ब्रह्मोवाच । (१।१)

अहन्यहनि यः कुर्यात्क्रियां स ज्ञानमाप्नुयात् । (१।२)

ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय धर्ममर्थं च चिन्तयेत् ॥ (१।३)

चिन्तयेद्धृदि पद्मस्थमानन्दमजरं हरिम् । (२।१)

उषःकाले तु सम्प्राप्ते कृत्वा चावश्यकं बुधः ॥ (२।२)

स्नायान्नदीषु शुद्धासु शौचं कृत्वा यथाविधि । (३।१)

प्रातःस्नानेन पूयन्ते ये ऽपि पापकृतो जनाः ॥ (३।२)

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन प्रातः स्नानं समाचरेत् । (४।१)

प्रातः स्नानं प्रशंसन्ति दृष्टादृष्टष्टकरं हि तत् ॥ (४।२)

सुखात्सुप्तस्य सततं लालाद्याः संस्रवन्ति हि । (५।१)

अतो नैवाचरेत्कर्माण्यकृत्वा स्नानमादितः ॥ (५।२)

अलक्ष्मीः कालकर्णी च दुःस्वप्नं दुर्विचिन्तितम् । (६।१)

प्रातः स्नानेन पापानि धूयन्ते नात्र संशयः ॥ (६।२)

न च स्नानं विना पुंसां प्राशस्त्यं कर्म संस्मृतम् । (७।१)

होमे जप्ये विशेषेण तस्मात्स्नानं समाचरेत् ॥ (७।२)

अशक्तावशिरस्कं तु स्नानमस्य विधीयते । (८।१)

आर्द्रेण वाससा वापि मार्जनं कायिकं स्मृतम् ॥ (८।२)

ब्राह्ममाग्नेयमुद्दिष्टं वायव्यं दिव्यमेव च । (९।१)

वारुणं यौगिकं तद्वत्षडङ्गं स्नानमाचरेत् ॥ (९।२)

ब्राह्मं तु मार्जनं मन्त्रैः कुशैः सोदकबिन्दुभिः । (१०।१)

आग्नेयं भस्मना आ पादमस्तकाद् देहधूननम् ॥ (१०।२)

गवां हि रजसा प्रोक्तं वायव्यं स्नानमुत्तमम् । (११।१)

यत्तु सातपवर्षेण स्नानं तद्दिव्यमुच्यते ॥ (११।२)

वारुणं चावगाहं च मानर्स त्वात्मवेदनम् । (१२।१)

यौगिकं स्नानमाख्यातं योगेन हरिचिन्तनम् ॥ (१२।२)

आत्मतीर्थमिति ख्यातं सेवितं ब्रह्मवादिभिः । (१३।१)

क्षीरवृक्षसमुद्भूतं मालतीसम्भवं शुभम् ॥ (१३।२)

अपामार्गं च बिल्वं च करवीरं च धावने । (१४।१)

उदङ्मुखः प्राङ्मुखो वा भक्षयेद्दन्तधावनम् ॥ (१४।२)

प्रक्षाल्य भुक्त्वा तज्जह्याच्छुचौ देशे समाहितः । (१५।१)

स्नात्वा संतर्पयेद्देवान् ऋषीन् पितृगणांस्तथा ॥ (१५।२)

आचम्य विधिवन्नित्यं पुनराचम्य वाग्यतः । (१६।१)

संमार्ज्य मन्त्रैर् आत्मानं कुशैः सोदकबिन्दुभिः ॥ (१६।२)

आपोहिष्ठाव्याहृतिभिः सावित्र्या वारुणैः शुभैः । (१७।१)

ओङ्कारव्याहृतियुतां गायत्त्रीं वेदमातरम् ॥ (१७।२)

जप्त्वा जलाञ्जलिं दद्याद् भास्करं प्रति तन्मनाः । (१८।१)

संध्याप्राक्कूलेषु ततः स्थित्वा दर्भेषु सुसमाहितः ॥ (१८।२)

प्राणायामं ततः कृत्वा ध्यायेत्सन्ध्यामिति श्रुतिः । (१९।१)

या सन्ध्या सा जगत्सूतिर्मायातीता हि निष्कला ॥ (१९।२)

ऐश्वरी केवला शक्तिस्तत्त्वत्रयसमुद्भवा । (२०।१)

ध्यात्वा रक्तां सितां कृष्णां गायत्त्रीं वै जपेद्बुधः ॥ (२०।२)

प्राङ्मुखः सततं विप्रः सन्ध्योपासनमाचरेत् । (२१।१)

सन्ध्याहीनो ऽशुचिर्नित्यमनर्हः सर्वकर्मसु ॥ (२१।२)

यदन्यत्कुरुते किंचिन्न तस्य फलभाग्भवेत् । (२२।१)

अनन्यचेतसः सन्तो ब्राह्मणा वेदपारगाः ॥ (२२।२)

उपास्य विधिवत्सन्ध्यां प्राप्ताः पूर्वपरां गतिम् । (२३।१)

यो ऽन्यत्र कुरुते यत्नं धर्मकार्ये द्विजोत्तमः ॥ (२३।२)

विहाय सन्ध्याप्रणतिं स याति नरकायुतम् । (२४।१)

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सन्ध्योपासनमाचरेत् ॥ (२४।२)

उपासितो भवेत्तेन देवो योगतनुः परः । (२५।१)

सहस्रपरमां नित्यां शतमध्यां दशावराम् ॥ (२५।२)

गायत्त्रीं वै जपेद्विद्वान्प्राङ्मुखः प्रयतः शुचिः । (२६।१)

अथोपतिष्ठेदादित्यमुदयस्थं समाहितः ॥ (२६।२)

मन्त्रैस्तु विविधैः सौरैः ऋग्यजुःसामसंज्ञितैः । (२७।१)

उपस्थाय महायोगं देवदेवं दिवाकरम् ॥ (२७।२)

कुर्वीत प्रणतिं भूमौ मूर्धानमभिमन्त्रितः । (२८।१)

ॐ खखोल्काय शान्ताय कारणत्रयहेतवे ॥ (२८।२)

निवेदयामि चात्मानं नमस्ते ज्ञानरूपिणे । (२९।१)

त्वमेव ब्रह्म परममापो ज्योती रसो ऽमृतम् ॥ (२९।२)

भूर्भुवः स्वस्त्वमोङ्कारः सर्वो रुद्रः सनातनः । (३०।१)

एतद्वै सूर्यहृदयं जप्त्वा स्तवनमुत्तमम् ॥ (३०।२)

प्रातः काले च मध्याह्ने नमस्कुर्याद्दिवाकरम् । (३१।१)

अथागम्य गृहं विप्रः समाचम्य यथाविधि ॥ (३१।२)

प्रज्वाल्य वह्निं विधिवज्जुहुयाज्जातवेदसम् । (३२।१)

ऋत्विक् पुत्रो ऽथ पत्नी वा शिष्यो वापि सहोदरः ॥ (३२।२)

प्राप्यानुज्ञां विशेषेण जुहुयाद्वा यथाविधि । (३३।१)

विना मन्त्रेण यत्कर्म नामुत्रेह फलप्रदम् ॥ (३३।२)

दैवतानि नमस्कुर्यादुपहारान्निवेदयेत् । (३४।१)

गुरुं चैवाप्युपासीत हितं चास्य समाचरेत् ॥ (३४।२)

वेदाभ्यासं ततः कुर्यात्प्रयत्नाच्छक्तितो द्विजः । (३५।१)

जपेद् वाध्यापयेच्छिष्यान् धारयेद्वै विचारयेत् ॥ (३५।२)

अवेक्षेत च शास्त्राणि धर्मादीनि द्विजोत्तमः । (३६।१)

वैदिकांश्चैव निगमान्वेदाङ्गानि च सर्वशः ॥ (३६।२)

उपयादीश्वरं चैव योगक्षेमप्रसिद्धये । (३७।१)

साधयेद्विविधानर्थान्कुटुम्बार्थं ततो द्विजः ॥ (३७।२)

ततो मध्याह्नसमये स्नानार्थं मृदमाहरेत् । (३८।१)

पुष्पाक्षतांस्तिलकुशान् गोमयं शुद्धमेव च ॥ (३८।२)

नदीषु देवखातेषु तडागेषु सरःसु च । (३९।१)

स्नानं समाचरेन्नैव परकीये कदाचन ॥ (३९।२)

पञ्च पिण्डान् अनुद्धृत्य स्नानं दुष्यन्ति नित्यशः । (४०।१)

मृदैकया शिरः क्षाल्यं द्वाभ्यां नाभेस्तथोपरि ॥ (४०।२)

अधश्च तिसृभिः क्षाल्यं पादौ षड्भिस्तथैव च । (४१।१)

मृत्तिका च समुद्दिष्टा वृद्धामलकमात्निका ॥ (४१।२)

गोमयस्य प्रमाणं तु तेनाङ्गं लेपयेत्ततः । (४२।१)

प्रक्षाल्याचम्य विधिवत्ततः स्नायात्समाहितः ॥ (४२।२)

लेपयित्वा तु तीरस्थस्तल्लिङ्गैरेव मन्त्रतः । (४३।१)

अभिमन्त्र्य जलं मन्त्रैरालिङ्गैर्वारुणैः शुभैः ॥ (४३।२)

स्नानकाले स्मरेद् विष्णम् आपो नारायणो यतः । (४४।१)

प्रेक्ष्य ओङ्कारमादित्यं त्रिर्निमज्जेज्जलाशये ॥ (४४।२)

आचान्तः पुनराचामेन्मन्त्रेणानेन मन्त्रवित् । (४५।१)

अन्तश्चरसि भूतेषु गुहायां विश्वतोमुखः ॥ (४५।२)

त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कार आपो ज्योती रसो ऽमृतम् । (४६।१)

द्रुपदां वा त्रिरभ्यस्येद् व्याहृतिप्रणवान्विताम् ॥ (४६।२)

सावित्रीं वा जपेद् विद्वांस्तथा चैवाघमर्षणम् । (४७।१)

ततः संमार्जनं कुर्याद् आपोहिष्ठामयोभुवः ॥ (४७।२)

इदमापः प्रवहत व्याहृतिभिस्तथैव च । (४८।१)

ततो ऽभिमन्त्रितं तोपमापो हिष्ठादिमन्त्रकैः ॥ (४८।२)

अन्तर्जलमवाङ्मग्नो जपेत्त्रिरघमर्षणम् । (४९।१)

द्रुपदां वाथ सावित्रीं तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ (४९।२)

आवर्तयेद्वा प्रणवं देवदेवं स्मरेद्धरिम् । (५०।१)

अपः पाणौ समादाय जप्त्वा वै मार्जने कृते ॥ (५०।२)

विन्यस्य मूर्ध्नि तत्तोयं मुच्यते सर्वपातकैः । (५१।१)

सन्ध्यामुपास्य चाचम्य संस्मरेन्नित्यमीश्वरम् ॥ (५१।२)

अथोपतिष्ठेदादित्यम् ऊर्ध्वपुष्पान्विताञ्जलिम् । (५२।१)

प्रक्षिप्यालोकयेद्देवमुदयन्तं न शक्यते ॥ (५२।२)

उदुत्यं चित्रमित्येवं तच्चक्षुरिति मन्त्रतः । (५३।१)

हंसः शुचिषदेतेन सावित्र्या च विशेषतः ॥ (५३।२)

अन्यैः सौरैर्वैदिकैश्च गायत्त्रीं च ततो जपेत् । (५४।१)

मन्त्रांश्च विविधान्पश्चात्प्राक्कूले च कशासने ॥ (५४।२)

तिष्ठंश्च वीक्ष्यमाणो ऽर्कं जपं कुर्यात्समाहितः । (५५।१)

स्फटिकाब्जाक्षरुद्राक्षैः पुत्रजीवसमुद्भवैः ॥ (५५।२)

कर्तव्या त्वक्षाला स्यादन्तरा तत्र सा स्मृता । (५६।१)

यदि स्यात्क्लिन्नवासा वै वारिमध्यगतश्चरेत् ॥ (५६।२)

अन्यथा च शुचौ भूम्यां दर्भेषु च समाहितः । (५७।१)

प्रदक्षिणं समावृत्य नमस्कृत्य ततः क्षितौ ॥ (५७।२)

आचम्य च यथाशास्त्रं शक्त्या स्वाध्यायमाचरेत् । (५८।१)

ततः संतर्पयेद्देवान् ऋषीन्पितृगणांस्तथा ॥ (५८।२)

आदाव् ओङ्कारमुच्चार्य नमोऽन्ते तर्पयामि च । (५९।१)

देवान्ब्रह्मऋषींश्चैव तर्पयेदक्षतोदकैः ॥ (५९।२)

पितॄन्देवान्मुनीन् भक्त्या स्वसूत्रोक्तविधानतः ॥ (६०।१)

देवर्षींस्तर्पयेद् धीमानुदकाञ्जलिभिः पितॄन् । (६१।१)

यज्ञोपवीती देवानां निवीती ऋषितर्पणे ॥ (६१।२)

प्राचीनावीती पित्र्ये तु तेन तीर्थेन भारत । (६२।१)

निष्पीड्य स्नानवस्त्रं वै समाचम्य च वाग्यतः ॥ (६२।२)

स्वैर्मन्त्रैरर्चयेद्देवान्पुष्पैः पत्रैस्तथाम्बुभिः । (६३।१)

ब्रह्माणं शङ्करं सूर्यं तथैव मधुसूदनम् ॥ (६३।२)

अन्यांश्चाभिमतान्देवान् भक्त्या चाक्रोधनो हर । (६४।१)

प्रदद्याद्वाथ पुष्पादि सूक्तेन पुरुषेण तु ॥ (६४।२)

आपो वा देवताः सर्वास्तेन सम्यक् समर्चिताः । (६५।१)

ध्यात्वा प्रणवपूर्वं वै देवं वारिसमाहितः ॥ (६५।२)

नमस्कारेण पुष्पाणि विन्यसेद्वै पृथक्पृथक् । (६६।१)

नर्ते ह्याराधनात्पुण्यं विद्यते कर्म वैदिकम् ॥ (६६।२)

तस्मात्तत्रादिमध्यान्ते चेतसा धारयेद्धरिम् । (६७।१)

तद्विष्णोरिति मन्त्रेण सूक्तेन पुरुषेण तु ॥ (६७।२)

निवेदयेच्च आत्मानं विष्णवे ऽमलतेजसे । (६८।१)

तदाध्यात्ममनाः शान्तस्तद्विष्णोरिति मन्त्रतः ॥ (६८।२)

अप्रेते सशिरा वेतियजेत्वा पुष्पके हरिम् । (६९।१)

देवयज्ञं पितृयज्ञं तथैव च । (६९।२)

मानुषं ब्रह्मयज्ञं च पञ्च यज्ञान्समाचरेत् ॥ (६९।३)

यदि स्यात्तर्पणाद् अर्वाग् ब्रयज्ञं कुतो भवेत् । (७०।१)

कृत्वा मनुष्ययज्ञं वै ततः स्वाध्यायमाचरेत् ॥ (७०।२)

वैश्वदेवस्तु कर्तव्यो देवयज्ञः स तु स्मृतः । (७१।१)

भूतयज्ञः स वै ज्ञेयो भूतेभ्यो यस्त्वयं बलिः ॥ (७१।२)

श्वभ्यश्च श्वपचेभ्यश्च पतितादिभ्य एव च । (७२।१)

दद्याद्भूमौ बहिस्त्वन्नं पक्षिभ्यश्च द्विजोत्तमः ॥ (७२।२)

एकं तु भोजयेद्विप्रं पितॄनुद्दिश्य सत्तमाः । (७३।१)

नित्यश्राद्धं तदुद्दिश्य पितृयज्ञो गतिप्रदः ॥ (७३।२)

उद्धृत्य वा यथाशक्ति किंचिद् अन्नं समाहितः । (७४।१)

वेदतत्त्वार्थविदुषे द्विजायैवोपपादयेत् ॥ (७४।२)

पूजयेदतिथिं नित्यं नमस्येद् अर्चयेद्द्विजम् । (७५।१)

मनोवाक्कर्मभिः शान्तं स्वागतैः स्वगृहं ततः ॥ (७५।२)

भिक्षामाहुर्ग्रासमात्रमन्नं तत्स्याच्चतुर्गुणम् । (७६।१)

पुष्कलं हन्तकारं तु तच्चतुर्गुणमुच्यते ॥ (७६।२)

गोदोहमात्रकालं वै प्रतीक्ष्यो ह्यतिथिः स्वयम् । (७७।१)

अभ्यागतान्यथाशक्ति पूजयेदतिथिं तथा ॥ (७७।२)

भिक्षां वै भिक्षवे दद्याद् विधिवद् ब्रह्मचारिणे । (७८।१)

दद्यादन्नं यथाशक्ति अर्थिभ्यो लोभवर्जितः ॥ (७८।२)

भुञ्जति बन्धुभिः सार्धं वाग्यतो ऽन्नमकुत्सयन् । (७९।१)

अकृत्वा तु द्विजः पञ्च महायज्ञान् द्विजोत्तमः ॥ (७९।२)

भुञ्जते चेत्स मूढात्मा तिर्यग्योनिं च गच्छति । (८०।१)

वेदाभ्यासो ऽन्वहं शक्त्या महायज्ञक्रियाक्षमाः ॥ (८०।२)

नाशयन्त्याशु पापानि देवानामर्चनं तथा । (८१।१)

यो मोहादथ वालस्यादकृत्वा देवतार्चनम् ॥ (८१।२)

भुङ्क्ते स याति नरकान् सूकरेष्वेव जायते । (८२।१)

अशौचं सम्प्रवक्ष्यामि अशुचिः पातकी सदा ॥ (८२।२)

अशौचं चैव संसर्गाच्छुद्धिः संसर्गवर्जनात् । (८३।१)

दशाहं प्राहुराशौचं सर्वे विप्रा विपश्चितः ॥ (८३।२)

मृतेषु वाथ जातेषु ब्राह्मणानां द्विजोत्तम । (८४।१)

आ दन्तजननात् सद्य आ चूडादेकरात्रकम् ॥ (८४।२)

त्रिरात्रम् औपनयनाद् दशरात्रमतः परम् । (८५।१)

क्षत्त्रियो द्वादशाहेन दशभिः पञ्चभिर्विशः ॥ (८५।२)

शुध्येन्मासेन वै शूद्रो यतीनां नास्ति पातकम् । (८६।१)

रात्रिभिर्मासतुल्याभिर्गर्भस्रावेषु शौचकम् ॥ (८६।२)

इति गारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे नित्यकर्माशौचयोर्निरूपणं नाम पञ्चाशत्तमो ऽध्यायः ॥ (८७।१)