोममीशानमेवं वै ब्रह्माणं परिपूजयेत् । (४५।१)

पूर्वादिकोर्ध्वपर्यन्तं पूजयेद्वृषभध्वज ॥ (४५।२)

वज्रं शक्तिं तथा दण्डं खड्गं पाशं ध्वजं गदाम् । (४६।१)

त्रिशूलं चक्रपद्मे च आयुधान्यथ पूजयेत् ॥ (४६।२)

विष्वक्सेनं ततो देवमैशान्यां दिशि पूजयेत् । (४७।१)

एभिर्मन्त्रैर् नमोऽन्तैश्च प्रणवाद्यैर्वृषध्वज ॥ (४७।२)

पूजा कार्या महादेव ह्यनन्तस्य वृषध्वज । (४८।१)

देवस्य मूलमन्त्रेण पूजा कार्या वृषध्वज ॥ (४८।२)

गन्धं पुष्पं तथा धूपं दीपं नैवेद्यमेव च । (४९।१)

प्रदक्षिणं नमस्कारं जप्यं तस्मै समर्पयेत् ॥ (४९।२)

स्तुवीत चान्या स्तुत्या प्रणवाद्यैर्वृषध्वज । (५०।१)

ॐ नमो हयशिरसे विद्याध्यक्षाय वै नमः ॥ (५०।२)

नमो विद्यास्वरूपाय विद्यादात्रे नमोनमः । (५१।१)

नमः शान्ताय देवाय त्रिगुणायात्मने नमः ॥ (५१।२)

सुरासुरनिहन्त्रे च सर्वदुष्टविनाशिने । (५२।१)

सर्वलोकाधिपतये ब्रह्मरूपाय वै नमः ॥ (५२।२)

नमश्चेश्वरवन्द्याय शङ्खचक्रधराय च । (५३।१)

नम आद्याय दान्ताय सर्वसत्त्वहिताय च ॥ (५३।२)

त्रिगुणायागुणायैव ब्रह्मविष्णुस्वरूपिणे । (५४।१)

कर्त्रे हर्त्रे सुरेशाय सर्वगाय नमोनमः ॥ (५४।२)

इत्येवं संस्तवं कृत्वा देवदेवं विचिन्तयेत् । (५५।१)

हृत्पद्मे विमले रुद्र शङ्खचक्रगदाधरम् ॥ (५५।२)

सूर्यकोटिप्रतीकाशं सर्वावयवसुन्दरम् । (५६।१)

हयग्रीवो महीशेशं परमात्मानमव्ययम् ॥ (५६।२)

इति ते कथिता पूजा हयग्रीवस्य शङ्कर । (५७।१)

यः पठेत् परया भक्त्या स गच्छेत्परमं पदम् ॥ (५७।२)

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे हयग्रीवपूजाविधिर् नाम चतुस्त्रिंशो ऽध्यायः ॥ (५८।१)