सूत उवाच । (१।१)

यो ध्रुवाणि परित्यज्य ह्यध्रुवाणि निषेवते । (१।२)

ध्रुवाणि तस्य नश्यन्ति ह्यध्रुवं नष्टमेव च ॥ (१।३)

वाग्यन्त्रहीनस्य नरस्य विद्या शस्त्रं यथा कापुरुषस्य हस्ते । (२।१)

न तुष्टिमुत्पादयते शरीरे ह्यन्धस्य दारा इव दर्शनीयाः ॥ (२।२)

भोज्ये भोजनशक्तिश्च रतिशक्तिर्वरस्त्रियः । (३।१)

विभवे दानशक्तिश्च नाल्पस्य तपसः फलम् ॥ (३।२)

अग्निहोत्रफला वेदाः शीलवृत्तिफलं शुभम् । (४।१)

रतिपुत्रफला दारा दत्तभुक्तफलं धनम् ॥ (४।२)

वरयेत्कुलजां प्राज्ञो विरूपामपि कन्यकाम् । (५।१)

सुरूपां सुनितम्बां च नाकुलीनां कदाचन ॥ (५।२)

अर्थेनापि हि किं तेन यस्यानर्थे तु संगतिः । (६।१)

को हि नाम शिखाजातं पन्नगस्य मणिं हरेत् ॥ (६।२)

हविर्दुष्टकुलद्वाह्यं बालादपि सुभाषितम् । (७।१)

अमेध्यात्काञ्चनं ग्राह्यं स्त्रीरत्नं दुष्कुलादपि ॥ (७।२)

विषादप्यमृतं ग्राह्यममेध्यादपि काञ्चनम् । (८।१)

नीचादप्युत्तमां विद्यां स्त्रीरत्नं दुष्कुलादपि ॥ (८।२)

न राज्ञा सह मित्रत्वं न सर्पो निर्विषः क्वचित् । (९।१)

न कुलं निर्मलं तत्र स्त्रीजनो यत्र जायते ॥ (९।२)

कुले नियोजयेद्भक्तं पुत्रं विद्यासु योजयेत् । (१०।१)

व्यसने योजयेच्छत्रुमिष्टं धर्मे नियोजयेत् ॥ (१०।२)

स्थानेष्वेव प्रयोक्तव्या भृत्याश्चाभरणानि च । (११।१)

न हि चूडामणिः पादे शोभते वै कदाचन ॥ (११।२)

चूडामणिः समुद्रो ऽग्निर्घण्टा चाखण्डमम्बरम् । (१२।१)

अथवा पृथिवीपालो मूर्ध्नि पादे प्रमादतः ॥ (१२।२)

कुसुमस्तबकस्येव द्वे गती तु मनस्विनः । (१३।१)

मूर्ध्नि वा सर्वलोकानां शीर्षतः पतितो वने ॥ (१३।२)

कनकभूषणसंग्रहणोचितो यदि मणिस्त्रपुणि प्रतिबध्यते । (१४।१)

न च विरौति न चापि स शोभते भवति योजयितुर्वचनीयता ॥ (१४।२)

वाजिवारणलौहानां काष्ठपाषाणवाससाम् । (१५।१)

नारीपुरुषतोयानामन्तरं महदन्तरम् ॥ (१५।२)

कदर्थितस्यापि हि धैर्यवृत्तेर्न शक्यते सर्वगुणप्रमाथः । (१६।१)

अधः खलेनापि कृतस्य वह्नेर्नाधः शिखा याति कदाचिदेव ॥ (१६।२)

न सदश्वः कशाघातं सिंहो न गजगर्जितम् । (१७।१)

वीरो वा परनिर्दिष्टं न सहेद्भीमनिःस्वनम् ॥ (१७।२)

यदि विभवविहीनः प्रच्युतो वाशु दैवान्न तु खलजनसेवां काङ्क्षयेन्नैव नीचाम् । (१८।१)

न तृणमदनकार्ये सुक्षुधार्तो ऽत्ति सिंहः पिबति रुधिरमुष्णं प्रायशः कुञ्जराणाम् ॥ (१८।२)

सकृद्दुष्टं च यो मित्रं पुनः संधातुमिच्छति । (१९।१)

स मृत्युमेव गृह्णीयाद्गर्भमश्वतरी यथा ॥ (१९।२)

शत्रोरपत्यानि प्रियंवदानि नोपेक्षितव्यानि बुधैर्मनुष्यैः । (२०।१)

तान्येव कालेषु विपत्कराणि विषस्य पात्राण्यपि दारुणानि ॥ (२०।२)

उपकारगृहीतेन शत्रुणा शत्रुमुद्धरेत् । (२१।१)

पादलग्नं करस्थेन कण्टकेनैव कण्टकम् ॥ (२१।२)

अपकारपरान्नित्यं चिन्तयेन्न कदाचन । (२२।१)

स्वयमेव पतिष्यन्ति कूलजाता इव द्रुमाः ॥ (२२।२)

अनर्था ह्यर्थरूषाश्च अर्थाश्चानर्थरूपिणः । (२३।१)

भवन्ति ते विनाशाय दैवायत्तस्य वै सदा ॥ (२३।२)

कार्यकालोचिता पापा मतिः संजायते हि वै । (२४।१)

सानुकूले तु दैवे शं पुंसः सर्वत्र जायते ॥ (२४।२)

धनप्रयोगकार्येषु तथा विद्यागमेषु च । (२५।१)

आहारे व्यवहारे च त्यक्तलज्जः सदा भवेत् ॥ (२५।२)

धनिनः श्रोत्रियो राजा नदी वैद्यस्तु पञ्चमः । (२६।१)

पञ्च यत्र न विद्यन्ते न कुर्यात्तत्र संस्थितिम् ॥ (२६।२)

लोकयात्रा भयं लज्जा दाक्षिण्यं दानशीलता । (२७।१)

पञ्च यत्र न विद्यन्ते न तत्र दिवसं वसेत् ॥ (२७।२)

कालविच्छ्रोत्रियो राजा नदी साधुश्च पञ्चमः । (२८।१)

एते यत्र न विद्यन्ते तत्र वासं न कारयेत् ॥ (२८।२)

नैकत्र परिनिष्ठास्ति ज्ञानस्य किल शौनक । (२९।१)

सर्वः सर्वं न जानाति सर्वज्ञो नास्ति कुत्रचित् ॥ (२९।२)

न सर्ववित्कश्चिदिहास्ति लोके नात्यन्तमूर्खो भुवि चापि कश्चित् । (३०।१)

ज्ञानेन नीचोत्तममध्यमेन यो ऽयं विजानाति स तेन विद्वान् ॥ (३०।२)

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे बृहदृ नीतिसारे दशोत्तरशततमो ऽध्यायः ॥ (३१।१)