सूत उवाच । (१।१)

तत्रैव सिंहलवधूकरपल्लवाग्रव्यालूनबाललवलीकुसुमप्रवाले । (१।२)

देशे पपात दितिजस्य नितान्तकान्तं प्रोत्फुल्लनीरजसमद्युति नेत्रयुग्मम् ॥ (१।३)

तत्प्रत्ययाद् उभयशोभनवीचिभासा विस्तारिणी जलनिधेर् उपकच्छभूमिः । (२।१)

प्रोद्भिन्नकेतकवनप्रतिबद्धलेखासान्द्रेन्द्रनीलमणिरत्नवती विभाति ॥ (२।२)

तत्रासिताब्जहलभृद्वसनासिभृङ्गशार्ङ्गायुधाङ्गहरकण्ठकषायपुष्पैः । (३।१)

शुष्केतरैश्च कुसुमैर् गिरिकर्णिकायास् तस्माद्भवन्ति मणयः सदृशावभासः ॥ (३।२)

अन्ये प्रसन्नपयसः पयसां निधातुरम्बुत्विषः शिखिगणप्रतिमास्तथान्ये । (४।१)

नीलीरसप्रभवबुद्बुदभाश्च केचित्केचित्तथा समदकोकिलकण्ठभासः ॥ (४।२)

एकप्रकारा विस्पष्टवर्णशोभावभासिनः । (५।१)

जायन्ते मणयस्तस्मिन् इन्द्रनीला महागुणाः ॥ (५।२)

मृत्पाषाणशिलारन्ध्रकर्करात्राससंयुताः । (६।१)

अभ्रिकापटलछायावर्णदोषैश् च दूषिताः ॥ (६।२)

तत एव हि जायन्ते मणयस्तत्र भूरयः । (७।१)

सास्त्रसंबोधितधियस् तान् प्रशंसन्ति सूरयः ॥ (७।२)

धार्यमाणस्य ये दृष्टाः पद्मरागमणेर्गुणाः । (८।१)

धारणादिन्द्रनीलस्य तानेवाप्नोति मानवः ॥ (८।२)

यथा च पद्मरागाणां जातकत्रितयं भवेत् । (९।१)

इन्द्रनीलेष्वपि तथा द्रष्टव्यमविशेषतः ॥ (९।२)

परीक्षाप्रत्ययैर्यैश्च पद्मरागः परीक्ष्यते । (१०।१)

त एव प्रत्यया दृष्टा इन्द्रनीलमणेरपि ॥ (१०।२)

यावन्तं च क्रमेदग्निं पद्मरागोपयोगतः । (११।१)

इन्द्रनीलमणिस्तस्मात्क्रमेत सुमहत्तरम् ॥ (११।२)

तथापि न परीक्षार्थं गुणानाम् अभिवृद्धये । (१२।१)

मणिरग्नौ समाधेयः कथञ्चिदपि कश्चन ॥ (१२।२)

अग्निमात्रापरिज्ञाने दाहदोषैश्च दूषितः । (१३।१)

सो ऽनर्थाय भवेद्भर्तुः कर्तुः कारयितुस्तथा ॥ (१३।२)

काचोत्पलकरवीरस्फटिकाद्या इह बुधैः सवैदूर्याः । (१४।१)

कथिता विजातय इमे सदृशा मणिनेन्द्रनीलेन ॥ (१४।२)

गुरुभावकठिनभावाव् एतेषां नित्यमेव विज्ञेयौ । (१५।१)

काचाद् यथावद् उत्तरविवर्धमानौ विशेषेण ॥ (१५।२)

इन्द्रनीलो यथा कश्चिद् बिभर्त्याताम्रवर्णताम् । (१६।१)

रक्षणयौ तथा ताम्रौ करवीरोत्पलावुभौ ॥ (१६।२)

यस्य मध्यगता भाति नीलस्येन्द्रायुधप्रभा । (१७।१)

तमिन्द्रनीलमित्याहुर्महार्हं भुवि दुर्लभम् ॥ (१७।२)

यस्य वर्णस्य भूयस्त्वात्क्षीरे शतगुणे स्थितः । (१८।१)

नीलतां तन्नयेत्सर्वं महानीलः स उच्यते ॥ (१८।२)

यत्पद्मरागस्य महागुणस्य मूल्यं भवेन्माषसमुन्मितस्य । (१९।१)

तदिन्द्रनीलस्य महागुणस्य सुवर्णसंख्यातुलितस्य मूल्यम् ॥ (१९।२)

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे इन्द्रनीलपरीक्षणं नाम द्विसप्ततितमो ऽध्यायः ॥ (२०।१)