सूत उवाच । (१।१)

हरिर्मन्वन्तराण्याह ब्रह्मादिभ्यो हराय च । (१।२)

मार्कण्डेयः पितृस्तोत्रं क्रौञ्चुकिं प्राह तच्छृणु ॥ (१।३)

मार्कण्डेय उवाच । (२।१)

रुचिः प्रजापतिः पूर्वं निर्ममो निरहंकृतिः । (२।२)

अत्रस्तो ऽमितमायी च चचार पृथिवीमिमाम् ॥ (२।३)

अनग्निमनिकेतं तम् एकाहारम् अनाश्रमम् । (३।१)

निमुक्तसङ्गं तं दृष्ट्वा प्रोचुः स्वपितरो मुनिम् ॥ (३।२)

पितर ऊचुः । (४।१)

वत्स कस्मात्त्वया पुण्यो न कृतो दारसंग्रहः । (४।२)

स्वर्गापवर्गहेतुत्वाद् बन्धस्तेनानिशं विना ॥ (४।३)

गृही समस्तदेवानां पितॄणां च तथार्हणम् । (५।१)

ऋषीणामर्थिनां चैव कुर्वंल्लोकानवाप्नुयात् ॥ (५।२)

स्वाहोच्चारणतो देवान्स्वधोच्चारणतः पितॄन् । (६।१)

विभजत्यन्नदानेन भृत्याद्यानतिथीनपि ॥ (६।२)

सत्त्वं दैवाद् ऋणाद् बन्धम् इमम् अस्मदृणादपि । (७।१)

अवाप्तो ऽसि मनुष्यर्षे भूतेभ्यश्च दिने दिने ॥ (७।२)

अनुत्पाद्य सुतान्देवान् असंतर्प्य पितॄंस्तथा । (८।१)

अकृत्वा च कथं माण्ड्यं स्वर्गतिं प्राप्तुमिच्छसि ॥ (८।२)

क्लेशबोधैककं पुत्र अन्यायेन भवेत्तव । (९।१)

मृतस्य नरकं त्यक्त्वा क्लेश एवान्यजन्मनि ॥ (९।२)

रुचिरुवाच । (१०।१)

परिग्रहो ऽतिदुःखाय पापायाधोगतेस्तथा । (१०।२)

भवत्यतो मया पूर्वं न कृतो दारसंग्रहः ॥ (१०।३)

आत्मनः संशयोपायः क्रियते क्षणमन्त्रणात् । (११।१)

स्वमुक्तिहेतुर्न भवत्यसावपि परिग्रहात् ॥ (११।२)

प्रक्षाल्यते ऽनुदिवसं य आत्मा निष्परिग्रहः । (१२।१)

मम त्व् अपङ्कदिग्धो ऽपि विद्याम्भोभिर्वरं हि तत् ॥ (१२।२)

अनेकभवसम्भूतकर्मपङ्काङ्कितो बुधैः । (१३।१)

आत्मा तत्त्वज्ञानतोयैः प्रक्षाल्यो नियतेन्द्रियैः ॥ (१३।२)

पितर ऊचुः । (१४।१)

युक्तं प्रक्षालनं कर्तुमात्मनो ऽपि यतेन्द्रियैः । (१४।२)

किंतु नोपायमार्गो ऽयं यतस्त्वं पुत्र वर्तसे ॥ (१४।३)

पञ्चयज्ञैस्तपोदानैरशुभं नुदतस्तव । (१५।१)

फलाभिसन्धिरहितैः पूर्वकर्म शुभाशुभैः ॥ (१५।२)

एवं न बन्धो भवति कुर्वतः कारणात्मकम् । (१६।१)

न च बन्धाय तत्कर्म भवत्य् अनतिसंनिभम् ॥ (१६।२)

पूर्वकर्म कृतं बोगैः क्षीयते ह्यनिशं तथा । (१७।१)

सुखदुःखात्मकैर् वत्स पुण्यापुण्यात्मकं नृणाम् ॥ (१७।२)

एवं प्रक्षाल्यते प्राज्ञैरात्मा बन्धाच्च रक्ष्यते । (१८।१)

रक्ष्यश्च स्वविवेकैर्न पापपङ्केन दह्यते ॥ (१८।२)

रुचिरुवाच । (१९।१)

अविद्या पच्यते वेदे कर्ममार्गात्पितामहाः । (१९।२)

तत्कथं कर्मणो मार्गे भवन्तो योजयन्ति माम् ॥ (१९।३)

पितर ऊचुः । (२०।१)

अविद्या सर्वमेवैतत्कर्मणैतन्मृषा वचः । (२०।२)

किंतु विद्यापरिप्राप्तौ हेतुः कर्म न संशयः ॥ (२०।३)

विहिताकरणानर्थो न सद्भिः क्रियते तु यः । (२१।१)

संयमो मुक्तये यो ऽन्यः प्रत्युताधोगतिप्रदः ॥ (२१।२)

प्रक्षालयामीति भवान्यदेतन्मन्यते वरम् । (२२।१)

विहिताकरणोद्भूतैः पापैस्त्वमपि दह्यसे ॥ (२२।२)

अविद्याप्युपकाराय विषवज्जायते नृणाम् । (२३।१)

अनुष्ठानाभ्युपायेन बन्धयोग्यापि नो हि सा ॥ (२३।२)

तस्माद्वत्स कुरुष्व त्वं विधिवद्दारसंग्रहम् । (२४।१)

आजन्म विफलं ते ऽस्तु असंप्राप्यान्यलौकिकम् ॥ (२४।२)

रुचिरुवाच । (२५।१)

वृद्धो ऽहं साम्प्रतं को मे पितरः सम्प्रदास्यति । (२५।२)

भार्यां तथा दरिद्रस्य दुष्करो दारसंग्रहः ॥ (२५।३)

पितर ऊचुः । (२६।१)

अस्माकं पतनं वत्स भवतश्चाप्यधोगतिः । (२६।२)

नूनं भावि भवित्री च नाभिनन्दसि नो वचः ॥ (२६।३)

इत्युक्त्वा पितरस्तस्य पश्यतो मुनिसत्तम । (२७।१)

बभूवुः सहसादृश्या दीपा वातहता इव ॥ (२७।२)

मुनिः क्रौञ्चुकये प्राह मार्कण्डेयो महातपाः । (२८।१)

रुचिवृत्तान्तमखिलं पितृसंवादलक्षणम् ॥ (२८।२)

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे कर्मज्ञानं नामाष्टाशीतितमो ऽध्यायः ॥ (२९।१)