सूत उवाच । (१।१)

भृत्या बहुविधा ज्ञेया उत्तमाधममध्यमाः । (१।२)

नियोक्तव्या यथार्हेषु त्रिविधेष्वेव कर्मसु ॥ (१।३)

भृत्ये परीक्षणं वक्ष्ये यस्य यस्य हि यो गुणः । (२।१)

तमिमं सम्प्रवक्ष्यामि ये यथाकथितं किल ॥ (२।२)

यथा चतुर्भिः कनकं परीक्ष्यते निघर्षणच्छेदनतापताडनैः । (३।१)

तथा चतुर्भिर्भृतकं परीक्षयेद् वतेन शीलेन कलेन कर्मणा ॥ (३।२)

कुलशीलगुणोपेतः सत्यधर्मपरायणः । (४।१)

रूपवान्सुप्रसन्नश्च कोशाध्यक्षो विधीयते ॥ (४।२)

मूल्यरूपपरीक्षाकृद्भवेद् रत्नपरीक्षकः । (५।१)

बलाबलपरिज्ञाता सेनाध्यक्षो विधीयते ॥ (५।२)

इङ्गिताकारतत्त्वज्ञो बलवान् प्रियदर्शनः । (६।१)

अप्रमादी प्रमाथी च प्रतीहारः स उच्यते ॥ (६।२)

मेधावी वाक्पटुः प्राज्ञः सत्यवादी जितेन्द्रियः । (७।१)

सर्वशास्त्रसमालोकी ह्येष साधुः स लेखकः ॥ (७।२)

बुद्धिमान्मतिमांश्चैव परचित्तोपलक्षकः । (८।१)

क्रूरो यथोक्तवादी च एष दूतो विधीयते ॥ (८।२)

समस्तस्मृतिशास्त्रज्ञः पण्डितो ऽथ जितेन्द्रियः । (९।१)

शौर्यवीर्यगुणोपेतो धर्माध्यक्षो विधीयते ॥ (९।२)

पितृपैतामहो दक्षः शास्त्रज्ञः सत्यवाचकः । (१०।१)

शुचिश्च कठिनश्चैव सूपकारः स उच्यते ॥ (१०।२)

आयुर्वेदकृताभ्यासः सर्वेषां प्रियदर्शनः । (११।१)

आयुःशीलगुणोपेतो वैद्य एव विधीयते ॥ (११।२)

वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो जपहोमपरायणः । (१२।१)

आशीर्वादपरो नित्यमेष राजपुरोहितः ॥ (१२।२)

लेखकः पाठकश्चैव गणकः प्रतिरोधकः । (१३।१)

आलस्ययुक्तश् चेद् राजा कर्म संवर्जयेत्सदा ॥ (१३।२)

द्विजिह्वमुद्वेगकरं क्रूरमेकान्तदारुणम् । (१४।१)

खलस्याहेश्च वदनमपकाराय केवलम् ॥ (१४।२)

दुर्जनः परिहर्तव्यो विद्ययालंकृतो ऽपि सन् । (१५।१)

मणिना भूषितः सर्पः किमसौ न भयङ्करः ॥ (१५।२)

अकारणविष्कृतकोपधारिणः खलाद्भयं कस्य न नाम जायते । (१६।१)

विषं महाहेर्विषमस्य दुर्वचः सदुःसहं संनिपतेत् सदा मुखे ॥ (१६।२)

तुल्यार्थं तुल्यसामर्थ्यं मर्मज्ञं व्यवसायिनम् । (१७।१)

अर्धराज्यहरं भृत्यं यो हन्यात्स न हन्यते ॥ (१७।२)

शूरत्वयुक्ता मृदुमन्दवाक्या जितेन्द्रियाः सत्यपराक्रमाश्च । (१८।१)

प्रागेव पश्चाद्विपरीतरूपा ये ते तु भृत्या न हिता भवन्ति ॥ (१८।२)

निरालस्याः सुसंतुष्टाः प्रतिबोधकाः । (१९।१)

सुखदुःखसमा धीरा भृत्या लोकेषु दुर्लभाः ॥ (१९।२)

क्षान्तिस्तयविहीनश्च क्रूरबुद्धिश्च निन्दकः । (२०।१)

दाम्भिकः कपटी चैव शठश्च स्पृहयान्वितः । (२०।२)

अशक्तो भयभीतश्च राज्ञा त्यक्तव्य एव सः ॥ (२०।३)

सुसन्धानानि चास्त्राणि शस्त्राणि विविधानि च । (२१।१)

दुर्गे प्रवेशितव्यानि ततः शत्रुं निपातयेत् ॥ (२१।२)

षण्मासमथ वर्षं वा सन्धिं कुर्यान्नराधिपः । (२२।१)

पश्यन् संचितम् आत्मानं पुनः शत्रुं निपातयेत् ॥ (२२।२)

मूर्खान्नियोजयेद्यस्तु त्रयो ऽप्येते महीपतेः । (२३।१)

अयशश्चार्थनाशश्च नरके चैव पातनम् ॥ (२३।२)

यत् किंचित् कुरुते कर्म शुभं वा यदि वाशुभम् । (२४।१)

तेन स्म वर्धते राजा सूक्ष्मतो भृत्यकार्यतः ॥ (२४।२)

तस्माद्भूमीश्वरः प्राज्ञं धर्मकामार्थसाधने । (२५।१)

नियोजयेद्धि सततं गोब्राह्मणहिताय वै ॥ (२५।२)

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे बृहस्पत्युक्तनीतिसारे द्वादशोत्तरकशततमो ऽध्यायः ॥ (२६।१)