धन्वन्तरिरुवाच । (१।१)

अथातः श्वासरोगस्य निदानं प्रवदाम्यहम् । (१।२)

कासवृद्ध्या भवेच्छ्वासः पूर्वैर्वा दोषकोपनैः ॥ (१।३)

आमातिसारवमथुविषपाण्डुज्वरैरपि । (२।१)

रजोधूमानिलैर्मर्मघातादपि हिमाम्बुना ॥ (२।२)

क्षुद्रकस्तमकश्छिन्नो महानूर्ध्वश्च पञ्चमः । (३।१)

कफोपरुद्धगमनपवनो विष्वगास्थितः ॥ (३।२)

प्राणोदकान्नवाहीनि दुष्टस्रोतांसि दूषयन् । (४।१)

उरःस्थः कुरुते श्वासमामाशयसमुद्भवम् ॥ (४।२)

प्राग्रूपं तस्य हृत्पार्श्वशूलं प्राणविलोमता । (५।१)

आनाहः शङ्खभेदश्च तत्रायासो ऽतिभोजनैः ॥ (५।२)

प्रेरितः प्रेरयन्क्षुद्रं स्वयं स समलं मरुत् । (६।१)

प्रतिलोमं शिरा गच्छेदुदीर्य पवनः कफम् ॥ (६।२)

परिगृह्य शिरोग्रीवमुरः पार्श्वे च पीडयन् । (७।१)

कासं घुर्घुरकं मोहमरुचिम्पीनसं भृशम् ॥ (७।२)

करोति तीव्रवेगं च श्वासं प्राणोपतापिनम् । (८।१)

प्रताम्येत्तस्य वेगेन ष्ठीवनान्ते क्षणं सुखी ॥ (८।२)

कृच्छ्राच्छयानः श्वसिति निषण्णः स्वास्थ्यमर्हति । (९।१)

उच्छ्रिताक्षो ललाटेन स्विद्यता भृशमार्तिमान् ॥ (९।२)

विशुष्कास्यो मुहुः श्वासः काङ्क्षत्युष्णं सवेपथुः । (१०।१)

मेघाम्बुशीतप्राग्वातैः श्लेष्मलैश्च विवर्धते ॥ (१०।२)

स याप्यस्तमकः साध्यो नरस्य बलिनो भवेत् । (११।१)

ज्वरमूर्छावतः सीतैर्न शाम्येत्प्रथमस्तु सः ॥ (११।२)

कासश्वसितवच्छीर्णमर्मच्छेदरुजार्दितः । (१२।१)

सस्वेदमूर्छः सानाहो बस्तिदाहविबोधवान् ॥ (१२।२)

अधोदृष्टिः शुताक्षस्तु स्निह्यद्रक्तैकलोचनः । (१३।१)

शुष्कास्यः प्रलपन्दीनो नष्टच्छायो विचेतनः ॥ (१३।२)

महातामहता दीनो नादेन श्वसिति क्रथन् । (१४।१)

उद्धूयमानः संरब्धो मत्तर्षभ इवानिशम् ॥ (१४।२)

प्रनष्टज्ञानविज्ञानो विभ्रान्तनयनाननः । (१५।१)

नेत्रे समाक्षिपन्बद्धमूत्रवर्चा विशीर्णवाक् ॥ (१५।२)

शुष्ककण्ठो मुहुश्चैव कर्णशङ्खाशिरो ऽतिरुक् । (१६।१)

यो दीर्घमुच्छ्वसित्यूर्ध्वं न च प्रत्याहरत्यधः ॥ (१६।२)

श्लेष्मावृतमुखश्रोत्रः क्रुद्धगन्धवहार्दितः । (१७।१)

ऊर्ध्वं समीक्षते भ्रान्तमक्षिणी परितः क्षिपन् ॥ (१७।२)

मर्मसु छिद्यमानेषु परिदेवी निरुद्धवाक् । (१८।१)

एते सिध्येयुरव्यक्ताः व्यक्ताः प्राणहरा ध्रुवम् ॥ (१८।२)

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे श्वासनिदाना नाम पञ्चाशदुत्तरशततमो ऽध्यायः ॥ (१९।१)