गरुडपुराणGaruḍapurāṇa

GarPur, 1, 5

5 of 166 · 79 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

इरिर् उवाच । (१।१)

irir uvāca

1.2१.२

कृत्वेहामुत्रसंस्थानं प्रजासर्गं तु मानसम् । (१।२)

kṛtvehāmutrasaṃsthānaṃ prajāsargaṃ tu mānasam |

1.3१.३

अथामृजत् प्रजाकर्तॄन् मानसांस् तनयान् प्रभुः ॥ (१।३)

athāmṛjat prajākartṝn mānasāṃs tanayān prabhuḥ ||

2.1२.१

धर्मं रुद्रं मनुं चैव सनकं च सनातनम् । (२।१)

dharmaṃ rudraṃ manuṃ caiva sanakaṃ ca sanātanam |

2.2२.२

भृगुं सनत्कुमारं च रुचिं श्रद्धां तथैव च ॥ (२।२)

bhṛguṃ sanatkumāraṃ ca ruciṃ śraddhāṃ tathaiva ca ||

3.1३.१

मरीचिमत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् । (३।१)

marīcimatryaṅgirasau pulastyaṃ pulahaṃ kratum |

3.2३.२

वसिष्ठं नारदं चैव पितॄन्बर्हिषदस्तथा ॥ (३।२)

vasiṣṭhaṃ nāradaṃ caiva pitṝnbarhiṣadastathā ||

4.1४.१

अग्निष्वात्तांश्च कव्यादान् आज्यपांश्च सुकालिनः । (४।१)

agniṣvāttāṃśca kavyādān ājyapāṃśca sukālinaḥ |

4.2४.२

उपहूतांस्तथा दीप्यांस् त्रींश्च मूर्तिविवर्जितान् ॥ (४।२)

upahūtāṃstathā dīpyāṃs trīṃśca mūrtivivarjitān ||

5.1५.१

चतुरो मूर्तियुक्तांश्च अङ्गुष्ठाद्दक्षमीश्वरम् । (५।१)

caturo mūrtiyuktāṃśca aṅguṣṭhāddakṣamīśvaram |

5.2५.२

वामाङ्गुष्ठात् तस्य भार्यामसृजत्पद्मसम्भवः ॥ (५।२)

vāmāṅguṣṭhāt tasya bhāryāmasṛjatpadmasambhavaḥ ||

6.1६.१

तस्यां तु जनयामास दक्षो दुहितरः शुभाः । (६।१)

tasyāṃ tu janayāmāsa dakṣo duhitaraḥ śubhāḥ |

6.2६.२

ददौ ता ब्रह्मपुत्रेभ्यः सतीं रुद्राय दत्तवान् ॥ (६।२)

dadau tā brahmaputrebhyaḥ satīṃ rudrāya dattavān ||

7.1७.१

रुद्रपुत्रा बभूवुर्हि असंख्याता महाबलाः । (७।१)

rudraputrā babhūvurhi asaṃkhyātā mahābalāḥ |

7.2७.२

भृगवे च ददौ ख्यातिं रूपेणाप्रतिमां शुभाम् ॥ (७।२)

bhṛgave ca dadau khyātiṃ rūpeṇāpratimāṃ śubhām ||

8.1८.१

भृगोर् धाताविधातारौ जनयामास सा शुभा । (८।१)

bhṛgor dhātāvidhātārau janayāmāsa sā śubhā |

8.2८.२

श्रियं च जनयामास पत्नी नारायणस्य या ॥ (८।२)

śriyaṃ ca janayāmāsa patnī nārāyaṇasya yā ||

9.1९.१

तस्यां वै जनयामास बलोन्मादौ हरिः स्वयम् । (९।१)

tasyāṃ vai janayāmāsa balonmādau hariḥ svayam |

9.2९.२

आयतिर्नियतिश्चैव मनोः कन्ये महात्मनः ॥ (९।२)

āyatirniyatiścaiva manoḥ kanye mahātmanaḥ ||

10.1१०.१

धाताविधात्रोस्ते भार्ये तयोर्जातौ सुतावुभौ । (१०।१)

dhātāvidhātroste bhārye tayorjātau sutāvubhau |

10.2१०.२

प्राणश्चैव मृकण्डुश्च मार्कण्डेयो मृकण्डुतः ॥ (१०।२)

prāṇaścaiva mṛkaṇḍuśca mārkaṇḍeyo mṛkaṇḍutaḥ ||

11.1११.१

पत्नि मरीचेः सम्भूतिः पौर्णमासमसूयत । (११।१)

patni marīceḥ sambhūtiḥ paurṇamāsamasūyata |

11.2११.२

विरजाः सर्वगश्चैव तस्य पुत्रौ महात्मनः ॥ (११।२)

virajāḥ sarvagaścaiva tasya putrau mahātmanaḥ ||

12.1१२.१

स्मृतेश् चाङ्गिरसः पुत्राः प्रसूताः कन्यकास्तथा । (१२।१)

smṛteś cāṅgirasaḥ putrāḥ prasūtāḥ kanyakāstathā |

12.2१२.२

सिनीवाली कुहूश्चैव राका चानुमतिस्तथा ॥ (१२।२)

sinīvālī kuhūścaiva rākā cānumatistathā ||

13.1१३.१

अनसूया तथैवात्रेर्जज्ञे पुत्रानकल्मषान् । (१३।१)

anasūyā tathaivātrerjajñe putrānakalmaṣān |

13.2१३.२

सोमं दुर्वाससं चैव दत्तात्रेयं च योगिनम् ॥ (१३।२)

somaṃ durvāsasaṃ caiva dattātreyaṃ ca yoginam ||

14.1१४.१

प्रीत्यां पुलस्त्यभार्यायां दत्तोलिस् तत्सुतो ऽभवत् । (१४।१)

prītyāṃ pulastyabhāryāyāṃ dattolis tatsuto 'bhavat |

14.2१४.२

कर्मशश् चार्थवीरश्च सहिष्णुश्च सुतत्रयम् ॥ (१४।२)

karmaśaś cārthavīraśca sahiṣṇuśca sutatrayam ||

15.1१५.१

क्षमा तु सुषुवे भार्या पुलहस्य प्रजापतेः । (१५।१)

kṣamā tu suṣuve bhāryā pulahasya prajāpateḥ |

15.2१५.२

क्रतोश्च सुमतिर्भार्या वालखिल्यान् असूयत ॥ (१५।२)

kratośca sumatirbhāryā vālakhilyān asūyata ||

16.1१६.१

षष्टिर्यानि सहस्राणि ऋषीणाम् ऊर्ध्वरेतसाम् । (१६।१)

ṣaṣṭiryāni sahasrāṇi ṛṣīṇām ūrdhvaretasām |

16.2१६.२

अङ्गुष्ठपर्वमात्राणां ज्वलद्भास्करवर्चसाम् ॥ (१६।२)

aṅguṣṭhaparvamātrāṇāṃ jvaladbhāskaravarcasām ||

17.1१७.१

ऊर्जायां तु वसिष्ठस्य सप्ताजायन्त वै सुताः । (१७।१)

ūrjāyāṃ tu vasiṣṭhasya saptājāyanta vai sutāḥ |

17.2१७.२

रजोगात्रोर्ध्वबाहुश्च शरणश्चानघस्तथा ॥ (१७।२)

rajogātrordhvabāhuśca śaraṇaścānaghastathā ||

18.1१८.१

सुतपाः शुक्र इत्येते सर्वे सप्तर्षयो ऽमलाः । (१८।१)

sutapāḥ śukra ityete sarve saptarṣayo 'malāḥ |

18.2१८.२

स्वाहां प्रादात्स दक्षो ऽपि शशरीराय वह्नये ॥ (१८।२)

svāhāṃ prādātsa dakṣo 'pi śaśarīrāya vahnaye ||

19.1१९.१

तस्मात्स्वाहा सुतांल्लेभे त्रीनुदारौजसो हर । (१९।१)

tasmātsvāhā sutāṃllebhe trīnudāraujaso hara |

19.2१९.२

फावकं पवमानं च शुचिं चापि जलाशिनः ॥ (१९।२)

phāvakaṃ pavamānaṃ ca śuciṃ cāpi jalāśinaḥ ||

20.1२०.१

पितृभ्यश्च स्वधा जज्ञे मेनां वैतरणीं तथा । (२०।१)

pitṛbhyaśca svadhā jajñe menāṃ vaitaraṇīṃ tathā |

20.2२०.२

ते उभे ब्रह्मवादिन्यौ मेनायां तु हिमाचलः ॥ (२०।२)

te ubhe brahmavādinyau menāyāṃ tu himācalaḥ ||

21.1२१.१

मैनाकं जनयामास गौरीं पूर्वं तु या सती । (२१।१)

mainākaṃ janayāmāsa gaurīṃ pūrvaṃ tu yā satī |

21.2२१.२

ततो ब्रह्मात्मसम्भूतं पूर्वं स्वायंभुवं प्रभुः ॥ (२१।२)

tato brahmātmasambhūtaṃ pūrvaṃ svāyaṃbhuvaṃ prabhuḥ ||

22.1२२.१

आत्मानमेव कृतवान् प्रजापाल्यं मनुं हर । (२२।१)

ātmānameva kṛtavān prajāpālyaṃ manuṃ hara |

22.2२२.२

शतरूपां च तां नारीं तपोनिहतकल्मषाम् ॥ (२२।२)

śatarūpāṃ ca tāṃ nārīṃ taponihatakalmaṣām ||

23.1२३.१

स्वायम्भुवो मनुर्देवः पत्नित्वे जगृहे विभुः । (२३।१)

svāyambhuvo manurdevaḥ patnitve jagṛhe vibhuḥ |

23.2२३.२

तस्माच्च पुरुषाद्देवी शतरूपा व्यजायत ॥ (२३।२)

tasmācca puruṣāddevī śatarūpā vyajāyata ||

24.1२४.१

प्रियव्रतोत्तानपादौ प्रसूत्याकूतिसंज्ञे ते । (२४।१)

priyavratottānapādau prasūtyākūtisaṃjñe te |

24.2२४.२

देवहूतिं मनुस्तासु आकूतिं रुचये ददौ ॥ (२४।२)

devahūtiṃ manustāsu ākūtiṃ rucaye dadau ||

25.1२५.१

प्रसूतिं चैव दक्षाय देवहूतिं च कर्दमे । (२५।१)

prasūtiṃ caiva dakṣāya devahūtiṃ ca kardame |

25.2२५.२

रुचेर्यज्ञो दक्षिणाभूद्दक्षिणायां च यज्ञतः ॥ (२५।२)

ruceryajño dakṣiṇābhūddakṣiṇāyāṃ ca yajñataḥ ||

26.1२६.१

अभवन्द्वादश सुता यामा नाम महाबलाः । (२६।१)

abhavandvādaśa sutā yāmā nāma mahābalāḥ |

26.2२६.२

चतुर्वोशतिकन्याश्च सृष्टवान्दक्ष उत्तमाः ॥ (२६।२)

caturvośatikanyāśca sṛṣṭavāndakṣa uttamāḥ ||

27.1२७.१

श्रद्धा चला धृतिस्तुष्टिः पुष्टिर्मेधा क्रिया तथा । (२७।१)

śraddhā calā dhṛtistuṣṭiḥ puṣṭirmedhā kriyā tathā |

27.2२७.२

बुद्धिर्लज्जा वपुः शान्तिरृद्धिः कीर्तिस् त्रयोदशी ॥ (२७।२)

buddhirlajjā vapuḥ śāntirṛddhiḥ kīrtis trayodaśī ||

28.1२८.१

पत्न्यर्थं प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीप्रभुः । (२८।१)

patnyarthaṃ pratijagrāha dharmo dākṣāyaṇīprabhuḥ |

28.2२८.२

ख्यातिः सत्यथ सम्भूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा ॥ (२८।२)

khyātiḥ satyatha sambhūtiḥ smṛtiḥ prītiḥ kṣamā tathā ||

29.1२९.१

सन्नतिश्चानसूया च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा । (२९।१)

sannatiścānasūyā ca ūrjā svāhā svadhā tathā |

29.2२९.२

भृघुर्भवो मरीचिश्च तथा चैवाङ्गिरा मुनिः ॥ (२९।२)

bhṛghurbhavo marīciśca tathā caivāṅgirā muniḥ ||

30.1३०.१

पुलस्त्यः पुलहश्चैव क्रतुश्चर्षिवरस्तथा । (३०।१)

pulastyaḥ pulahaścaiva kratuścarṣivarastathā |

30.2३०.२

आत्रिर् वसिष्ठो वह्निश्च पितरश्च यथाक्रमम् ॥ (३०।२)

ātrir vasiṣṭho vahniśca pitaraśca yathākramam ||

31.1३१.१

ख्यात्याद्या जगृहुः कन्या मुनयो मुनिसत्तमाः । (३१।१)

khyātyādyā jagṛhuḥ kanyā munayo munisattamāḥ |

31.2३१.२

श्रद्धा कामं चला दर्पं नियमं धृतिरात्मजम् ॥ (३१।२)

śraddhā kāmaṃ calā darpaṃ niyamaṃ dhṛtirātmajam ||

32.1३२.१

सन्तोषं च तथा तुष्टिर्लोभं पुष्टिरसूयत । (३२।१)

santoṣaṃ ca tathā tuṣṭirlobhaṃ puṣṭirasūyata |

32.2३२.२

मेधा श्रुतं क्रिया दण्डं लयं विनयमेव च ॥ (३२।२)

medhā śrutaṃ kriyā daṇḍaṃ layaṃ vinayameva ca ||

33.1३३.१

बोधं बुद्धिस्तथा लज्जा विनयं वपुरात्मजम् । (३३।१)

bodhaṃ buddhistathā lajjā vinayaṃ vapurātmajam |

33.2३३.२

व्यवसायं प्रजज्ञे वै क्षेमं शान्तिरसूयत ॥ (३३।२)

vyavasāyaṃ prajajñe vai kṣemaṃ śāntirasūyata ||

34.1३४.१

सुखमृद्धिर्यशः कीर्तिरित्येते धर्मसूनवः । (३४।१)

sukhamṛddhiryaśaḥ kīrtirityete dharmasūnavaḥ |

34.2३४.२

कामस्य च रतिर्भार्या तत्पुत्रो हर्ष उच्यते ॥ (३४।२)

kāmasya ca ratirbhāryā tatputro harṣa ucyate ||

35.1३५.१

ईजे कदाचिद्यज्ञेन हयमेधेन दक्षकः । (३५।१)

īje kadācidyajñena hayamedhena dakṣakaḥ |

35.2३५.२

तस्य जामातरः सर्वे यज्ञं जग्मुर्निमन्त्रिताः ॥ (३५।२)

tasya jāmātaraḥ sarve yajñaṃ jagmurnimantritāḥ ||

36.1३६.१

भार्याभिः सहिताः सर्वे रुद्रं देवीं सतीं विना । (३६।१)

bhāryābhiḥ sahitāḥ sarve rudraṃ devīṃ satīṃ vinā |

36.2३६.२

अनाहूता सती प्राप्ता दक्षेणैवावमानिता ॥ (३६।२)

anāhūtā satī prāptā dakṣeṇaivāvamānitā ||

37.1३७.१

त्यक्ता देहं पुनर्जाता मेनायां तु हिमालयात् । (३७।१)

tyaktā dehaṃ punarjātā menāyāṃ tu himālayāt |

37.2३७.२

शम्भोर् भार्याभवद् रौरी तस्यां जज्ञे विनायकः ॥ (३७।२)

śambhor bhāryābhavad raurī tasyāṃ jajñe vināyakaḥ ||

38.1३८.१

कुमारश्चैव भृङ्गीशः क्रुद्धो रुद्रः प्रतापवान् । (३८।१)

kumāraścaiva bhṛṅgīśaḥ kruddho rudraḥ pratāpavān |

38.2३८.२

विध्वंस्य यज्ञं दक्षं तु तं शशाप पिनाकधृक् । (३८।२)

vidhvaṃsya yajñaṃ dakṣaṃ tu taṃ śaśāpa pinākadhṛk |

38.3३८.३

ध्रुवस्यान्वयसम्भूतो मनुष्यस्त्वं भविष्यसि ॥ (३८।३)

dhruvasyānvayasambhūto manuṣyastvaṃ bhaviṣyasi ||

39.1३९.१

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे प्रजाकर्त्रादिसृष्टिर् नाम पञ्चमो ऽध्यायः ॥ (३९।१)

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe prajākartrādisṛṣṭir nāma pañcamo 'dhyāyaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

GarPur, 1, 5

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit