सूत उवाच । (१।१)

द्विपेन्द्रजीमूतवराहशङ्खमत्स्याहिशुक्त्युद्भववेणुजानि । (१।२)

मुक्ताफलानि प्रथितानि लोके तेषां च शुक्त्युद्भवमेव भूरि ॥ (१।३)

तत्रैव चैकस्य हि मूलमात्रं निविश्यते रत्नपदस्य जातु । (२।१)

वेध्यं तु शुक्त्युद्भवमेव तेषां शेषाण्यवेध्यानि वदन्ति तज्ज्ञाः ॥ (२।२)

त्वक्सारनागेन्द्रतिमिप्रसूतं यच्छङ्खजं यच्च वराहजातम् । (३।१)

प्रायो विमुक्तानि भवन्ति भासा शस्तानि माङ्गल्यतया तथापि ॥ (३।२)

या मौक्तिकानामिह जातयो ऽष्टौ प्रकीर्तिता रत्नविनिश्चयज्ञैः । (४।१)

कम्बूद्भवं तेष्वधमं प्रदिष्टमुत्पद्यते यच्च गजेन्द्रकुम्भात् ॥ (४।२)

स्वयोनिमद्यछवितुल्यवर्णं शाङ्खं बृहल्लोलफलप्रमाणम् । (५।१)

उत्पद्यते वारणकुम्भमध्याद् आपीतवर्णं प्रभया विहीनम् ॥ (५।२)

ये कम्बवः शार्ङ्गमुखावमर्शपीतस्य शङ्खप्रवरस्य गोत्रे । (६।१)

मतङ्गजाश्चापि विशुद्धवंश्यास्ते मौक्तिकानां प्रभवाः प्रदिष्टाः ॥ (६।२)

उत्पद्यते मौक्तिकमेषु वृत्तमापीतवर्णं प्रभया विहीनम् । (७।१)

पाठीनपृष्ठस्य समानवर्णं मीनात्सुवृत्तं लघु चातिसूक्ष्मम् ॥ (७।२)

उत्पद्यते वारिचराननेषु मत्स्याश् चैते मध्यचराः पयोधेः । (८।१)

वराहदंष्ट्राप्रभवं प्रदिष्टं तस्यैव दंष्ट्राङ्कुरतुल्यवर्णम् ॥ (८।२)

क्वचित् कथंचित् स भुवः प्रदेशे प्रजायते सूकरराड्विशिष्टः । (९।१)

वर्षोपलानां समवर्णशोभं त्वक्सारपर्वप्रभवं प्रदिष्टम् ॥ (९।२)

ते वेणवो दिव्यजनोपभोग्ये स्थाने प्ररोहन्ति न सार्वजन्ये । (१०।१)

भौजंगमं मीनविशुद्धवृत्तं संस्थानतो ऽत्युज्ज्वलवर्णशोभम् ॥ (१०।२)

नितान्तधौतप्रविकल्पमाननिस्त्रिंशधारासमवर्णकान्ति । (११।१)

प्राप्यातिरत्नानि महाप्रभाणि राज्यं श्रियं वा महतीं दुरापाम् ॥ (११।२)

तेजोऽन्विताः पुण्यकृतो भवन्ति मुक्ताफलस्याहिशिरोभवस्य । (१२।१)

जिज्ञासया रत्नधनं विधिज्ञैः शुभे मुहूर्ते प्रयतैः प्रयत्नात् ॥ (१२।२)

रक्षाविधानं सुमहद्विधाय हर्म्योपरिष्ठं क्रियते यदा तत् । (१३।१)

तदा महादुन्दुभिमन्द्रघोषैर् विद्युल्लताविस्फुरितान्तरालैः ॥ (१३।२)

पयोधराक्रान्तिविलम्बिनम्रैर् घनैर् नवैर् आव्रियते ऽन्तरिक्षम् । (१४।१)

न तं भुजङ्गा न तु यातुधाना न व्याधयो नाप्युपसर्गदोषाः ॥ (१४।२)

हिंसन्ति यस्याहिशिरःसमुत्थं मुक्ताफलं तिष्ठति कोशमध्ये । (१५।१)

नाभ्येति मेघप्रभवं धरित्रीं विप्रद्गतं तद्विबुधा हरन्ति ॥ (१५।२)

अर्चिःप्रभानावृतदिग्विभागम् आदित्यवहुः खविभाव्यबिम्बम् । (१६।१)

तेजस्तिरस्कृत्य हुताशनेन्दुनक्षत्रताराप्रभवं समग्रम् ॥ (१६।२)

दिवा यथा दीप्तिङ्करं तथैव तमोऽवगाढास्वपि तन्निशासु । (१७।१)

विचित्ररत्नद्युतिचारुतोया चतुःसमुद्राभरणोपपन्ना ॥ (१७।२)

मूल्यं न वा स्यादिति निश्चयो मे कृत्स्ना मही तस्य मुवर्णपूर्णा । (१८।१)

हीनो ऽपियस्तल्लभते कदाचिद् विपाकयोगान्महतः शुभस्य ॥ (१८।२)

सापत्न्यहीनां स महीं समग्रां भुनक्ति तत्तिष्ठति यावदेव । (१९।१)

न केवलं तच्छुभकृन्नृपस्य भाग्यैः प्रजानामपि तस्य जन्म ॥ (१९।२)

तद्योजनानां परितः सहस्रं सर्वाननर्थान् विमुखीकरोति । (२०।१)

नक्षत्रमालेव दिवो विशीर्णा दन्तावलिस्तस्य महामुरस्य ॥ (२०।२)

विचित्रवर्णेषु विशुद्धवर्णा पयःसु पत्युः पयसां पपात । (२१।१)

सम्पूर्णचन्द्रांशुकलापकान्तेर् माणिप्रवेकस्य महागुणस्य ॥ (२१।२)

तच्छुक्तिमत्सु स्थितिमाप बीजमासन् पुराप्यन्यभवानि यानि । (२२।१)

यस्मिन्प्रदेशे ऽम्बुनिधौ पपात सुचारुमुक्तामणिरत्नबीजम् । (२२।२)

तस्मिन्पयस्तोयधरावकीर्णं शुक्तौ स्थितं मौक्तिकतामवाप ॥ (२२।३)

कौवेरपाण्ड्यहाटकहेमकम् इत्याकरास्त्वष्टौ ॥ (२३।२)

शुक्त्युद्भवं नातिनिकृष्टवर्णं प्रमाणसंस्थानगुणप्रभाभिः । (२४।१)

उत्पद्यते वर्धनपारसीकपाताललोकान्तरसिंहलेषु ॥ (२४।२)

चिन्त्या न तस्याकरजा विशेषा रूपे प्रमाणे च यतेत विद्वान् । (२५।१)

न च व्यवस्थास्ति गुणागुणेषु सर्वत्र सर्वाकृतयो भवन्ति ॥ (२५।२)

एतस्य शुक्तिप्रभस्य मुक्ताफलस्य चान्येन समुन्मितस्य । (२६।१)

मूल्यं सहस्राणि तु रूपकाणां त्रिभिः शतैरप्यधिकानि पञ्च ॥ (२६।२)

यन्माषकार्धेन ततो विहीनं तत्पञ्चभागद्वयहीनमूल्यम् । (२७।१)

यन्माषकांस्त्रीन्बिभृयात्सहस्रे द्वे तस्य मूल्यं परमं प्रदिष्टम् ॥ (२७।२)

अर्धाधिकौ द्वौ वहतो ऽस्य मूल्यं त्रिभिः शतैरप्यधिकं सहस्रम् । (२८।१)

द्विमाषकोन्मानितगौरवस्य शतानि चाष्टौ कथितानि मूल्यम् ॥ (२८।२)

अर्धाधिकं माषकमुन्मितस्य समं च विंशत्रितयं शतानाम् । (२९।१)

गुञ्जाश्च षड् धारयतः शते द्वे मूल्यं परं तस्य वदन्ति तज्ज्ञाः । (२९।२)

अध्यर्धम् उन्मानकृतं शतं स्यान्मूल्यं गुणैस्तस्य समन्वितस्य ॥ (२९।३)

यदि षोडशभिर् भवेद् अनूनं धरणं तत्प्रवदन्ति दार्विकाख्यम् । (३०।१)

अधिकं दशभिः शतं च मूल्यं समवाप्नोत्यपि बालिशस्य हस्तात् ॥ (३०।२)

द्विगुणैर्दशभिर्भवेदनूनं धरणं तद्भवकं वदन्ति तज्ज्ञाः । (३१।१)

नवसप्ततिमाप्नुयात्स्वमूल्यं यदि न स्याद्गुणसम्पदा विहीनम् ॥ (३१।२)

त्रिंशता धरणं पूर्णं शिक्यं तस्येति कीर्त्यते । (३२।१)

चत्वारिंशद्भवेत्तस्याः परं मूल्यं विनिश्चयः ॥ (३२।२)

चत्वारिंशद्र भवेत्तस्यास्त्रिंशन्मूल्यं लभेत् सा । (३३।१)

पञ्चाशत्तु भवेत्सोमस्तस्य मूल्यं तु विंशतिः ॥ (३३।२)

षष्टिर्निकरशीर्षं स्यात्तस्या मूल्यं चतुर्दश । (३४।१)

अशीतिर्नवतिश्चैव कूप्येति परिकीर्तिता । (३४।२)

एकादश स्यान्नव च तयोर्मूल्यमनुक्रमात् ॥ (३४।३)

आदाय तत्सकलमेव ततो ऽन्नभाण्डं जम्बीरजातरसयोजनया विपक्वम् । (३५।१)

घृष्टं ततो मृदुतनूकृतपिण्डमूलैः कुर्याद्यथेष्टमनु मौक्तिकमाशु विद्धम् ॥ (३५।२)

मृल्लिप्तमत्स्यपुटमध्यगतं तु कृत्वा पश्चात्पचेत्तनु ततश्च बिडालपुट्या । (३६।१)

दुग्धे ततः पयसि तं विपचेत्सुधायां पक्वं ततो ऽपि पयसा शुचिचिक्रणेन ॥ (३६।२)

शुद्धं ततो विमलवस्त्रनिघर्षणेन स्यान्मौक्तिकं विपुलसद्गुणकान्तियुक्तम् । (३७।१)

व्याडिर्जगाद जगतां हि महाप्रभावः सिद्धो विदग्धहिततत्परया दयालुः ॥ (३७।२)

श्वेतकाचसमं तारं हेमांशशतयोजितम् । (३८।१)

रसमध्ये प्रधार्येत मौक्तिकं देहभूषणम् ॥ (३८।२)

एवं हि सिंहले देशे कुर्वन्ति कुशला जनाः । (३९।१)

यस्मिन् कृत्रिमसन्देहः क्वचिद्भवति मौक्तिके ॥ (३९।२)

उष्णे सलवणे स्नेहे निशां तद्वासयेज्जले । (४०।१)

व्रीहिभिर्मर्दनीयं वा शुष्कवस्त्रोपवेष्टितम् ॥ (४०।२)

यत्तु नायाति वैवर्ण्यं विज्ञेयं तदकृत्रिमम् । (४१।१)

सितं प्रमाणवत्स्निग्धं गुरु स्वच्छं सुनिर्मलम् ॥ (४१।२)

तेजोऽधिकं सुवृत्तं च मौक्तिकं गुणवत्स्मृतम् ॥ (४२।१)

प्रमाणवद्गौरवरश्मियुक्तं सितं सुवृत्तं समसूक्ष्मवेधम् । (४३।१)

अक्रेतुर् अप्यावहति प्रमोदं यन्मौक्तिकं तद्गुणवत्प्रदिष्टम् ॥ (४३।२)

एवं समस्तेन गुणोदयेन यन्मौक्तिकं योगमुपागतं स्यात् । (४४।१)

न तस्य भर्तारमनर्थजात एको ऽपि कश्चित् समुपैति दोषः ॥ (४४।२)

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे मुक्ताफलप्रमाणादिवर्णनं नाम मुक्ताफलपरीक्षा नामैकोनसप्ततितमो ऽध्यायः ॥ (४५।१)