सूत उवाच । (१।१)

प्रासादानां लक्षणं च वक्ष्ये शौनक तच्छृणु । (१।२)

चतुःषष्टिपदं कृत्वा दिग्विदिक्षूपलक्षितम् ॥ (१।३)

चतुष्कोणं चतुर्भिश्च द्वाराणि सूर्यसंख्यया । (२।१)

चत्वारिंशाष्टभिश्चैव भित्तीनां कल्पना भवेत् ॥ (२।२)

ऊर्ध्वक्षेत्रसमा जङ्घा जङ्घार्धद्विगुणं भवेत् । (३।१)

गर्भविस्तारविस्तीर्णः शुकाङ्घ्रिश्च विधीयते ॥ (३।२)

तत्त्रिभागेन कर्तव्यः पञ्चभागेन वा पुनः । (४।१)

निर्गमस्तु शुकाङ्घ्रेश्च उच्छ्रायः शिखरार्धगः ॥ (४।२)

चतुर्धा शिखरं कृत्वा त्रिभागे वेदिबन्धनम् । (५।१)

चतुर्थे पुनरस्यैव कण्ठम् आ मूलसाधनम् ॥ (५।२)

अथवापि समं वास्तुं कृत्वा षोडशभागिकम् । (६।१)

तस्य मध्ये चतुर्भागमादौ गर्भं तु कारयेत् ॥ (६।२)

चतुर्भागेन भित्तीनामुच्छ्रायः स्यात्प्रमाणतः ॥ (७।१)

द्विगुणः शिखरोच्छ्रायो भित्त्युच्छ्रायाच्च मानतः । (८।१)

शिखरार्धस्य चैर्धेन विधेयास्तु प्रदक्षिणाः ॥ (८।२)

चतुर्दिक्षु तथा ज्ञेयो निर्गमस्तुः तथा बुधैः । (९।१)

पञ्चभागेन संभज्य गर्भमानं विचक्षणः ॥ (९।२)

भागमेकं गृहीत्वा तु निर्गमं कल्पयेत् पुनः । (१०।१)

गर्भसूत्रसमो भागादग्रतो मुखमण्डपः ॥ (१०।२)

एतत्सामान्यमुद्दिष्टं प्रासादस्य हि लक्षणम् । (११।१)

लिङ्गमानमथो वक्ष्ये पीठो लिङ्गसमो भवेत् ॥ (११।२)

द्विगुणेन भवेद् गर्भः समन्ताच्छौनक ध्रुवम् । (१२।१)

तद्द्विधा च भवेद् भीतिर् जङ्घा तद्विस्तरार्धगा ॥ (१२।२)

द्विगुणं शिखरं प्रोक्तं जङ्घायाश्चैव शौनक । (१३।१)

पीठगर्भावरं कर्म तन्मानेन शुकाङ्घ्रिकम् ॥ (१३।२)

निर्गमस्तु समाख्यातः शेषं पूर्ववदेव तु । (१४।१)

लिङ्गमानं स्मृतं ह्येतद् द्वारमानम् अथोच्यते ॥ (१४।२)

कराग्रं वेदवत्कृत्वा द्वारं भागाष्टमं भवेत् । (१५।१)

विस्तरेण समाख्यातं द्विगुणं स्वेच्छया भवेत् ॥ (१५।२)

द्वारवत्पीठमध्ये तु शेषं सुषिरकं भवेत् । (१६।१)

पादिकं शेषिकं भित्तिर्द्वारार्धेन परिग्रहात् ॥ (१६।२)

तद्विस्तारसमा जङ्घा शिखरं द्विगुणं भवेत् । (१७।१)

शुकाङ्घ्रिः पूर्ववज्ज्ञेया निर्गमोच्छ्रायकं भवेत् ॥ (१७।२)

मण्डपे मानमेतत्तु स्वरूपं चापरं वदे । (१८।१)

त्रैवेदं कारयेत्क्षेत्रं यत्र तिष्ठन्ति देवताः ॥ (१८।२)

इत्थं कृतेन मानेन बाह्यभागविनिर्गतम् । (१९।१)

नेमिः पादेन विस्तीर्णा प्रासादस्य समन्ततः ॥ (१९।२)

गर्भं तु द्विगुणं कुर्यान्नेम्या मानं भवेदिह । (२०।१)

स एव भित्तेर् उत्सेधः शिखरो द्विगुणो मतः ॥ (२०।२)

प्रासादानां च वक्ष्यामि मानं योनिं च मानतः । (२१।१)

वैराजः पुष्पकाख्यश्च कैलासो मालिकाह्वयः ॥ (२१।२)

त्रिविष्टपं च पञ्चैते प्रासादाः सर्वयोनयः । (२२।१)

प्रथमश्चतुरश्रो हि द्वितीयस्तु तदायतः ॥ (२२।२)

वृत्तो वृत्तायतश् चान्यो ऽष्टाश्रश्चेह च पञ्चमः । (२३।१)

एतेभ्य एव सम्भूताः प्रासादाः सुमनोहराः ॥ (२३।२)

सर्वप्रकृतिभूतेभ्यश्चत्वारिंशत्तथैव च । (२४।१)

मेरुश्च मन्दरश्चैव विमानश्च तथापरः ॥ (२४।२)

भद्रकः सर्वताभद्रो रुचको नन्दनस्तथा । (२५।१)

नन्दिवर्धनसंज्ञश्च श्रीवत्सश्च नवेत्यमी ॥ (२५।२)

चतुरश्राः समुद्भूता वैराजादिति गम्यताम् । (२६।१)

वलभी गृहराजश्च शालागृहं च मन्दिरम् ॥ (२६।२)

विमानं च तथा ब्रह्ममन्दिरं भवनं तथा । (२७।१)

उत्तम्भं शिबिका वेश्म नवैते पुष्पकोद्भवाः ॥ (२७।२)

वलयो दुन्दुभिः पद्मो महापद्मस्तथापरः । (२८।१)

मुकुली चास्य उष्णीषी शङ्खश्च कलशस्तथा ॥ (२८।२)

गुवावृक्षस् तथान्यश्च वृत्ताः कैलाससम्भवाः । (२९।१)

गजो ऽथ वृषभो हंसो गरुडः सिंहनामकः ॥ (२९।२)

भूमुखो भूधरश्चैव श्रीजयः पृथिवीधरः । (३०।१)

वृत्तायताः समुद्भूता नवैते मणिकाह्वयात् ॥ (३०।२)

वज्रं चक्रं तथान्यच्च मुष्टिकं बभ्रुसंज्ञितम् । (३१।१)

वक्रः स्वस्तिकखड्गौ च गदा श्रीवृक्ष एव च ॥ (३१।२)

विजयो नामतः श्वेतस् त्रिविष्टपसमुद्भवाः । (३२।१)

त्रिकोणं पद्ममर्धेन्दुश्चतुष्कोणं द्विरष्टकम् ॥ (३२।२)

यत्र तत्र विधातव्यं संस्थानं मण्डपस्य तु । (३३।१)

राज्यं च विभवश् चैवः ह्यायुर्वर्धनमेव च ॥ (३३।२)

पुत्रलाभः स्त्रियः पुष्टिस्त्रिकोणादिक्रमाद्भवेत् । (३४।१)

कुर्याद्धजादिकं ख्यातद्वारि गर्भगृहं तथा ॥ (३४।२)

मण्डपः समसंख्याभिर्गुणितः सूत्रकस्तथा । (३५।१)

मण्डपस्य चतुर्थांशाद्भद्रः कार्यो विजानता ॥ (३५।२)

स्पर्धागवाक्षकोपेतो निर्गवाक्षो ऽथवा भवेत् । (३६।१)

सार्धभित्तिप्रमाणेन भित्तिमानेन वा पुनः ॥ (३६।२)

भित्तेर्द्वैगुण्यतो वापि कर्तव्या मण्डपाः क्वचित् । (३७।१)

प्रासादे मञ्चरी कार्या चित्रा विषमभूमिका ॥ (३७।२)

परिमाणविरोधेन रेखावैषम्यभूषिता । (३८।१)

आधारस्तु चतुर्धारश्चतुर्मण्डपशोभितः ॥ (३८।२)

शतशृङ्गसमायुक्तो मेरुः प्रासाद उत्तमः । (३९।१)

मण्डपास्तस्य कर्तव्या भद्रैस्त्रिभिर् अलंकृताः ॥ (३९।२)

घचनाकारमानानां भिन्नाभिन्ना भवन्ति ते । (४०।१)

कियन्तो येषु चाधारा निराधाराश्च केचन ॥ (४०।२)

प्रतिच्छन्दकभेदेन प्रासादाः सम्भवन्ति ते । (४१।१)

अन्योन्यासंकरास्तेषां घटनानामभेदतः ॥ (४१।२)

देवतानां विशेषाय प्रासादा बहवः स्मृताः । (४२।१)

प्रासादे नियमो नास्ति देवतानां स्वयम्भुवाम् ॥ (४२।२)

तानेव देवतानां च पूर्वमानेन कारयेत् । (४३।१)

चतुरश्रायतास् तत्र चतुष्कोणसमन्विताः ॥ (४३।२)

चन्द्रशालान्विता कार्या भेरीशिखरसंयुता । (४४।१)

पुरतो वाहनानां च कर्तव्या लग्न मण्डपाः ॥ (४४।२)

नाट्यशाला च कर्तव्या द्वारदेशसमाश्रया । (४५।१)

प्रसादे देवतानां च कार्या दिक्षु विदिक्ष्वपि ॥ (४५।२)

द्वारपालाश्च कर्तव्या मुख्या गत्वा पृथक्पृथक् । (४६।१)

किंचिद् अदूरतः कार्या मठास्तत्रोपजीविनाम् ॥ (४६।२)

प्रावृता जगती कार्या फलपुष्पजलान्विता । (४७।१)

प्रसादेषु सुरान् स्थाप्य पूजाभिः पूजयेन्नरः । (४७।२)

वासुदेवः सर्वदेवः सर्वभाक् तद्गृहादिकृत् ॥ (४७।३)

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशे आचारकाण्डे प्रासादलिङ्गमण्डपादिलक्षणनिरूपणं नाम सप्तचत्वारिंशो ऽध्यायः ॥ (४८।१)