धन्वन्तरिरुवाच । (१।१)

अथातो यक्ष्मरोगस्य निदानं प्रवदाम्यहम् । (१।२)

अनेकरोगानुगतो बहुरोगपुरोगमः ॥ (१।३)

राजयक्ष्मा क्षयः शोषो रोगराडिति कथ्यते । (२।१)

नक्षत्राणां द्विजानां च राज्ञो ऽभूद्यदयं पुरा ॥ (२।२)

यच्च राजा च यक्ष्मा च राजयक्ष्मा ततो मतः । (३।१)

देहौषधक्षयकृतेः क्षयस्तत्सम्भवाच्च सः ॥ (३।२)

रसादिशोषणाच्छोषो रोगराडिति राजवत् । (४।१)

साहसं वेगसंरोधः शुक्रौजःस्नेहसंक्षयः ॥ (४।२)

अन्नपानविधित्यागश् चत्वारस् तस्य हेतवः । (५।१)

तैरुदीर्णो ऽनिलः पित्तं व्यर्थं चोदीर्य सर्वतः ॥ (५।२)

शरीरसन्धिम् आविश्य ताः शिराः प्रतिपीडयन् । (६।१)

मुखानि स्रोतसां रुद्ध्वा तथैवातिविसृज्य वा ॥ (६।२)

मध्यमूर्ध्वमधस्तिर्यगव्यथां संजनयेद्धृदः । (७।१)

रूपं भविष्यतस्तस्य प्रतिश्यायो भृशं ज्वरः ॥ (७।२)

प्रसेको मुखमाधुर्यं मार्दवं वह्निदेहयोः । (८।१)

लौल्यभावो ऽन्नपानादौ शुचावशुचिवीक्षणम् ॥ (८।२)

मक्षिकातृणकेशादिपातः प्रायो ऽन्नपानयोः । (९।१)

हृल्लासश्छर्दिररुचिरस्नाते ऽपि बलक्षयः ॥ (९।२)

पाण्योरुवक्षःपादास्यकुक्ष्यक्ष्णोर् अतिशुक्लता । (१०।१)

बाह्वोः प्रतोदो जिह्वायाः काये बैभत्स्यदर्शनम् ॥ (१०।२)

स्त्रीमद्यमांसप्रियता घृणिता मूर्धगुण्ठनम् । (११।१)

नखकेशास्थिवृद्धिश्च स्वप्ने चाभिभवो भवेत् ॥ (११।२)

पतनं कृकलासाहिकपिश्वापदपक्षिभिः । (१२।१)

केशास्थितुषभस्मादितरौ समधिरोहणम् ॥ (१२।२)

शून्यानां ग्रामदेशानां दर्शनं शुष्यतो ऽम्भसः । (१३।१)

ज्योतिर्दिवि दवाग्नीनां ज्वलतां च महीरुहाम् ॥ (१३।२)

पीनसश्वासकासं च स्वरमूर्धरुजो ऽरुचिः । (१४।१)

ऊर्ध्वनिःश्वाससंशोषावधश् छर्दिश्च कोष्ठगे ॥ (१४।२)

स्थिते पार्श्वे च रुग्बोधे सन्धिस्थे भवति ज्वरः । (१५।१)

रूपाण्येकादशैतानि जायन्ते राजयक्ष्मणः ॥ (१५।२)

तेषामुपद्रवान्विद्यात्कण्ठध्वंसकरी रुजाः । (१६।१)

जृम्भाङ्गमर्दनिष्ठीववह्निमान्द्यास्यपूतिता ॥ (१६।२)

तत्र वाताच् छिरःपार्श्वशूलनं साङ्गमर्दनम् । (१७।१)

कण्ठरोधः स्वरभ्रंशः पित्तात्पादांसपाणिषु ॥ (१७।२)

दाहो ऽतिसारो ऽसृक्छर्दिर् मुखगन्धो ज्वरो मदः । (१८।१)

कफादरोचकच्छर्दिकासा अर्ध्वाङ्गगौरवम् ॥ (१८।२)

प्रसेकः पीनसः श्वासः स्वरभेदो ऽल्पवह्निता । (१९।१)

दोषैर्मन्दानलत्वेन शोथलेपकफोल्बणैः ॥ (१९।२)

स्रोतोमुखेषु रुद्धेषु धातुषु स्वल्पकेषु च । (२०।१)

विदाहो मनसः स्थाने भवन्त्यन्ये ह्युपद्रवाः ॥ (२०।२)

पच्यते कोष्ठ एवान्नमम्लयुक्तै रसैर्युतम् । (२१।१)

प्रायो ऽस्य क्षयभागानां नैवान्नं चाङ्गपुष्टये ॥ (२१।२)

रसो ह्यस्य न रक्ताय मांसाय कुरुते तु तत् । (२२।१)

उपष्टब्धः समन्ताच्च केवलं वर्तते क्षयी ॥ (२२।२)

लिङ्गेष्वल्पेष्वतिक्षीणं व्याधौ षट्करणक्षयम् । (२३।१)

वर्जयेत्साधयेदेव सर्वेष्वपि ततो ऽन्यथा ॥ (२३।२)

दोषैर्व्यस्तैः समस्तैश्च क्षयात्सर्वस्य मेदसः । (२४।१)

स्वरभेदो भवेत्तस्य क्षामो रूक्षश्चलः स्वरः ॥ (२४।२)

शुकवर्णाभकण्ठत्वं स्निग्धोष्णोपशमो ऽनिलात् । (२५।१)

पित्तात्तालुगले दाहः शोषो भवति संततम् ॥ (२५।२)

लिम्पन्निव कफैः कण्ठं मुखं घुरघुरायते । (२६।१)

स्वयं विरुद्धैः सर्वैस्तु सर्वालिङ्गैः क्षयो भवेत् ॥ (२६।२)

धूमायतीव चात्यर्थमुदेति श्लेष्मलक्षणम् । (२७।१)

कृच्छ्रसाध्याः क्षयाश्चात्र सर्वैर् अल्पं च वर्जयेत् ॥ (२७।२)

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे यक्ष्मनिदाना नाम द्विपञ्चाशदुत्तरशततमो ऽध्यायः ॥ (२८।१)