हरिरुवाच । (१।१)

मध्ये त्विलावृतो वर्षो भद्राश्वः पूर्वतो ऽद्भुतः । (१।२)

पूर्वदक्षिणतो वर्षो हिरण्वान्वृषभध्वज ॥ (१।३)

ततः किम्पुरुषो वर्षो मेरोर्दक्षिणतः स्मृतः । (२।१)

भारतो दक्षिणे प्रोक्तो हरिर् दक्षिणपश्चिमे ॥ (२।२)

पश्चिमे केतुमालश्च रम्यकः पश्चिमोत्तरे । (३।१)

उत्तरे च कुरोर्वर्षः कल्पवृक्षसमावृतः ॥ (३।२)

सिद्धिः स्वाभाविकी रुद्र वर्जयित्वा तु भारतम् । (४।१)

इन्द्रद्वीपः कशेरुमांस्ताम्रवर्णो गभस्तितमान् ॥ (४।२)

नागद्वीपः कटाहश्च सिंहलो वारुणस्तथा । (५।१)

अयं तु नवमस्तेषां द्वीपः सागरसंवृतः ॥ (५।२)

पूर्वे किरातास्तस्यास्ते पश्चिमे यवनाः स्थिताः । (६।१)

अन्ध्रा दक्षिणतो रुद्र तुरष्कास् त्वपि चोत्तरे ॥ (६।२)

ब्राह्मणाः क्षत्त्रिया वैश्याः शूद्राश् चान्तरवासिनः । (७।१)

महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षपर्वतः ॥ (७।२)

विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तात्र कुलपर्वताः । (८।१)

वेदस्मृतिर् नर्मदा च वरदा सुरसा शिवा ॥ (८।२)

तापी पयोष्णी सरयूः कावेरी गोमती तथा । (९।१)

गोदावरी भीमरथी कृष्णवेणी महानदी ॥ (९।२)

केतुमाला ताम्रपर्णी चन्द्रभागा सरस्वती । (१०।१)

ऋषिकुल्या च कावेरी मत्तगङ्गा पयस्विनी ॥ (१०।२)

विदर्भा च शतद्रूश्च नद्यः पापहराः शुभाः । (११।१)

आसां पिबन्ति सलिलं मध्यदेशादयो जनाः ॥ (११।२)

पाञ्चालाः कुरवो मत्स्या यौधेयाः सपटच्चराः । (१२।१)

कुन्तयः शूरसेनाश्च मध्यदेशजनाः स्मृताः ॥ (१२।२)

वृषध्वज जनाः पाद्माः सूतमागधचेदयः । (१३।१)

काशयश्च विदेहाश्च पूर्वस्यां कोसलास्तथा ॥ (१३।२)

कलिङ्गवङ्गपुण्ड्राङ्गा वैदर्भा मूलकास्तथा । (१४।१)

विन्ध्यान्तर्निलया देशाः पूर्वदक्षिणतः स्मृताः ॥ (१४।२)

पुलन्दाश्मकजीमूतनयराष्ट्रनिवासिनः । (१५।१)

कर्णाटकम्बोजघणा दक्षिणापथवासिनः ॥ (१५।२)

अम्बष्ठद्रविडा लाटाः काम्भोजा स्त्रीमुखाः शकाः । (१६।१)

आनर्तवासिनश्चैव ज्ञेया दक्षिणपश्चिमे ॥ (१६।२)

स्त्रीराज्याः सैन्धवा म्लेच्छा नास्तिका यवनास्तथा । (१७।१)

पश्चिमेन च विज्ञेया माथुरा नैषधैः सह ॥ (१७।२)

माण्डव्याश्च तुषाराश्च मूलिकाश्वमुखाः खशाः । (१८।१)

महाकेशा महानासा देशास्तूत्तरपश्चिमे ॥ (१८।२)

लम्बकास्तननागाश्च माद्रगान्धारबाह्लिकाः । (१९।१)

हिमाचलालया म्लेच्छा उदीचीं दिशमाश्रिताः ॥ (१९।२)

त्रिगर्तनीलकोलातब्रह्मपुत्राः सटङ्कणाः । (२०।१)

अभीषाहाः सकाश्मीरा उदक्पर्वेण कीर्तिताः ॥ (२०।२)

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे भुवनकोशवर्णनं नाम पञ्चपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः ॥ (२१।१)