सूत उवाच । (१।१)

दिवाकरस्तस्य महामहिम्नो महासुरस्योत्तमरत्नबीजम् । (१।२)

असृग्गृहीत्वा चरितुं प्रतस्थे निस्त्रिंशनीलेन नभःस्थलेन ॥ (१।३)

जेत्रा सुराणां समरेष्वजस्रं वीर्यावलेपोद्धतमानसेन । (२।१)

लङ्काधिपेनार्धपथे समेत्य स्वर्भानुनेव प्रसभं निरुद्धः ॥ (२।२)

तत्सिंहलीचारुनितम्बबिम्बविक्षोभितागाधमहाह्रदायाम् । (३।१)

पूगद्रुमाबद्धतटद्वयायां मुमोच सूर्यः सरिदुत्तमायाम् ॥ (३।२)

ततः प्रभृति सा गङ्गा तुल्यपुण्यफलोदया । (४।१)

नाम्ना रावणगङ्गेति प्रथिमानमुपागता ॥ (४।२)

ततः प्रभृत्येव च शर्वरीषु कूलानि रत्नैर्निचितानि तस्याः । (५।१)

सुवर्णनाराचशतैरिवान्तर्बहिः प्रदीप्तैर्निशितानि भान्ति ॥ (५।२)

तस्यास् तटेपूज्ज्वचारुरागा भवन्ति तोयेषु च पद्मरागाः । (६।१)

सौगन्धिकोत्थाः कुरुविन्दजाश्च महागुणाः स्फाटिकसम्प्रसूताः ॥ (६।२)

भ्राजिष्णवो दाडिमबीजवर्णास्तथापरे किंशुकपुष्पभासः ॥ (७।२)

खिन्दुरपद्मोत्पलकुङ्कुमानां लाक्षारसस्यापि समानवर्णः । (८।१)

सान्द्रे ऽपि रागे प्रभया स्वयैव भान्ति स्वलक्ष्याः स्फुटमध्यशोभाः ॥ (८।२)

भानोश्च भासामनुवेधयोगाम् आसाद्य रश्मिप्रकरेण दूरम् । (९।१)

पार्श्वानि सर्वाण्यनुरञ्जयन्ति गुणापपन्नाः स्फटिकप्रसूताः ॥ (९।२)

कुसुम्भनीलव्यतिमिश्ररागप्रत्युग्ररक्ताब्जतुल्यभासः । (१०।१)

तथापरे ऽरुष्करकण्टकारिपुष्पत्विषो हिङ्गुलवत्त्विषो ऽन्ये ॥ (१०।२)

चकोरपुंस्कोकिलसारसानां नेत्रावभासश्च भवन्ति केचित् । (११।१)

अन्ये पुनः सन्ति च पुष्पितानां तुल्यत्विषा कोकनदोत्तमानाम् ॥ (११।२)

प्रभावकाठिन्यगुरुत्वयोगैः प्रायः समानाः स्फटिकोद्भवानाम् । (१२।१)

आनीलरक्तोत्पलचारुभासः सौगन्धिकोत्था मणयो भवन्ति ॥ (१२।२)

कामं तु रागः कुरुविन्दजेषु स नैव यादृक् स्फटिकोद्भवेषु । (१३।१)

निरर्चिषो ऽन्तर्बहुला भवन्ति प्रभाववन्तो ऽपि नतैः समस्तैः ॥ (१३।२)

ये तु रावणगङ्गायां जायन्ते कुरुविन्दकाः । (१४।१)

पद्मरागघनं रागं बिभ्राणाः स्फटिकार्चिषः ॥ (१४।२)

वर्णानुयायिनस्तेषाम् आन्ध्रदेशे तथापरे । (१५।१)

न जायन्ते हि ये केचिन्मूल्यलेशमवाप्नुयुः ॥ (१५।२)

तथैव स्फाटिकोत्थानां देशे तुम्बुरुसंज्ञके । (१६।१)

सधर्माणः प्रजायन्ते स्वल्पमूल्या हि ते स्मृताः ॥ (१६।२)

वर्णाधिक्यं गुरुत्वं च स्निग्धता समताच्छता । (१७।१)

अर्चिष्मत्ता महत्ता च मणीनां गुणसंग्रहः ॥ (१७।२)

ये कर्करच्छिद्रमलोपदिग्धाः प्रभाविमुक्ताः परुषा विवर्णाः । (१८।१)

न ते प्रशस्ता मणयो भवन्ति समानतो जातिगुणैः समस्तैः ॥ (१८।२)

दोषोपसृष्टं मणिम् अप्रबोधाद् बिभर्ति यः कश्चन कंचिदेव । (१९।१)

तं शोकचिन्तामयमृत्युवित्तनाशादयो दोषगणा भजन्ते ॥ (१९।२)

कामं चारुतराः पञ्च जातीना प्रतिरूपकाः । (२०।१)

विजातयः प्रयत्नेन विद्वांस्तान् उपलक्षयेत् ॥ (२०।२)

कलशपुरोद्भवसिंहलतुम्बुरुदेशोत्थमुक्तपाणीयाः । (२१।१)

श्रीपूर्णकाश्च सदृशा विजातयः पद्मरागाणाम् ॥ (२१।२)

तुषोपसर्गात् कलशाभिधानम् आताम्रभावादपि तुम्बुरूत्थम् । (२२।१)

कार्ष्ण्यात्तथा सिंहलदेशजातं मुक्ताभिधानं नभसः स्वभावात् ॥ (२२।२)

श्रीपूर्णकं दीप्तिविनाकृतत्वाद् विजातिलिङ्गाश्रय एव भेदः । (२३।१)

यस्ताम्रिकां पुष्यति पद्मरागो योगात्तुषाणामिव पूर्णमध्यः ॥ (२३।२)

स्नेहप्रदिग्धः प्रतिभाति यश्च यो वा प्रघृष्टः प्रजहाति दीप्तिम् । (२४।१)

आक्रान्तमूर्धा च तथाङ्गुलिभ्यां यः कालिकां पार्श्वगतां बिभर्ति ॥ (२४।२)

सम्प्राप्य चोत्क्षिप्य यथानुवृत्तिं बिभर्ति यः सर्वगुणानतीव । (२५।१)

तुल्यप्रमाणस्य च तुल्यजातेर्यो वा गुरुत्वेन भवेत्तु तुल्यः । (२५।२)

प्राप्यापि रत्नाकरजा स्वजातिं लक्षेद् गुरुत्वेन गुणेन विद्वान् ॥ (२५।३)

अप्रणश्यति सन्देहे शाणे तु परिलेखयेत् । (२६।१)

सुजातकसमुत्थेन लिखित्वापि परस्परम् ॥ (२६।२)

वज्रं वा कुरुविन्दं वा विमुच्यानेन केनचित् । (२७।१)

नाशक्यं लेखनं कर्तुं पद्मरागेन्द्रनीलयोः ॥ (२७।२)

जात्यस्य सर्वे ऽपि मणेर्न जातु विजातयः सन्ति समानवर्णाः । (२८।१)

तथापि नानाकरणार्थमेव भेदप्रकारः परमः प्रदिष्टः ॥ (२८।२)

गुणोपपन्नेन सहावबद्धो मणिर् न धार्यो विगुणो हि जात्या । (२९।१)

न कौस्तुभेनापि सहावबद्धं विद्वान्विजातिं बिभृयात्कदाचित् ॥ (२९।२)

चाण्डाल एको ऽपि यथा द्विजातीन्समेत्य भूरीनपि हन्त्ययत्नात् । (३०।१)

अथो मणीन्भूरिगुणोपपन्नाञ्छक्नोति विप्लावयितुं विजात्यः ॥ (३०।२)

सपत्नमध्ये ऽपि कृताधिवासं प्रमादवृत्तावपि वर्तमानम् । (३१।१)

न पद्मरागस्य महागुणस्य भर्तारमापत्स्पृशतीह काचित् ॥ (३१।२)

दोषोपसर्गप्रभवाश्च ये ते नोपद्रवास्तं समभिद्रवन्ति । (३२।१)

गुणैः समुत्तेजितचारुरागं यः पद्मरागं प्रयतो बिभर्ति ॥ (३२।२)

वज्रस्य यत्तण्डुलसंख्ययोक्तं मूल्यं समुत्पादितगौरवस्य । (३३।१)

तत्पद्मरागस्य महागुणस्य तन्माषकल्पाकलितस्य मूल्यम् ॥ (३३।२)

वर्णदाप्त्यपपन्नं हि मणिरत्नं प्रशस्यते । (३४।१)

ताभ्यामीषदपि भ्रष्टं मणिमूल्यात्प्रहीयते ॥ (३४।२)

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे पद्मरागपरीक्षणं नाम सप्ततितमो ऽध्यायः ॥ (३५।१)