सूत उवाच । (१।१)

आपदर्थे धनं रक्षेद्दारान्रक्षेद्धनैरपि । (१।२)

आत्मानं सततं रक्षेद्दारैरपि धनैरपि ॥ (१।३)

त्यजेद् एकं कुलस्यार्थे ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत् । (२।१)

ग्रामं जनपदस्यार्थे आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत् ॥ (२।२)

वरं हि नरके वासो न तु दुश्चरिते गृहे । (३।१)

नरकात्क्षीयते पापः कुगृहान्न निवर्तते ॥ (३।२)

चलत्येकेन पादेन तिष्ठत्येकेन बुद्धिमान् । (४।१)

न परीक्ष्य परं स्थानं पूर्वमायतनं त्यजेत् ॥ (४।२)

त्यजेद्देशमसद्वृत्तं वासं सोपद्रवं त्यजेत् । (५।१)

त्यजेत्कृपणराजानं मित्रं मायामयं त्यजेत् ॥ (५।२)

अर्थेन किं कृपणहस्तगतेन केन ज्ञानेन किं बहुशठाग्रहसंकुलेन । (६।१)

रूपेण किं गुणपराक्रमवर्जितेन मित्रेण किं व्यसनकालपराङ्मुखेन ॥ (६।२)

अदृष्टपूर्वा बहवः सहायाः सर्वे पदस्थस्य भवन्ति मित्राः । (७।१)

अर्थैर्विहीनस्य पदच्युतस्य भवत्यकाले स्वजनो ऽपि शत्रुः ॥ (७।२)

आपत्सु मित्रं जानी याद्रणे शूरं रहः शुचिम् । (८।१)

भार्या च विभवे क्षीणे दुर्भिक्षे च प्रियातिथिम् ॥ (८।२)

वृक्षं क्षीणफलं त्यजन्ति विहगाः शुष्कं सरः सारसा निर्द्रव्यं पुरुषं त्यजन्ति गणिका भ्रष्टं नृपं मन्त्रिणः । (९।१)

पुष्पं पर्युषितं त्यजन्ति मधुपाः दग्धं वनान्तं मृगाः सर्वः कार्यवशाज्जनो हि रमते कस्यास्ति को वल्लभः ॥ (९।२)

लुब्धमर्थप्रदानेन श्लाघ्यम् अञ्जलिकर्मणा । (१०।१)

मूर्खं छन्दानुवृत्त्या च याथातथ्येन पण्डितम् ॥ (१०।२)

सद्भावेन हि तुष्यन्ति देवाः सत्पुरुषा द्विजाः । (११।१)

इतरेः खाद्यपानेन मानदानेन पण्डिताः ॥ (११।२)

उत्तमं प्रणिपातेन शठं भेदेन योजयेत् । (१२।१)

नीचं स्वल्पप्रदानेन समं तुल्यपराक्रमैः ॥ (१२।२)

यस्य यस्य हि यो भावस् तस्य तस्य हितं वदन् । (१३।१)

अनुप्रविश्य मेधावी क्षिप्रमात्मवशं नयेत् ॥ (१३।२)

नदीनां च नखीनां च शृङ्गिणां शस्त्रपाणिनाम् । (१४।१)

विश्वासो नैव गन्तव्यः स्त्रीषु राजकुलेषु च ॥ (१४।२)

अर्थनाशं मनस्तापं गृहे दुश्चरितानि च । (१५।१)

वञ्चनं चापमानं च मतिमान्न प्रकाशयेत् ॥ (१५।२)

हीनदुर्जनसंसर्ग अत्यन्तविरहादरः । (१६।१)

स्नेहो ऽन्यगेहवासश्च नारीसच्छीलनाशनम् ॥ (१६।२)

कस्य दोषः कुले नास्ति व्याधिना को पीडितः । (१७।१)

केन न व्यसनं प्राप्तं श्रियः कस्य निरन्तराः ॥ (१७।२)

को ऽर्थं प्राप्य न गर्वितो भुवि नरः कस्यापदोनागताः स्त्रीभिः कस्य न खण्डितं भुवि मनः को नाम राज्ञां प्रियः । (१८।१)

कः कालस्य न गोचरान्तरगतः को ऽर्थो गतो गौरवं को वा दुर्जनवागुरानिपतितः क्षेमेण यातः पुमान् ॥ (१८।२)

सुहृत्स्वजनबन्धुर्न बुद्धिर्यस्य न चात्मनि । (१९।१)

यस्मिन्कर्मणि सिद्धे ऽपि न दृश्येत फलोदयः । (१९।२)

विपत्तौ च महद्दुःखं तद् बुधः कथमाचरेत् ॥ (१९।३)

यस्मिन्देशे न संमानं न प्रीतिर्न च बान्धवाः । (२०।१)

न च विद्यागमः कश्चित्तं देशं परिवर्जयेत् ॥ (२०।२)

धनस्य यस्य राजतो भयं न चास्ति चौरतः । (२१।१)

मृतं च यन्न मुच्यते समर्जयस्व तद्धनम् ॥ (२१।२)

यदर्जितं प्राणहरैः परिश्रमैर्मृतस्य तं वै विभजन्ति रिक्थिनः । (२२।१)

कृतं च यद्दुष्कृतमर्थलिप्सया तदेव दोषोपहतस्य यौतुकम् ॥ (२२।२)

संचितं निहितं द्रव्यं परामृश्यं मुहुर्मुहुः । (२३।१)

आखोरिव कदर्यस्य धनं दुःखाय केवलम् ॥ (२३।२)

नग्ना व्यसनिनो रूक्षाः कपालाङ्कितपाणयः । (२४।१)

दर्शयन्तीह लोकस्य अदातुः फलमीदृशम् ॥ (२४।२)

शिक्षयन्ति च याचन्ते देहीति कृपणा जनाः । (२५।१)

अवस्थेयमदानस्य मा भूदेवं भवानपि ॥ (२५।२)

संचितं क्रतुशतैर्न युज्यते याचितं गुणवते न दीयते । (२६।१)

तत्कदर्यपरिरक्षितं धनं चोरपार्थिवगृहे प्रयुज्यते ॥ (२६।२)

न देवेभ्यो न विप्रेभ्यो बन्धुभ्यो नैव चात्मने । (२७।१)

कदर्यस्य धनं याति त्वग्नितस्करराजसु ॥ (२७।२)

अतिक्लेशेन ये ऽप्यर्था धर्मस्यातिक्रमेण च । (२८।१)

अरेर्वा प्रणिपातेन मा भूतस्ते कदाचन ॥ (२८।२)

विद्याघातो ह्यनभ्यासः स्त्रीणां घातः कुचैलता । (२९।१)

व्याधीनां भोजनं जीर्णं शत्रोर्घातः प्रपञ्चता ॥ (२९।२)

तस्करस्य वधो दण्डः कुमित्रस्याल्पभाषणम् । (३०।१)

पृथक् शय्या तु नारीणां ब्राह्मणस्यानिमन्त्रणम् ॥ (३०।२)

दुर्जनाः शिल्पिनो दासा दुष्टाश्च पटहाः स्त्रियः । (३१।१)

ताडिता मार्दवं यान्ति न ते सत्कारभाजनम् ॥ (३१।२)

जानीयात्प्रेषणे भृत्यान्बान्धवान्व्यसनागमे । (३२।१)

मित्रमापदि काले च भार्यां च विभवक्षये ॥ (३२।२)

स्त्रीणां द्विगुण आहारः प्रज्ञा चैव चतुर्गुणा । (३३।१)

षड्गुणो व्यवसायश्च कामश्चाष्टगुणः स्मृतः ॥ (३३।२)

न स्वप्नेन जयेन्निद्रां न कामेन स्त्रियं जयेत् । (३४।१)

न चेन्धनैर्जयेद्वह्निं न मद्येन तृषां जयेत् ॥ (३४।२)

समांसैर्भोजनैः स्निग्धैर्मद्यैर्गन्धविलेपनैः । (३५।१)

वस्त्रैर्मनोरमैर्माल्यैः कामः स्त्रीषु विजृम्भते ॥ (३५।२)

ब्रह्मचर्ये ऽपि वक्तव्यं प्राप्तं मन्मथचेष्टितम् । (३६।१)

हृद्यं हि पुरुषं दृष्ट्वा योनिः प्रक्लिद्यते स्त्रियाः ॥ (३६।२)

सुवेषं पुरुषं दृष्ट्वा भ्रातरं यदि वा सुतम् । (३७।१)

योनिः क्लिद्यति नारीणां सत्यं सत्यं हि शौनक ॥ (३७।२)

नद्यश्च नार्यश्च समस्वभावाः स्वतन्त्रभावे गमनादिके च । (३८।१)

तोयैश्च दोषैश्च निपातयन्ति नद्यो हि कूलानि कुलानि नार्यः ॥ (३८।२)

नदी पातयते कूलं नारी पातयते कुलम् । (३९।१)

नारीणां च नदीनां च स्वच्छन्दा ललिता गतिः ॥ (३९।२)

नाग्निस्तृप्यति काष्ठानां नापगानां महोदधिः । (४०।१)

नान्तकः सर्वभूतानां न पुंसां वामलोचनाः ॥ (४०।२)

न तृप्तिरस्ति शिष्टानामिष्टानां प्रियवादिनाम् । (४१।१)

सुखानां च सुतानां च जीवितस्य वरस्य च ॥ (४१।२)

राजा न तप्तो धनसंचयेन न सागरस्तृप्तिमगाज्जलेन । (४२।१)

न पण्डितस्तृप्यति भाषितेन तृप्तं न चक्षुर्नृपदर्शनेन ॥ (४२।२)

स्वकर्मधर्मार्जितजीवितानां शास्त्रेषु दारेषु सदा रतानाम् । (४३।१)

जितेन्द्रियाणामतिथिप्रियाणां गृहे ऽपि मोक्षः पुरुषोत्तमानाम् ॥ (४३।२)

मनोऽनुकूलाः प्रमदा रूपवत्यः स्वलंकृताः । (४४।१)

वसः प्रासादपृष्ठेषु स्वर्गः स्याच्छुभकर्मणः ॥ (४४।२)

न दानेन न मानेन नार्जवेन न सवया । (४५।१)

न शस्त्रेण न शास्त्रेण सर्वथा विषमा स्त्रियः ॥ (४५।२)

शनैर्विद्या शनैर्थाः शनैः पर्वतमारुहेत् । (४६।१)

शनैः कामं च धर्मं च पञ्चैतानि शनैः शनैः ॥ (४६।२)

शाश्वतं देवपूजादि विप्रदानं च शाश्वतम् । (४७।१)

शाश्वतं सगुणा विद्या सुहृन्मित्रं च शाश्वतम् ॥ (४७।२)

ये बालभावान्न पठन्ति विद्यां ये यौवनस्था ह्य् अधनात्मदाराः । (४८।१)

ते शोचनीया इह जीवलोके मनुष्यरूपेण मृगाश्चरन्ति ॥ (४८।२)

पठने भोजने चित्तं न कुर्याच्छास्त्रसेवकः । (४९।१)

सुदूरमपि विद्यार्थो व्रजेद्गरुडवेगवान् ॥ (४९।२)

ये बालभावे न पठन्ति विद्यां कामातुरा यौवननष्टवित्ताः । (५०।१)

ते वृद्धभावे परिभूयमानाः संदह्यमानाः शिशिरे यथाब्जम् ॥ (५०।२)

तर्के ऽप्रतिष्ठा श्रुतयो विभिन्नाः नासावृषिर्यस्य मतं न भिन्नम् । (५१।१)

धर्मस्य तत्त्वं निहितं गुहायां महाजनो येन गतः स पन्थाः ॥ (५१।२)

आकारैर् इङ्गितैर्गत्या चेष्टया भाषितेन च । (५२।१)

नेत्रवक्रविकाराभ्यां लक्ष्यते ऽन्तर्गतं मनः ॥ (५२।२)

अनुक्तमप्यूहति पण्डितो जनः परेङ्गितज्ञानफला हि बुद्धयः । (५३।१)

उदीरितो ऽर्थः पशुनापि गृह्यते हयाश्च नागाश्च वहन्ति दर्शितम् ॥ (५३।२)

अर्थाद्भ्रष्टस्तीर्थयात्रां तु गच्छेत्सत्याद्भ्रष्टो रौरवं वै व्रजेच्च । (५४।१)

योगाद्भ्रष्टः सत्यघृतिं च गच्छेद्राज्याद्भ्रष्टो मृगयायां व्रजेच्च ॥ (५४।२)

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे बृहदृनीतिसारे नवोत्तरशततमो ऽध्यायः ॥ (५५।१)