सूत उवाच । (१।१)

वैदूर्यपुष्परागाणां कर्केते भीष्मके वदे । (१।२)

परीक्षां ब्रह्मणा प्रोक्तां व्यासेन कथितां द्विजाः ॥ (१।३)

कल्पान्तकालक्षुभिताम्बुराशेर् निर्ह्रादकल्पाद्दितिजस्य नादात् । (२।१)

वैदूर्यमुत्पन्नमनेकवर्णं शोभाभिरामद्युतिवर्णबीजम् ॥ (२।२)

अविदूरे विदूरस्य गिरेरुत्तुङ्गरोधसः । (३।१)

कामभूतिकसीमानमनु तस्याकरो ऽभवत् ॥ (३।२)

तस्य नादसमुत्थत्वादाकरः सुमहागुणः । (४।१)

अभूद् उत्तरीतो लोके लोकत्रयविभूषणः ॥ (४।२)

तस्यैव दानवपतेर् निनदानुरूपाः प्रावृट्पयोदवरदर्शितचारुरूपाः । (५।१)

वैदूर्यरत्नमणयो विविधावभासस्तस्मात्स्फुलिङ्गनिवहा इव संबभूवुः ॥ (५।२)

पद्मरागमुपादाय मणिवर्णा हि ये क्षितौ । (६।१)

सर्वांस्तान् वर्णशोभाभिर् वैदूर्यमनुगच्छति ॥ (६।२)

तेषां प्रधानं शिखिकण्ठनीलं यद्वा भवेद्वेणुदलप्रकाशम् । (७।१)

चाषाग्रपक्षप्रतिमश्रियो ये न ते प्रशस्ता मणिशास्त्रविद्भिः ॥ (७।२)

गुणवान्वैदूर्यमणिर्योजयति स्वामिनं परं भाग्यैः । (८।१)

दोषैर्युक्तो दोषैस्तस्माद्यत्नात्परीक्षेत ॥ (८।२)

गिरिकाचशिशुपालौ काचस्फटिकाश्च धूमनिर्भिन्नाः । (९।१)

वैदूर्यमणेरेते विजातयः सन्निभाः सन्ति ॥ (९।२)

लिख्याभावात्काचं लघुभावाच्छैशुपालकं विद्यात् । (१०।१)

गिरिकाचसदीप्तित्वात्स्फटिकं वर्णोज्ज्वलत्वेन ॥ (१०।२)

यदिन्द्रनीलस्य महागुणस्य सुवर्णसंख्याकलितस्य मूल्यम् । (११।१)

तदेव वैदूर्यमणेः प्रदिष्टं पलद्वयोन्मापितगौरवस्य ॥ (११।२)

जात्यस्य सर्वे ऽपि मणेस्तु यादृग्विजातयः सन्ति समानवर्णाः । (१२।१)

तथापि नानाकरणानुमेयभेदप्रकारः परमः प्रदिष्टः ॥ (१२।२)

सुखोपलक्ष्यश्च सदा विचार्यो ह्ययं प्रभेदो विदुषा नरेण । (१३।१)

स्नेहप्रभेदो लघुता मृदुत्वं विजातिलिङ्गं खलु सार्वजन्यम् ॥ (१३।२)

कुशलाकुशलैः प्रपूर्यमाणाः प्रतिबद्धाः प्रतिसत्क्रियाप्रयोगैः । (१४।१)

गुणदोषसमुद्भवं लभन्ते मणयो ऽर्थोन्तरमूल्यम् एव भिन्नाः ॥ (१४।२)

क्रमशः समतीतवर्तमानाः प्रतिबद्धा मणिबन्धकेन यत्नात् । (१५।१)

यदि नाम भवन्ति दोषहीना मणयः षड्गुणमाप्नुवन्ति मूल्यम् ॥ (१५।२)

आकरान् समतीतानाम् उदधेस् तीरसन्निधौ । (१६।१)

मूल्यमेतन्मणीनां तु न सर्वत्र महीतले ॥ (१६।२)

सुवर्णो मनुना यस्तु प्रोक्तः षोडशमाषकः । (१७।१)

तस्य सप्ततिमो भागः संज्ञारूपं करिष्यति ॥ (१७।२)

शाणश्चतुर्माषमानो माषकः पञ्चकृष्णलः । (१८।१)

पलस्य दशमो भागो धरणः परिकीर्तितः ॥ (१८।२)

इत्थं मणिविधिः प्रोक्तो रत्नानां मूल्यनिश्चये ॥ (१९।१)

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे वैदूर्यपरीक्षणं नाम त्रिसप्ततितमो ऽध्यायः ॥ (२०।१)